ئاسۆی ڕزگاریی مرۆڤایەتی: بۆچی “دنیایەکی باشتر” مانیفێستی کۆمۆنیستی سەردەمی ئێمەیە؟… توانا محەمەد نوری
بەرنامەی “دنیایەکی باشتر” تەنیا نووسراوێکی سیاسی نییە، بەڵکوو گۆڕانکارییەکی گەورەیە لە مێژووی بزووتنەوەی کۆمۆنیستیدا. ئەم بەرنامەیە هاتووە بۆ ئەوەی کۆمۆنیزم لە پەراوێزی کۆمەڵگاوە بهێنێتە ناو دڵی سیاسەت و کێبڕکێی دەسەڵات. لێرەدا خاڵە سەرەکییەکانی ئەم بیرۆکەیە ڕوون دەکەینەوە کە نیشان دەدات بۆچی ئەمە ڕێگەی سەرکەوتنی ئێمەیە:
١. بنەمای سەرەکی: مرۆڤدۆستیی ڕادیکاڵ
پڕۆگرامی “دنیایەکی باشتر” لەسەر ئەو باوەڕە بونیاد نراوە کە “مرۆڤ” دەبێت چەق و ئامانجی هەموو گۆڕانکارییەکان بێت. پرۆگرامەکە هەوڵ دەدات کۆمۆنیزم لە قاڵبە وشک و ستالینییەکەی دەربهێنێت و وەک بزووتنەوەیەکی مرۆڤدۆستانە و ئازادیخوازانە بینوێنێت.
٢. کۆمۆنیزم وەک بزووتنەوەی گەڕانەوە بۆ مرۆڤ
بە پێچەوانەی ئەو بیرۆکە وشکانەی کە کۆمۆنیزم تەنیا لە “کارگە”دا دەبینن، “دنیایەکی باشتر” جەخت لەسەر ئەوە دەکاتەوە کە مارکسیزم زانستی ڕزگارکردنی “مرۆڤ”ە. چینی کرێکار تەنیا لەبەر ئەوەی “برسی” یان “چەوساوەیە” نابێتە هێزی گۆڕانکاری، بەڵکوو لەبەر ئەوەی تەنیا ئەم چینە سوودی لەوەدایە کە کۆتایی بە هەموو جۆرە نادادپەروەری و نایەکسانییەک بهێنێت. ئێمە قسەمان لەگەڵ “مرۆڤی نوێ”یە؛ ئەو مرۆڤەی کە دەیەوێت لە کۆتوبەندی چینایەتی، ڕەگەزی و نەتەوەیی ڕزگاری بێت.
٣. گۆڕینی دنیا لێرە و ئێستاوە دەست پێدەکات
داواکارییەکانی ناو ئەم بەرنامەیە (وەک لابردنی سزای لەسێدارەدان، ئازادیی تەواوی سیاسی، و جیاکردنەوەی ئایین لە دەوڵەت) تەنیا “داواکاری” نین لە دەسەڵاتدارانی ئێستا، بەڵکوو “بنەمای دەوڵەتی سۆشیالیستی”ن. کۆمۆنیستەکان وەک پارتێک کار دەکەن کە سبەی دەسەڵات دەگرێتە دەست و ئەم گۆڕانکارییانە وەک “یاسا” جێبەجێ دەکات. سۆشیالیزم لای ئێمە خەونێکی دوور نییە بۆ داهاتوو، بەڵکوو هەنگاوێکی سیاسییە بۆ “ئێستا” تا ژیانێکی شایستە بۆ هەمووان دابین بکات.
٤. کۆماری سۆشیالیستی: بەرزترین ئاستی ویستی خەڵک
ئێمە بڕوامان بە دەسەڵاتێکی بیرۆکراتی و دوور لە خەڵک نییە. “کۆماری سۆشیالیستی” لای ئێمە، شێوازێکی نوێی دەسەڵاتە کە لەسەر بنەمای “شوراکان” (ئەنجومەنە ڕاستەوخۆکان) دامەزراوە. ئەم کۆمارە نەک هەر ئازادییەکان کەم ناکاتەوە، بەڵکوو ئازادیی سیاسی بۆ هەموو لایەک (تەنانەت نەیارەکانیش) دەستەبەر دەکات. جیاوازیی ئێمە لەگەڵ مۆدێلە شکستخواردووەکانی ڕابردوو ئەوەیە کە ئێمە بڕوامان وایە “ئازادیی بێ سنوور” تاکە ڕێگەیە بۆ ئەوەی سۆشیالیزم نەبێتە دیکتاتۆرییەتی پارتێک.
٥. شەڕی ڕۆشنبیری وەک بەشێکی دانەبڕاو لە خەباتی چینایەتی
لە وڵاتانی ئێمەدا، سەرمایەداری لە ڕێگەی “ئایین، نەریت و دواکەوتوویی”یەوە حوکم دەکات. بۆیە خەبات بۆ مافەکانی ژنان، دژایەتیکردنی بیروباوەڕی کۆن و پارێزگاریکردن لە ئازادییەکانی تاک، نەک هەر خەباتێکی “سەرەکی” نییە، بەڵکوو ڕاستەوخۆ لێدانە لە بنەمای سیستەمی چەوساندنەوە. کۆمۆنیستێک کە نەتوانێت پێشەنگی نوێخوازی و ئازادیخوازی بێت، ناتوانێت کرێکاران بەرەو ڕزگاریی کۆتایی ببات.
٦. سۆشیالیزم وەک ستانداردێکی جیهانی (جیهانگیریی کردەیی)
سۆشیالیزم لای ئێمە دیاردەیەکی “نەتەوەیی” یان “ناوچەیی” نییە. “دنیایەکی باشتر” جەخت لەسەر ئەوە دەکاتەوە کە پێویستە ستانداردێکی یەکگرتووی مرۆڤایەتی بۆ هەموو جیهان هەبێت. مافی منداڵ، مافی بێکاران و ئازادییەکانی مرۆڤ نابێت لە وڵاتێکەوە بۆ وڵاتێکی تر جیاواز بێت. ئێمە وەک بەشێک لە بزووتنەوەی جیهانیی چینی کرێکار، هەوڵ دەدەین بۆ ئەوەی ئەم “دنیایە باشترە” لە هەموو شوێنێک وەک یەک بێتە دی، بەبێ گوێدانە سنوورە دەستکردەکان.
٧. سەروەریی تاکی ئازاد لەناو کۆمەڵگایەکی ئازاددا
یەکێک لە گەورەترین خاڵە جیاکەرەوەکانی ئەم بەرنامەیە ئەوەیە کە “تاک” وەک قوربانیی “کۆمەڵ” نابینێت. سۆشیالیزمی ئێمە بۆ ئەوەیە کە هەموو تاکێک دەرفەتی گەشەپێدانی تواناکانی بۆ بڕەخسێت. ئێمە کۆتایی بەو “کۆیلایەتییە” دەهێنین کە تێیدا مرۆڤەکان وەک کەرەستەی بەرهەمهێنان سەیر دەکرێن. لە “دنیایەکی باشتر”دا، ئامانجی کۆتایی ئەوەیە کە “گەشەی ئازادانەی هەر تاکێک، مەرج بێت بۆ گەشەی ئازادانەی هەمووان”.
٨. خاڵە بەهێزەکان و تایبەتمەندییەکان:
- ئازادییە بێبەرستەکان: پڕۆگرامەکە جەخت لەسەر ئازادی ڕەهای ڕادەربڕین، سیاسی و کۆمەڵایەتی دەکاتەوە بەبێ هیچ مەرج و سنوورێک.
- عەلمانییەت (سیکولاریزم)ی توندوتۆڵ: یەکێکە لەو پڕۆگرامانەی زۆرترین جەخت لەسەر جیاکردنەوەی تەواوی ئایین لە دەوڵەت، لە پەروەردە و لە یاسا دەکاتەوە. داوای هەڵوەشاندنەوەی هەموو ئەو یاسایانە دەکات کە لەسەر بنەمای ئایین و نەریت دانراون.
- مافەکانی ژنان و منداڵان: لەم پڕۆگرامەدا مافی ژنان و منداڵان بە شێوەیەکی زۆر پێشکەوتوو و مۆدێرن باس کراوە. بۆ نموونە، نەک تەنها یەکسانی ژن و پیاو، بەڵکو دژایەتیکردنی هەر جۆرە هەڵاواردنێکی ڕەگەزی و پاراستنی منداڵان لە کارکردن و لە ژێر کاریگەری ئایین.
- خۆشگوزەرانیی گشتی: پڕۆگرامەکە داوای دابینکردنی تەندروستی، خوێندن و خانووبەرەی بێبەرامبەر و ئاستبەرز بۆ هەموو هاووڵاتیان دەکات وەک مافێکی سەرەتایی، نەک وەک خێرخوازی.
٩. رەهەندی ئابووری (هەڵوەشاندنەوەی کاری کرێگرتە):
لێرەدا پرۆگرامەکە پێداگری لەسەر تیۆرییە مارکسیستییە ڕەسەنەکە دەکاتەوە، کە ئەویش هەڵوەشاندنەوەی سیستەمی سەرمایەداری و “کاری کرێگرتە”یە. پرۆگرامەکە پێی وایە تاوەکو مرۆڤ بۆ بژێوی ژیانی ناچار بێت هێزی کاری خۆی بفرۆشێت، ئازاد نییە.
کۆتا قسە
“دنیایەکی باشتر” مانیفێستی ئەو کۆمۆنیزمەیە کە لە کارگەکانەوە دەست پێدەکات و هەموو لایەنەکانی ژیان دەگرێتەوە. ئەمە بەرنامەیەکە بۆ گۆڕینی مرۆڤ لە “کۆیلەیەک”ەوە بۆ “ڕێبەر و بڕیاردەر”. ئێمە لێرەین نەک تەنیا بۆ ڕەخنەگرتن لە دنیا، بەڵکوو بۆ گۆڕینی بەو شێوەیەی کە شایستەی مرۆڤ بێت.