ڕێکخراوبوون و ئەلتەرناتیفی شۆڕشگێڕانە زامنی سەرکەوتنی بزووتنەوەی ناڕەزایەتی جەماوەرییە
ڕێکخراوبوون و ئەلتەرناتیفی شۆڕشگێڕانە زامنی سەرکەوتنی بزووتنەوەی ناڕەزایەتی جەماوەرییە
عەبدوڵا مەحمود
تادێت ناڕەزایەتی و خۆپیشاندانی جەماوەری بەرینتر دەبێتەوە، ئاستی داخوازییەکانی جەماوەر بەرەو هەڵکشان دەچێت، هوشیاری جەماوەری بەرەو سەر دەچێت، پەیکەرەو پایەکانی دەسەڵاتی سیاسی لەرزۆکتر دەبێت…
لەناو دڵی ئەم ئاڵوگۆرەدا، هەموو کردەو هەنگاوێکی سیاسی شۆرشگێڕانە، کاریگەریی و بەرهەمەکەی خێراترو زۆرتر دەبێت. ڕووهێنان بۆ سیاسەت و کاری سیاسی فراونتر دەبێت، بەڵام ئەمە تەنها لایەن و دیوێکی ئەرینی بزوتنەوەی ناڕەزایەتی جەماوەرییە. لایەنێکی تر کە چارەنووسازترە بۆ سەرکەوتن و ڕەوتی ڕوولەپێشی بزوتنەوەی ناڕەزایەتی جەماوەری و لەوەش زیاتر دەتوانێت ئایندەی ئەم بزوتنەوەیە بە سودی جەماوەری کرێکارو زەحمەتکیش بنەخشینێت. ئامادەییەکانی… و میکانیزمەکان و ڕێگاکانی پێشڕەویی و ئەو هەنگاوانەیە کە باڵانسی هێز لە نێوان دەسەڵاتی سیاسی و بزوتنەوە کۆمەڵایەتییەکان، بەسودی بزوتنەوە کۆمەڵایەتییەکان ئاراستە دەکات…
ئێمە لە هەلومەرجی سیاسی کوردستانداو بە تایبەتیش لە ١٧ شوباتی ٢٠١١ وە، گەواهیدەری بەردەوامی ناڕەزایەتی جەماوەری و بزوتنەوە کۆمەڵاتییەکانین بە دژی دەسەڵاتی سیاسی. ئەگەر پێشووتر ناڕەزایەتی چین و توێژە بێبەشەکانی کۆمەڵگە سنوردار، ئاستی داخوازییەکان لە خوار، هوشیاری و ئاگاهی هاوڵاتیان بەرتەسک و گۆرەپانی دەرکەوتنی نارەزایەتییەکان لەسەر شەقام زۆرتر زۆنی سەوز بوو، ئێستا ئەوانە هەموویان گۆڕانی بەرجەستەیان بەسەردا هاتووە، ئاڵوگۆرێک کە هەموو کەسێک و دەسەڵاتی سیاسیش لێی بە ئاگایە.
لەنێو ئەو ڕەوتە روو لەپیشەی بزوتنەوەی نارەزایەتی بەدژی دەسەڵاتی بۆرژاو ناسیونالیستی کورد، لەگەڵ ئەوەدا بزوتنەوەی داخوازییەکان بەرینتر و سەراسەری تر بۆتەوە، هاوکات خواستی ڕاماڵینی دەسەڵاتیش وەکو تاکە ڕیگەی نەجات، بۆتە قیبلەنوومای سەرجەم بزوتنەوە کۆمەڵایەتییەکان، و هیچ کام لە چین و توێژە بێبەبەشەکانی کۆمەڵگە، چاوەروانییەکیان لەدەسەڵات نەماوە کە بتوانێت کەمترین ئاڵوگۆر بە ئاقاری باشتر بوونی ژیان و گوزەران و ماف و ئازادییەکان، فەراهەم بکات. هەر ئەو راستیەشە بۆتە بناغەی بەرینبوونەوەی توڕەیی جەماوەری و خۆپیشاندانی جەماوەری لە زاخۆوە بۆ خانەقین و هاوکاتیش بۆتە مایەی ترس لێ نیشتنی دەسەڵاتی سیاسی.
لە رابردووی نزیکدا نەفرەت و تورەیی هاوڵاتیان، بەهۆی رێکخراونەبوون و پرش و بڵاوییەوە، باجی زۆری داوە، لەوەش زیاتر ڕەوت گەلی سیاسی لەقوماش و جۆری بزوتنەوەی گۆڕانی گەیاندۆتە دەسەڵات و گوزری گەورەشی لەئومێد و نارەزایەتی جەماوەری وەشاندووە. لە دۆخی ئێستادا کە خواستی ڕاماڵینی دەسەڵات بۆتە خواستی زوربەی هەرەزۆری کۆمەڵگە، ریكخراو نەبوون و نەبوونی ئەڵتەرناتیفی شۆرشگێرانە، چەند بەرابەری رابردوو کوشندە و مەرگبارە بۆ بزوتنەوەی نارەزایەتی چینی کرێکار و بێبەشانی کۆمەڵگە.
خاڵی هەرە لاوازی سەرجەم بزوتنەوە کۆمەڵایەتیەکان” بزوتنەوەی کرێکاریی، بزوتنەوەی ژنان و لاوان و خویندکاران، مامۆستایان و کارمەندان و ناوەندە خزمەتگوزارییەکان” رێکخراو نەبوون و نەبوونی ریکخراوەی سەربەخۆی خۆیانە، نەبوونی ئیستراتیژی و پەرچەم و ئەڵتەرناتیفی شۆڕشگێرانەیە.
بۆرژوازی کورد، لەڕێگای سەندیکا زەردەکان لە ناو کرێکاراندا، لە رێگای دەیان ڕیکخراوەی ژنان و خانمان و ئافرەتان، لە بزوتنەوەی ژناندا، لە رێگای چەندین رێکخراوەی خوێندکاران و قوتابیان و لاوان، لە بزوتنەوەی خوێندکاران و لاواندا، لە ڕێگای چەندی رێکخراوەی مامۆستایان و لەناو توڕەیی مامۆستایاندا، لە رێگای دەیان ریکخراوەی ئەدەب و هونەری و وەرزشی لە ئاستی بزوتنەوەی نارەزایەتی ئەو توێژانەدا، وە لە رێگای دەیان ئین جی ئۆی بێ رۆڵی مۆڵەپێدراوی جیاوزادا… توانیویانە چین و توێژەکانی کۆمەڵگە لە تۆرێکی فراوانی رێکخراودا، ڕیک بخەن و دوریان بخەنەوە لە رێکخراوەی سەربەخۆ جەماوەری و پیشەیی خۆیان و لەوەش زیاتر قڵشتی ئەم بەشانەیان لە ململانێی حزبیدا بەرین کردۆتەوە.
لەبەرامبەردا، لەناو هەموو بزوتنەوە کۆمەڵایەتیەکاندا، هیچ رێكخراوەیەکی کریکاریی سەربەخۆ کە بەرگری لە بەرژەوەندی کرێکاران و خواست و مافەکانیان بکات، یان رێكخراوەیەکی ژنان کە نوێنەرایەتی بزوتنەوەی یەکسانیخوازی ژنان بکات، رێكخراوەیەکی مامۆستایان و خویندکاران و کارمەندان و هونەرمەندان و نووسەرانی ئازادیخواز، کە رێکخراوەی سەربەخۆی خۆیان کردبێتە سەکۆیەک و سەنگەرێکی بەرگری لەماف و داخوازییەکانیان، بوونی نییە. ئەم لاوازییە بۆتە هۆی ئەوەی کە توانایی ئەم بزوتنەوانە لە ئاستی کۆمەڵگەدا بەرجەستە نەبێت و بەرووی دەسەڵاتدا بەهێز نەبێت و تۆڕی هاوکاری ئەم بزوتنەوانە، لێک هەڵپێکراو نەبێت.
ئێستا کە خواستی ڕاماڵینی دەسەڵات بۆتە مەسەلەی سەرەکی و ویستێکی فراوانی کۆمەڵایەتی، هاوکات رێکخراوە زەرد و نۆکەرەکانی دەسەڵاتیش لەبەردەم غەزەبی بەرینی هاوڵاتیاندان. پرسی دەستبردن بۆ رێکخراوبوون و یەکگرتووبوون یەکێک لە لایەنە هەرەچارەنووسازەکانی سەرکەوتنی بزوتنەوە کۆمەڵایەتیەکان و ڕاکیشانی پشتوانی گشتی کۆمەڵگەیە.
دەشی بزوتنەوە جەماوەری لە ساتێک لەساتەکاندا بە هۆکارێکی دیاریکراو بتەقێتەوە و دەسەڵات یان بەشێکی دەسەڵات، یان دەسەڵاتی زۆنێک ڕابماڵێت، هەروەکو ئەوەی لە بەشێکی دنیای عەرەبدا لە باکوری ئەفریقا لە ساڵی ٢٠١١ روویدا، بەڵام هەر بەو هۆکارە سادەیە، کە ئاستی ریکخراوبوونی جەماوەری کرێکار و جەماوەری بێبەش لە ڕێکخراوەی سەربەخۆی خۆیاندا، زۆر لاواز و لە ئاستی نەبوونیدا بوو، وە هاوکات ئەلتەرناتیفێکی شۆڕشگێرانەی رێکخراو و بەهیز ئامادەیی نەبوو، هێزگەلی سیاسی تری ئامادە و رێکخراو، خەون و ئاواتی ملیۆنەها ئینسانیان بۆ بەرژەوەندیەکانی خۆیان، ڕفاند.
چینی کریکار و جەماوەری بێبەشی کوردستان… وە بەدیاریکراوی، ڕابەرانی کریکاریی و هەڵسوڕاوانی بزوتنەوە کۆمەڵایەتی و نارەزایەتییەکان، ئەگەر دەست نەبەن بۆ رێکخراوبوون و پێکهێنانی ڕێکخراوەی سەربەخۆی خۆیان لە شوێنی کار و کارگەو ناوەندکان، وە ئەگەر بزوتنەوەی نارەزایەتییە گشتییەکانی شەقام، کە هێزی سەرەکیەکەی لاوان و ئۆردوی بێکاران و لەشکری برسیەکانن، خۆیان لە رێکخراوەی خۆیاندا سازو ئامادە نەکەن و پەیوەست نەبن بە رێکخراوە کریکارییەکانی ناو کارگە و ناوەندە خزمەتگوزارییەکانەوە، وە بەهێزی رێکخراو یەکگرتوانەوە نەچنە مەیدانی رووبەڕووبوونەوەی دەسەڵات، هێز گەلی تری بۆرژوازی خەون و ئاواتەکانیان، بە نەخشەوە و لەڕێگای پلان و فریوکاری و ئامادەیی ڕیکخراوەیەوە دەدزن. بەجیا لەوانەش رێكخراوبوونی کریکاران و توێژە بێبەشەکانی کۆمەڵگە بەجیا لە رێکخراوبوون و یەکگرتووبوون، لە ریكخراوەی سەربەخۆی خۆیاندا، و لەشوینی کار و بەرهەم هێناندا، پێویستیان بە ریکخراوبوونە لەدەوری خواستە گشتیی و سەراسەریەکاندا، ئەو خواستە بنەرەتی و سەرەکیانەی کە تەواوی چینی کرێکار و ئۆردۆ بێبەشی کۆمەڵگە، لەسەری هاوئاهەنگ و تەبان و پرسی بناغەیی کۆمەڵگەن. لەوانەش گرنگتر بوونی ئەلتەرناتیفی شۆرشگێرانەیە بۆ جێگرتنەوەی دەسەڵاتی ڕاماڵراو و ڕاونراو و بەرگریکار لە دەسەڵاتی نوێی جەماوەری کرێکار و بێبەش، تا بۆشایی دەسەڵات دروست نەبێت و لق و باڵی تری بۆرژاوازی لەبەرگی تردا دەسەڵاتی پیشوو نەگێرنەوە.
بزوتنەوەی نارەزایەتی جەماوەری لە ئاستی محەلی” کارگەو ناوەندەکانی بەرهەمهێنان و گەرەکە زەحمەتکێش نشینەکان” و ئاوێزان بوونی لەگەڵ تورەیی و نارەزایەتی گشتی شەقام، زامنی وەگەرکەوتنی هێزێکی بەرین و ئیرادە نواندنێکی رێکخراوە، کە بەزوویی دەتوانێت هاوسەنگی هێز بەخێرایەکی سەرسوڕهێنەر بگۆرێت و داڕمان و ڕاماڵینی دەسەڵاتی بۆرژوازی، مەیسەر بکات.
بەکورتی ڕیکخراوبوون و ئەلتەرناتیفی شۆڕشگێڕانە لە پێناو گیڕانەوەی دەسەڵات بۆ خودی بەرهەمهێنەران و خاوەنی ئەسلێ کۆمەڵگە، مەرجی سەرەکی و یەکلایی کەرەوەی سەرکەوتنی بزوتنەوەی نارەزایەتی جەماوەری و زامنی ئایندەیەکی باشترە، کە ئینسان تیادا ئازاد و تەسەل و بەرابەرە.
کۆتایی ئۆگەستی ٢٠٢٠