دەست لەکارکێشانەوەی حکومەت و هەڵبژاردنی پێش وەختە ڕێگایەکە بۆ پاراستنی دەسەڵات!
دەست لەکارکێشانەوەی حکومەت و هەڵبژاردنی پێش وەختە ڕێگایەکە بۆ پاراستنی دەسەڵات!
عەبدوڵا مەحمود
قەیرانێکی قوڵی سیاسی، ئابوری، ئیداری و تەندروستی، یەخەگیری دەسەڵاتی سیاسی بۆرژوا ناسیونالیستی کورد، بۆتەوە. دەسەڵاتی سێ کوچکەی پارتی و یەکێتی گۆڕان، لە بنبەستێکی تەواو دایە. حکومەت و پەرلەمانە کارتۆنیەکەیان کە ڕوخساری فریوکارانە و ئەلقەیەکی لاوازی دەسەڵاتی میلیشیاییە، بۆ یەک ساتیش وزە لە جەستەیدا نەبووە و هیچ رۆڵێکی نەبووەو نییە. ئۆپۆزیسیۆنی بۆرژوازی لە لاوازترین دەورانی ژیانی خۆیدایەو هیچ رۆڵێکی دیار لەبەرامبەر بەدەسەڵاتدا ناگێرێت و هاوکاتیش توانستی بەهرەبەرداری لە بزوتنەوەی نارەزایەتی جەماوەری کوردستاندا نییە.
لەباری سیاسیەوە دەسەڵاتی بزوتنەوەی کوردایەتی تادێت توانایی و ڕادەی بەشداری سیاسی لەسەر ئاستی عێراقدا بەرتەسک دەکرێتەوەو پێگەی بەرەو لاوازی دەچێت و چووە، ئاستی داواکاری و خواستەکان لەبەرامبەر بە بزوتنەوە بۆرژازییەکانی عێراقدا تا هاتووە بەرەو خوار چووە، بەدوای ١٦ ئۆکتۆبەرەوە تاهاتووە کەوتۆتە حاڵەتی بەرگرییەکی لاواز لەبەرامبەر بە قەڵەمرەوی و سیاسەت و نەخشەکانی بۆرژوازی عێراقیدا. ئەگەر جاران بزوتنەوەی کوردایەتی ململانێکانی لەگەڵ بەغدادا لەسەر چەندین بابەتی سیاسی و… ئابوری و بودجە، ئەمنیەت و پێگەی بوو لەسەر ئاستی ناوچەکەدا… ئەگەر کێشەی وابەستەکانی خەڵکی کوردستانی لەگەڵ بەغدا لەوانە دۆخی کەرکوک، ناوچە کێشەلەسەرەکان، پیشمەرگە، بەرگری سنور… بابەت و موادی ململانێێ بوون، وە ئەگەر باسی لە ١٧% بودجە، قەرەبووکردنەوە، بیناکردنەوە، دەستگرتنی بە ئابوری سەربەخۆ، فرۆشتنی نەوت و مل نەدانی بەبەغدا و… بوو. ئەگەر خاڵ و دەروازە گومرگییەکان لەدەستی خۆیدا بوون، پاراستنی ئەمنی سنورەکان!! جێگای نمایشکردنی توانایی هیزە چەکدارەکانی بوو، بە جەنگی دژی داعشەوە دەفشی… ئێستا ئەوانە هەموویان بە زیانی بزوتنەوەی بۆرژوازی کورد و حزبەکانی شکاوەتەوە. هەموو خواست و ویستی بۆتە دابینکردنی بەشێک لەبودجەی فەرمانبەران لەبەرامبەر ملدان و تەسلیم کردنی چەندین کەیس کە پێشتر لەدەستی خۆیدا بووە. بەم جۆرە لە ئاستی عێراقدا توشی پاشەکشەیەکی ئابڕوبەرانە بووە. لەسەر ئاستی ناوچەکەو دنیادا، پێگەی بزوتنەوەی کوردایەتی بە بەراورد بە ساڵانی رابردووە یان لانی کەم بە بەراورد بە سەردەمی پێش جەنگی داعش و دواتریش… قابیلی بەراورد نییە، چ ئەمریکا و غەرب و چ ولاتانی ناوچەکە جێگایەکی زۆر کەمتر و لاوازتر بە بزوتنەوەی کوردایەتی دەدەن و ئامادەنین وەکو پێشوو مامەڵەی لەگەڵدا بکەن، لە جێگای ئەوەی زۆرتر مامەڵە لەگەڵ بۆرژوازی عێراقدا دەکەن. لەناوخۆی کوردستاندا کە پێگەو مەیدانی سەرەکی پیگرتن و مانەوە و کاری سیاسیانە، بەهۆی کارنامەی سیاسی شکستخواردوویان توشی داڕمانێکی هەمەلایەنە بوونەتەوە، ئەمڕۆ هەموو تاکێکی کۆمەڵگەی کوردستان و سەرجەم بزوتنەوە کۆمەڵایەتییە سیاسیەکانی لەوانە” کرێکاران، لاوان و خوێندکاران، ژنان و …” بەچاوی دوژمنی سەرەکی خۆیان و کۆسپی بەردەم خواست و داواکاریی و مافەکانی خۆیانی دەزانن. وە قڵشتێکی یەکجار گەورە کە جێگای پربووەنەوە قەرەبووکردنەوە نییە، لە نێوان بەشی هەرە زۆری کۆمەڵگە لەگەڵ دەسەڵاتی حزبی هێزە سیاسییەکانیدا، پێکهاتووە.
لەباری ئابورییەوە، دەسەڵاتی سیاسی هەرێم و سەرجەم بزوتنەوەی کوردایەتی، دەرگیری ئەزمەیەکی قوڵی چارهەڵنەگر بۆتەوە کە توانای دابینکردنی موچە و سەرەتاییترین خزمەتگوزارییەکانی.. لە ئاو کارەباوە بۆ خویندن و پەروەردە، بۆ کەرتی تەندروستی، رێگا وبان… نییە… دزی و تاڵانی بێداد دەکات و بۆتە تایبەتمەندیەکی دەسەڵات و حزبەکانی. دزی و تاڵانی بەجیا لەوەی لە داهات و سامان و لە نەوت و خاڵەسنورییەکان و گومرگ و سەرجەم سەرچاوەکانی داهات و بازرگانی و بەڵیندەرایەتی و سلکی پەیوەندیەکان و گواستنەوەو…تاد، بە سیستماتیکی دەدزن، لەوەش زیاتر تەنانەت لە هەواش دەدزن، لە یەک کیلۆ شەکر و برنجی بایعی دەدن، لە یەک لیتر بەنزین و گاز و غاز دەدەزن، لە یەک ژەم خوارن دەدزن، لە موچەو نیوە موچە دەدزن، لە ڕۆژەکانی هەفتەو مانگەکان دەدزن… ئەمەش دۆخێکی بۆ جەماوەر خوڵقاندووە کە لەلایەکەوە بێکارییەکی فراوان، لەلایەکی ترەوە گرانی و هەژاری و بێدەرەتانی کردۆتە نسیبی بەشی هەرەزۆری کۆمەڵگە.
لەرووی ئیدارییەوە، ئاسەوارێ حکومەتداری!! و فۆرمی دەسەڵاتێکی یاسایی وئاسایی، لەهیچ ئاستیکدا بوونی نییە. حزب و حزب و بنەماڵە… هەمەکارەن و دەستیان لەناو کایەکی بەڕێوەبردندا هەیە، قوتابخانەکان، خەستەخانەکان، کەرتی ئاو کارەبا، ڕیگاو بان، خوێندن و پەروەردە، و سەرجەم دائیرەو بەرێوەبەرایەتیەکان، لە حاڵەتی ئیفلیجیدان… بوون و نەبوونیان وەکو یەکی لێهاتووە. دەسەڵات بەجیا لەوەی بۆتە ملۆزمی پاراستنی ئەو تاڵان و دزیییە، هاوکات پارێزەری مانەوەی دەسەڵاتەکەی لە رێگای خنکاندنی ئازادییەکان و سەرکوتەوە هیچ کارێکی تری نییە، فریوکارییەکانیشی بەبن بەست گەیشتووە، خۆ ئەگەر بە ڕیکەوت قسەیەکی راستی سەلمێنراویش بکەن لای زوربەی جەماوەرەوە بەچاوی درۆ و گومانەوە لێی دەڕوانرێت.
قەیرانی تەندروستی، کە لەبنەڕەتەوە بەشێکە لە قەیرانی سەرمایەو دەسەڵاتی سیاسی، خەڵکی کوردستان و بەتایبەتیش چینی کریكار و بێبەشانی تووشی هەناسە سواری کردووە. بەدەیان کەس تەنها بەهۆی نەبوونی ئۆکسجین، بێدەربەستی کەرتی تەندروستی، گیانیان لەدەستداوە. ئەمە نەک تەنها نیشاندانی داڕمانی کەرتی تەندروستییە لەژێر دەسەڵاتی ئۆکسجین دزی بزوتنەوەی کوردایەتیدا، بەڵکو دارمانێکی ئەخلاقی و ئینسانی دەسەڵاتیشە. دەسەڵاتێک بەهۆی کەمی ئۆکسجینەوە هاوڵاتیەکانی گیان لەدەست بدەن، بەمانای نەمانی هەموو قیەمێکە.
لەنێو دڵی ئەم هەلومەرجەدا، جەماوەری فراوانی خەڵک هیچ چاوەڕوانیەکیان لە هیچ ئاستێکدا لەدەسەڵات نەماوە. وە بە کردەوە بەو راستیە گەیشتوون کە ئەم دەسەڵاتە ناتوانێت چاکسازی بکات. ناتوانێت ئەم ئەزمە سەرپاگیرە قوڵە تێپەڕێنێت.
لەبەرامبەر ئەو قەیرانە سیاسی و ئابوری و کۆمەڵایەتی و تەندروستیەی کوردستاندا، چەند ئەڵتەرناتیفێک دەخرێنە روو… لەوانە دیدو ڕوانین بۆ راماڵینی دەسەڵات سەرەکیترین رەوتی ناوکۆمەڵگەیە و خەڵکی کوردستان بە کردەوە و بە قیمەتی نزیک بە ٣٠ ساڵ، لە ژیانی مەمرەو مەژی و بێمافی و سەرکوت و تاڵانکردنی دەستڕەنجی ماندوبوونیان، گەیشتوون بەو راستیەی کە ڕێگاچارە تەنها راماڵینی دەسەڵات و تەفروتواناکردنی ئەم دەسەڵاتەیە.
لەنێو دڵی بەرینبوونەوەو فراوانبوونەوەی خواستی راماڵینی دەسەڵاتدا، بەشێک لە هێزە سیاسیەکان، پیشنیاری هەڵوەشاندنەوەی حکومەت و هەڵبژاردنی پێش وەختە دەکەن، ئامانجیشیان لەخستنە ڕووی ئەو ئەڵتەرناتیفە ڕزگارکردنی دەسەڵاتی بزوتنەوەی کوردایەتییە، لە تورەیی جەماوەری و پاشەکشە پێکردنی خواستی خەڵکی کوردستانە لە ڕاماڵینی دەسەڵات.
حکومەت هەرگیز لە کوردستاندا ڕۆڵێکی نەبووە، و تەنها کاریکاتۆرێکی لاکەوتەی دەسەڵاتی حزبیی بووە، لەدنیا واقعیدا بوونی نییە تا داوای وەلانان و هەڵوەشاندنەوەی بکرێت، ئەوە بەجیا لەوەی هەڵوەشاندنەوەی حکومەت و هەڵبژاردنی پیش وەختە لە ژێر سایەی قەوارەی دەوڵەتییشدا، لە بنەرەتدا بۆ رزگارکردنی دەسەڵاتە لە ڕمان و راماڵینی. بۆ گۆڕینی کۆمەڵێک دەم و چاوە، بە کۆمەڵیک دەم وچاوی تر و هیشتنەوەی هەمان دەسەڵاتی سیاسی بۆرژوازییە، لە بەرگ و فۆرمێکی تردا.
هێنانە گۆڕی خواستی دەست لەکارکیشانەوەی حکومەت، هیچ ناکۆکیەکی سەرەکی لەگەڵ ویستی خودی دەسەڵاتی سیاسی نییە، ئەوە خودی دەسەڵاتی سیاسییە کە زۆرجار بۆ رزگارکردنی دەسەڵاتەکەی لە روخاندن و راماڵینی دەسەڵاتی لەخوارەوەی جەماوەری، پەنا بۆ هەڵبژاردنی پیش وەختە، پیکهێنانی حکومەتی رزگاری نیشتیمانی و دوبارە وەریخستنەوەی گەمەی هەڵبژاردنەکان دەبات.
یان باڵ و چەند باڵێکی تری بۆرژوازی دەرەوەی دەسەڵات، بۆ دەستگیربوونیان لەدەسەڵات و لەچوارچێوەی ململانیان لەگەڵ حزبە فەرمانرەواکان، لەهەلومەرجە ئەزمەگرتوەکاندا بانگەشەی هەڵوەشاندنەوەی حکومەت و پێکهێنانی حکومەتی کاتی دەکەن.
نابێ ئەو ئەزموونە دوبارە بێتەوە، کە زوربەی جار، بەهێنانە گۆڕی ئەم سیناریۆیە توانیوویەتی دەسەڵات لەدەست راپەرین و شۆرشی خەڵک رزگار بکات و سەرئەنجام شۆرش و راپەرین لە نیوە ڕیگادا رابگرێت.
دیارە دەست لەکارکێشانەوەی حکومەتیێک لەژێر گوشاری جەماوەریدا تەواو جیاوازە لەدەست لەکارکیشانەوەی دەسەڵاتێک بەهۆی ئەزمەی ناوخۆیی یان گوشاری هێزە سیاسییە بۆرژوازییەکانی تر. ئەگەر دەسەڵاتێک بەهۆی پەرەگرتنی نارەزایەتی جەماوەری و بەهۆی ڕاپەرین و شۆرشەوە حکومەت هەڵوەشینێتەوە، پێویستە ئەوە تەنها وەکو هەنگاوێکی سەرەتایی شۆڕش و ڕاپەرین، بۆ ڕاماڵینی تەواوی دەسەڵاتی سیاسی و گۆڕنکاری ریشەیی درێژەی پێبدرێت، نەک لە نیوەی ڕیگادا بوەستێت.
خەڵکی ناڕازی کوردستان و بزوتنەوەی نارەزایەتی کریکاریی و جەماوەری و هیزی چەپ و کۆمۆنیستی ناو کۆمەڵگە ئەرکیانە، جەماوەری بیبەش و زوڵملێکراو لەپلانی بۆرژوازی و باڵەکانی بۆ رزگاری خۆیان و هێشتنەوەی دەسەڵاتی چینایەتی و تاڵانکارانەی خۆیان بەئاگا بهێنەوەو رێگا نەدەن، بە پاساوی هەڵوەشاندنەوەی حکومەت و پیکهێنانی حکومەتی کاتی و هەڵبژاردنی پێش وەختە، سواری نارەزایەتی فراوانی جەماوەری ببن و پاشەکشە بە خواست و بزوتنەوەی ڕاماڵینی دەسەڵاتی بۆرژوازی کورد، بکەن…
ناوەڕاستی ئۆگەستی ٢٠٢٠