ململانێی شەقاوەکانی دەسەڵات بۆ قازانجی خۆیانە نەک خەڵک! نووسینی: عبدالرحمن رسول
ململانێی شەقاوەکانی دەسەڵات بۆ قازانجی خۆیانە نەک خەڵک!
نووسینی: عبدالرحمن رسول
ئەم جۆرە ململانێیانەی کوتلە و بەش و حیزبەکانی عێراق و کوردستان زیاتر لەململانێی شەقاوەکان دەچێت، نەک ململانێی سیاسییەکان بۆ هێنانەدی ماف وئازادی خەڵک بێت کە لەژێر هەر ناونیشانێکیشدا خۆیان نمایش بکەن، هیچ لە ناوەڕۆکی شەقاوەیی ململانێکانیان ناگۆڕێت. باڵە جیاوازەکانی کوردستان و عێراق لەناوەڕۆکدا هەریەک پەیام وئامانجیان هەیە ئەویش دەست بەسەرداگرتنی زیاتری سامان وداهاتی ژێرزەوی وسەرزەوی عێراق وکوردستانە بەناوی حکومەتدارییەوە کە ئامانج ئەوەیە جیاوازی چینایەتی گەشە پێبدات وسەرجەم کەرتە گشتییەکان وخزمەتگوزارییەکان بکاتە کەرتی بازرگانی بۆ کردنەوەی پارەو زیادکردنی باج وسەرانە لەسەر خەڵکی کرێکار وزەحمەتکێش. هەروەها ئامانج ئەوەیە خۆیان سەرمایەدارتر وپارەدارتر بکەن وخەڵکیش بەگشتی لەعێراق وکوردستان هەژارو بێکارو برسی تر بکەن. کەوایە هەموویان یەک ناوەڕۆکی بەرنامە بۆ داڕێژراویان بۆ ئیدارەدانی عێراق و کوردستان هەیە کە زیاتر بەرەو چەتەیی و دزی و تاڵانییە کە وەکو شەقاوەیەکانیش خۆیان نماییشی هێزی خۆیان دەکەن بۆ هەلهەلە لێدان بۆ سەرکەوتنەکانیان.
حکومەتی داھاتووی عێراق لەسەر دەستی ئەم جۆرە سیاسییانە کە چەتە ئاسا حکومەت بەڕێوەدەبەن، تەنها ئامانجیان کەڵەکردنی سامان و پارەیە بۆخۆیان و حیزبەکەیان. لە دوای پرۆسەی ئازادی عێراقەوە لە ساڵی ٢٠٠٣، ئەم ھەڵبژاردنەی ١٠ى ئۆکتۆبەری ٢٠٢١ یەکەمین ھەڵبژاردنی پێشوەختەیە لە عێراق، کە لەژێر فشارو داواکارییەکان و خواستی ڕاستەقینەی خۆپێشاندەران بوو بە ئامانجی گوڕانکاری باشتر لە عێراقدا کە داوای هەڵوەشاندنەوەی حکومەتیان دەکرد. خەڵکی ناڕازی بەپێچەوانەی حیزبە سیاسییەکان هیچ ئومێد و هیوایەکی بە هەڵبژاردنی پەرلەمانی نەبوو، خەڵک وشیارە لەڕوویی بەئاگایی چینایەتییەوە دەزانێت لەسەردەستی ئەم حیزبە قەومی ودینیانە کۆمەڵگەی عێراق وکوردستان بەرەو کۆمەڵگەیەکی باشترو شارستانی ناچێت، بەڵکو زیاتر وێرانی دەکەن و خەڵک لەهەژاری و بێ خزمەتگوزاری و شەڕو ئاوارەییدا ڕادەگرن، هەربۆیەش کەمترین خەڵک لەعێراق و کوردستان بەشداری ئەو هەڵبژاردنەی کرد کە بەپێی ڕاگەیاندنی فەرمی یەکان لەسەدا ١٨٪ بەشداری کردووە. کەوایە ئەم دەسەڵاتەی حکومەتی داهاتووی عێراق نوێنەری لەسەدا ١٨٪ عێراق وکوردستانە کەئەوانیش بریتین لەخەڵکی ماستاوچی وکۆیلە و کۆنە بەکرێگیراو جاسوس و هێزە ملهوڕەکانی دەسەڵاتن، نەک زۆرینەی خەڵکی عێراق وکوردستان. بەڵام ئەوان بەناوی نوێنەرایەتی هەموو خەڵک حکومەتداری دەکەن. ئەمەش بە مانای ئەوەیە کە بەزۆر خۆیان سەپاندووە بەسەر لەسەدا ٨٢٪ خەڵکی عێراق و کوردستاندا. هەر کێشە وململانێیەکیش ساز دەکەن لەدەرەوەی بەرژەوەندییەکانی خەڵکدایە هەر لەبەرئەمەیە پێویسته خەڵکی ناڕازی بیر لەبەرژەوەندی خۆی بکاتەوە وەکو چینێکی بێ ماف وبێ ئازادی، هەر مرۆڤێکی وشیار دڵسۆزانە هەنگاو بۆ ڕێکخراوبوونی خەڵکی ناڕازی بنێت بەئاراستەی هێنانەکایەوەی بزوتنەوەیەکی جەماوەری کە لەچوارچێوەی شوراکانیان خۆیان ڕێکخراوبکەن و پلان وبەرنامەی ئیدارەدانی کۆمەڵگە بخەنە ڕوو. با ڕوونتر سەیری هەبوونی ململانێکانیان بکەین ئەوجا باشتر دەردەکەوێت کە هیچ پەیوەندی بە چارەسەری کێشەکانی خەڵکەوە نییە! كێشمهكێشمی بەناوی شیعهكان و کوردەکان وسوننەکان:
لە کوردستان چەندەها ساڵە حیزبەکانی دەسەڵات ساڵ لەدوای ساڵ کۆمەڵگەیان وێرانتر کردووە و زیاتر گەڕاندوویانەتەوە بەرەو کۆمەڵگەیەکی دواکەوتوو لەڕوویی دەست ڕاگەیشتنی خەڵکی کرێکارو زەحمەتکێش بە خزمەتگوزارییە تەندروستی و کارەبا و پەروەردە و فێرکردنەوە بەردەوام خەڵک باجی زیاتری خراوەتە سەرو لەبوونی خزمەتگوزارییەکان بێبەشکراوەو باشترە بڵێن زیاتر ئەم بەشانە بوونەتە سەرمایەگوزاری وکۆکردنەوەی پارە بۆ دەسەڵات و کۆمپانیاکان و سەرمایەدارەکانی کەرتی تایبەت. کاتێکیش خەڵک ناڕەزایەتی نیشانداوە بەتوندترین شێوە سەرکوتکراوە و هەڵسوڕاوانی خۆپیشاندانەکان زیندانی کراون. بەھۆی ئەوەی ئەم جۆرە حکومەتەوە کە لەسەربناغەی گەشەدان بەجیاوازی دینی و نەتەوەیەکان دامەزراوە لەپێناو سوودو قازانجی سیاسییەکان خودی ئەم ململانێیانە بە ئاراستەی سەرمایە گوزاری مل دەنێ. ئەم حکومەتەی کوردستان وعێراق لە دوای پێکھێنانی یەکەمین حکومەتی عێراقی لە ساڵی ٢٠٠٦، پۆستی سەرۆك وەزیران وەك عورفێکی سیاسی بۆ پشکی شیعە عەرەبەکان داندراوە واتە بۆ ڕازیکردنی شیعە سیاسییەکان داندراوە، نەک لەسەر ئەساسی دڵسۆزی و شارەزایی ولێهاتوویی بۆ خەڵکی عێراق وکوردستان بۆئەوەی عێراق بەرەو عێراقێکی باشترو شارستانی بەرێت، بۆیە ئەم دابەش بوونەی نێوان ماڵی شیعە حاڵەتێکی چاوەڕوانکراو بوو، ھەر لایەنێکی شیعی لە ھەوڵی ئەوەدایە کە زۆرینەی پەرلەمانی کۆبکاتەوە و حکومەت پێك بھێنێت واتە ململانێکە زیاتر لەناو سیاسییە مەزەهەبی یە شیعەکان خۆیاندایە، نەک لەنێوان تەواوی خەڵکی عێراقدا، بۆ پۆستی سەرۆکی کۆمارو پەرلەمانیش بەهەمان شێوە کەبەشی کورد و سووننە مەزهەب داندراوە، کە ئەوەندەی خەریکی ململانێی ناوچەیی و قەومی وحیزبایەتی و دینین بەئامانجی سەرمایە گوزاری کردن بەناوی نەتەوایەتی ودیندارییەوە کە لەژێر بیروباوەڕی دینی و نەتەوایەتی خەڵکی پێ فرێوبدەن و بێ دەنگی بکەن لەئاست داواکردنی ماف و ژیانێکی باشتر یان ئەوەندە خەریکی باشترکردنی ژیانی خەڵک نین. بەم جۆرەش هێزی جێبەجێکاری یاسایی لەڕابردوو چۆن خراپ بووە بۆ داهاتووش بەدڵنییایی خراپتریش بەرەو لاوازی دەچێت، چونکە سەرجەم پۆست و پلە باڵاکانی دەوڵەتداری وحکومەتداری وەکو کاڵایەکی بازرگانی مامەڵەیان پێوەکراوە و پێوە دەکرێت، ئەمەش خودی بەواتای کوشتنی هێزی ئیدارەدانی گشتی عێراق دێت وەک دامەزراوەیەکی مەدەنی و ئیدارەدانی حکومەتداری بەمانایەکی ڕوونتر بچووکردنەوەی هێزی یاسایییە لەڕوویی جێبەجێکارییەوە. هەروەها لەداهاتوو زیاتر هێزی دەوڵەتداری دەکوژێت لەبەرئەوەی تووشی پێکدادانی جۆراوجۆر دەبێت لەبەرامبەر هێزە سیاسییە جیاوازییەکانی عێراق لەلایەک کە ئەوانیش زیاتر ململانێی بەرژەوەندییەکانی خۆیان دەکەن بۆ کۆکردنەوەی سامان و پلەوپۆستی ئیداری دوور لەبەرژەوەندی خەڵک، لەلایەکی تریشەوە هێزی ناڕازی خەڵک بەهێزترەوە دێتەوە مەیدان جاریکی تر فشاری زیاتر دەکەوێتە سەر دەسەڵات وحکومەت. ئەم شەقاوە سیاسییانە باشترین حاڵەتیان ئەوەیە کە حکومەتێکی تەوافقی کە ھەموو لایەنەکان تیایدا بەشداربن دابمەزرێنن بەمەش حکومەتێکی لاواز لەڕوویی جێبەجێکاری یاساکانی مەدەنی و شارستانی دێتەکایەوە کە بەهیچ شێوەیەک ناتوانێت ڕوو بەڕوویی گەشەی گەندەڵی وفەسادی ودزییەکانی ناو دامەزراوەکانی حکومەت ببێتەوە. کەوایە هەر لەئێستاوە دەبێت چاوەڕوانی ئەگەری ڕووداوی جیاوازتر بین لەداهاتوو لەشێوەی هاتنەکایەوەی ناڕەزایەتی وخۆپیشاندانی فراوانترو بەگوڕتر. ئهزموونی حكومهتی تهوافقی له چهند ساڵی ڕابردوودا، ئهزموونێكی ناسەرکەوتوو و پڕ كێشه بووه، جێبەجێکردنی ئەم سیستەمە نەیتووانیوە حکوومەتێکی سەقامگیر لە وڵاتێكی فرە نەتەوەیی-کهلتووری – فرە ئاینی وەك عێراق پێك بھێنێت و گشت پێکهاتەکانی وڵات لە بەڕێوەبردنی پایەکانی حوکمڕانیدا بەشدار پێبکات و ژیانێکی ئاشتیانە دوور لە توندوتیژی نەتەوەیی، ئاینی لە چوارچێوەی یەك دەوڵەتدا بۆ ھاوڵاتیانی فەراھەم بکات. سات لەدوایی سات ڕوحی ئیدارەدانێکی سەرکەوتوو لەناو دامەزراوەکانی دەوڵەتدا دەکوژرێت و هەناسەی مرۆڤایەتی و ئازادیخوازی زیاتر دەخرێتە کەنارەوەو گۆشەگیر دەکرێت لەناویاساو دامەزراوەکانی حکومەتداری لەکوردستان وعێراقدا .
ڕێگاچارەی خەڵک ئەوەیە کە زیاتر لەخەمی خۆیاندابن بۆ هێنانەدی ماف و ژیانێکی شایستەتر بەخۆیان، تەنها بەشێوازی ناڕەزایەتی وخۆپیشاندان ئەوجۆرە مافانەی خەڵکی کوردستان و عێراق بەدی نایەت، چونکە حیزبە دینی و قەومییەکان ڕوحی هێزی تێکوشانە مەدەنی و شارستانییەکانیش لەخۆپیشاندانەکان و ناڕەزایەتییەکانیشدا دەکوژن و ئاراستەی دەکەن بەرەو هێنانەدی بەرژەوەندییە حیزبییەکانیان. لەئاکامدا کۆمەڵگە بەرەو ململانێی نەتەوایەتی و دینی و ناوچەیی زیاتر ئاراستە دەکەن بەمەش لەلایەک زیاتر خەڵک دەکەنە قوربانی و ئاوارەیان دەکەن بەهۆی شەڕەکانیانەوە لەلایەکی ترەوە خەڵک دوور دەخەنەوە لەیەکگرتوویی تێکۆشانی جەماوەری. بەمەش تەنها خۆیان قازانج دەکەن کەدرێژە دەدەن بەدزی و چەوسانەوەو گەندەڵییەکانیان. هەربۆیە باشترین هەنگاو ئەوەیە خەڵکی ناڕازی بەهیچ جۆرێک بەشداری سیناریۆکانی ئەم حیزبانە نەبێت بۆ هەڵبژاردنی پەرلەمانی وململانێکانیان، تەنها لەخەمی ڕێکخراوبوونی هێزی ناڕازی کۆمەڵگەدا بێت، خەڵکی ناڕازی لەگەرەک وشوێنی کارو نیشتەجێبوونی شوراکانی خۆی هەڵبژێرێت و خەڵکی ناڕازی لەناو بزوتنەوەی شوراکاندا خۆی ڕێکخراو بکات بۆ لەگۆڕنان و ڕاماڵینی ئەم جۆرە دەسەڵاته چەوسێنەرو دزانە. دەبێت خەڵک بەئیرادەی بەهێزەوە بەرەو ئیدارەدانی کۆمەڵگە لەلایەن خەڵکەوە هەنگاوی کرداری بنێت…