پۆپۆلیزم و فاشیزم لەجووڵانەوەی  جەماوەریدا

نووسینی: بەڵێن ئیسماعیل

پۆپۆلیزم, وەک رێباز یان دنیابینی یان دیاردە لە ئەمرۆدا بەشێوەیەکی زۆر سەرنجڕاکێش گەشەی کردووە و بڵاوبووەتەوە، بەشێوەی فایرۆس تێکەڵ بە تەواوی شادەمارە ژیارییەکانی کۆمەڵگەکانی جیھان بووە. لە وڵاتانی وابەستەی سەرمایەداری سەنتەر ھەندێک جار بزووتنەوەی سیاسی وجەماوەری وا سەرھەڵدەدەن کە لە روخساردا بانگەوازی ماف و ئازادی و دادپەروەری دەکەن، یان خوازیاری گۆڕانی سیستەمی دەسەڵاتداریین، بەڵام لە ناوەرۆک و مەبەستدا تەنھا دەیانەوێت بە سوود وەرگرتن لە ئازادی چالاکی سیاسی و جەماوەری دەسەڵات بگرن بە دەستەوەو تەواوی کاروبارەکان لە دەستی خۆیاندا بێت. لە ساتی یەکەمدا بەم بزوتنەوانە دەوترێ بزاڤەکانی پۆپۆلیزم، و لە ئاکامیشدا جگە لە فاشیزم ئاڕاستەیەکی دیکەیان نابێت. ئەم بزاڤانە ھەندێک جار بەناوی نەتەوایەتی دێنە مەیدان وەکو فاشیزم و نازیزمی ئیتاڵی و ئەڵمانی، لە وڵاتانی دیکە بە ناوی یەکسانی و پێگەی چینایەتی دەسەڵات بە دەستەوە دەگرن وەکو ستالینیزم لە روسیا پەیڕەوانی و لەوانەشە بەناوی ئایین و خوداپەرستییەوە بکەونە ناو سیاسەت وەکو بزووتنەوەی پیورتانی مەسیحی و ئیسلامی سیاسی و شێوازەکانی دیکە. لە ھەندێک وڵاتانیش بەناوی دیموکراسییەوە دێنە مەیدان و وا خۆیان دەنوێنن کەلایەنگرو پارێزەری ماف و ئازادی و دادپەروەرین.                                                                                                         ھیچکام لەو بزاڤە پۆپۆلیستی و فاشیستانە ڕاشکاوانە بەناوی فاشیزم و سەرەڕۆیی و دیکتاتۆری خۆیان ناناسێنن، بەڵکو ھەمیشە بەو ناوانە دێنە مەیدان و دەکەونە کارکردن، کە لەو سەردەمەدا خەڵک یان وڵاتان پێویستیان پێیەتی. بەڵام ھێندە نابات لە دژی ھەموو دروشم و  داخوازییەکان  وەردەسوڕێن و ماھیەتی  کۆنەپەرستی  و زۆرداری  و ناشیرینی  خۆیان  دەخەنە ڕوو..        لەکوردستانی خۆمان لەدوای ئەو روداو و گۆڕانکاریانەی عێراق و ڕەنگدانەوەی و تەوەربەستنی ئاڵوگۆڕەکانی کۆتایی سەردەمی جەنگی ساردو بەرژوەندییە ستراتیژیەکانی ئەمریکا، کە بووە هۆی لاوازی حکومەتی بەعس و لە دوا ئاکامیشدا روخانی ئەو دەسەڵاتە وەک دەسەڵاتی   بزووتنەوەی  ناسیونالیستی عەرەب، لەگەڵیشیا دارمانی دەوڵەتی عێراق و لە گرێژنەچوونی شیرازەی کۆمەڵ، کە بەدەوری خۆیان بوونە ھاتنەدی بۆشاییەکی سیاسی -ئاسایشی، سەرھەڵدانی تیرۆریزم و گەشەسەندن وھێزگرتنی ڕەوتی ئیسلامی سیاسی و ناسیونالیستی کوردو بەشداربونی ئەو دوو ڕەوتە لە دوبارە شکڵپێدانەوە بە دەوڵەتی تازەی عێراق. ئەم ئاڵوگۆڕانە، لەسەر ئاستی ھەرێمی کوردستانیش، حیزب و ھێزە جۆرەوجۆرەکانی ڕەوتی ناسیونالیستی کوردی ڕووەو ھاوئاھەنگ و کۆک بوونێک (یەکخستنی “بۆرژوازی کورد)، بردوە بە تایبەت بەدوای روخانی ڕژێمی سەددامدا؛ و سەروساماندانەوە بە پەرلەمانی کوردستان، و پەیمانی ستراتیژی “نێوان “پارتی و “یەکێتی، ئاوێزان بوونی حیزب و ھێزە بچوکۆلەکان بە داوێنی ئەو دوو ھێزەدا، ھاوپەیمانیەتی تەواوی ئەم بەرە ناسیونالیستە لەگەڵ ئیسلامی سیاسی لە کوردستان. بەم شێوەیە ئەم ئاڵوگۆڕانە، لەھەرێمدا ڕووەو جۆرێک لە “یەکێتی نەتەوەیی” و پرۆسەی شکڵگیری دەوڵەتێکی لۆکاڵی بردووە لە ژێر ناوی “حکومەتی ھەرێمی کوردستان” دا، بە ئاڵای خۆیەوە لەناو دەوڵەتی داروخاوی عێراقدا ئەم حکومەتە لەگەڵ ھەموو باڵادەستیەکی بنەماڵەیی و عەشایەری، لەگەڵ ھەموو باڵادەستییەکی میلشیا و دەزگا سیخوڕیەکانی ھەردوو حیزبەکە بەسەر دام و دەزگاکانیدا، وەک ئۆرگانێکی چینایەتی بۆرژوازی کورد، کار دەکات بۆ سەرکوت و چەوسانەوە، بۆ بەرفراوانکردن و ڕازاندنەوەی سفرەی سەرمایەدارانی کوردستانی، عێراقی و بیانی. ھەروەھا  ئامرازێکیشە بۆ بەرگری لە بەرژەوەندییە ستراتیژیەکانی گشت بۆرژوازی کورد لە کێشمەکێش و سەوداو مامەڵەدا لەبەرامبەر دەوڵەتی ناوەندی و ڕەوتە سیاسی کۆمەڵایەتیەکانی تر. ئەم ئاڵوگۆڕانە، کوردستانی ڕووەو پەرەسەندنێکی کۆمەڵایەتی-سیاسی و فەرھەنگی تا ڕادەیەک سەربەخۆ لە ناوەڕاست و باشوری  عێراق بردووە و لە شکڵی  ھەرێمێکی فیدراڵدا بۆتە واقیعیەتێکی  سیاسی و دەستوری عێراق، بەڵام ھەردوو حزبی  زلھێزی سەر بە ڕەوتی ناسیونالیستی  کورد، لە میانەی ئەو ئاڵوگۆڕانەوە  کەوتنە دزی و ڕاووڕوتێکی ئاشکراو بێئەژماری سەروەت و سامانی گشتی. لەوپرۆسە مێژوویەدا بوون بە خاوەن سەرمایەکی ئەستور، وەگەرخستنی ئەو سەرمایە و قۆرخ کردنی بازاڕ. ئەم دوو حیزبە لە ئێستای کوردستاندا بوونەتە دوو کۆمپانیای پاوەنکاری (مۆنۆپۆلی) ئابووری کوردستان، بە تایبەت دوای دابەشکردنی کێڵگە نەوتییەکانی کوردستان لە نێوان خۆیاندا، بەڵام کاتێک “یەکێتی” ئاوڕدەداتەوە لە بەرژەوەندی ڕێکخراوەیی و جێگەوڕێگەی حزبەکەی لە کوردستان لە پەیوەند بە “پارتی “ەوە، نیگەرانە لە ئایندەی خۆی، بەڵام کاتێک ئاوڕ لە بەرژەوەندییە ئابووریەکانی دەداتەوە ناچاری دەکات ھەرچی زیاتر پەیمانە ستراتیژیەکەی لەگەڵ “پارتی” دا پتەو بکات. “ھاوپەیمانەتی ستراتیژی” نێوان ئەم دوو حزبە زلھێزە، لەناوەڕۆکدا ڕێککەوتننامەی پێکھێنانی کارتێلێکی ئابووری- سیاسیە لە بازاڕی کوردستاندا، کە سەروەت و سامانی کۆمەڵگە و دەسەڵاتی دابەشکردوە بەپێی پشک و بەشی ھەریەک لە دووکۆمپانیاکە (“پارتی و یەکێتی”)، ھەرلێرەوە ئەو توێژە ھەل پەرست و بەرتەسکەی سەرمایەدارانی کوردستانیش لە پەراویزی دەسەڵاتدارەتی ئەم دوو “کۆمپانیا”یە و ئەم کارتیلەدا خەریکن لە پاشماوەی ئەم سفرە پڕ لە نیعمەتە دەخۆن. بەڵام قۆرخکردنی بازاڕ و بەرتەسکی سفرەکە ناڕەزایەتی توێژەکانی تری سەرمایەدارانی کوردستانی هێناوەتە ئاراوە، کە دەمیان پڕبووە لە ئاو بۆ ئەم سفرەیە. هەر بۆیە وێرای ناڕەزایەتی جەماوەری بێبەش لە خزمەتگوزارییە گشتییەکان، ڕەخنەو ناڕەزایەتی قوڵ لەئارادایە دژی پاوەنکردنی دەسەڵات و سەروەت و سامانی کۆمەڵگە لەلایەن ئەم دوو زلهێزەوە. ڕەوتی  ناسیونالیستی کورد بە هەموو عەشایەرگەریەتی، دواکەوتووییەکی فەرهەنگی و ئەزمونێکیەوە لە دابینکردنی پێداویستیەکانی سەرمایە، ڕەنگدانەوەی کەڵەکەی سەرمایە و بزووتنەوەی سەرمایەیە لە مەیدانی سیاسەتدا.

هەر بۆیە بەرنامەی ئابووری هەموو حزبە ناسیونالیستەکانی کوردستان بە گەورەو بچوکیانەوە، بە عەشایەر و لیبرالیانەوە، بە پەرلەمان و حکومەتی هاوبەشیانەوە، “بازاڕی”ئازاد”ە. بازاڕی ئازاد یانی ئاوەڵاکردنی کوردستانە هەم بۆ کۆمپانیا جیهانیەکان و هەم بۆ سەرمایەدارانی ناوخۆ. یانی سپاردنی ژیانی کریکاران و زەحمەتکێشانی کوردستان بە پێشبڕکێی سەرمایەداران بۆهەرچی زیاتر چنینەوەی سود وقازانج، یانی کاری تاقەت پڕۆکێن و حەقدەستیکی مەمرەوژی بۆ کرێکاران، یانی بێبەشکردنیان لە زەمانەتە کۆمەڵایەتییەکان، یانی کردنی کوردستان بە کێڵگەیەکی پڕسودی ئیمپریالیستی بۆ سەرمایەدارانی دەرەکی و ناوخۆ. ئەم چەوسانەوەی بێ ئەندازەیەی چینی کرێکار لە کوردستان، پێویستی بە سەرکوتکردن وبێبەشکردنی ئەو چینەش هەیە لە ئازادی ڕێکخراوبوون، مانگرتن و خۆپیشاندان، هەتا ڕێگرتن لە چالاکی سەندیکاییش بۆ بەرگری لە بەرژەوەندییە پیشەییەکانیان. بارودۆخێکی کۆمەڵایەتی- ئابووری ئاوەها بۆ ژیانی چینی کرێکار پێویستی بە بەکارهێنانی “پیرۆزییە” ئاینیەکانە تا بەربگرێت بە خواست و چاوەڕوانییەکانی خەڵکی بۆ ژیانێکی مۆدێرن و هاوچەرخ، پێویستی بە فتوای مەلای مزگەوتەکانە دژی حەق بێژ و حەق بێژان و ڕۆژنامەوانان بۆ دەم کوتکردنیان و هێنانە ئارای بارودۆخێکی تاریک و کۆنەپەرستی و فەرهەنگی، و سیاسی خنکێنەری وەک ئێستای کوردستان..

بیرمەند و فەیلەسوفی گەورەی ئەڵمان و جیهان (کارل مارکس) لە کتێبی (هەژدەی بڕۆمێر،لویس پۆناپارت) بەم شێوەیە باس لە دروستکردنی مێژوو دەکات لە لایەن مرۆڤەوە: (مرۆڤەکان خۆیان مێژووی خۆیان دروست دەکەن، بەڵام نەک بە دڵخوازی خۆیان و نە لەو سەردەم و ڕەوشانەدا کە خۆیان هەڵیان بژاردووە، بەڵکو لەو ڕەوش و سەردەمانە کە لە ڕابردوو بە میرات بۆیان جێماوەو هەمیشە لە گەڵیان ڕووبەڕوون. دروشم و نەریتەکانی تەواوی نەوە مردووەکان وەکو کێوەکان فشار دەخەنە سەر مێشکیان. ئالێرەدا بەڕاستی کاتێک کە هەندێ کەس گوایە خەریکی نوێسازی خۆیان و ژینگەی دەوروبەریان دەبن یان دەیانەوێت شتێک ناوازە دابهێنن و بە تایبەتی لە سەردەمی قەیرانی شۆرشگێڕانەدا دوای یارمەتی لە ڕۆحی سەردەمەکانی ڕابردوو دەکەن و ناوەکانیان و دروشمەکانی جەنگ و پۆشاکە کۆنەکان لەوان وەردەگرن و بۆ ئەوەی بەو بەرگ و ئارایشتە پیرۆزانەی دێرین بێنە ناو مەیدانی ئێستا و لە مێژووی جیهانی نوێدا یاری بکەن.