هەرێمی كوردستان و ئەنجوومەنی هاریكاری كەنداوی عەرەب لە تەرازووی هێزدا… نووسینی: نەجمەدین فارس
بەشی سێهەم
باسی یەكەم :- تەرازووی هێز لەلای هانز ج . مورجینپاو :
تێڕوانینەكانی (مورجینپاو) دەكەینە یەكەم نموونەی شیكردنەوەی توانایییەكانی ئەنجوومەنی هاریكاری كەنداوی عەرەبی لە تەرازوی هێزەكاندا و جێگە و شوێنی لە ناوچەكە و كۆمەڵگای نێودەوڵەتیدا دیاری دەكەین. لە كتێبی ( سیاسەت لەنێوان نەتەوەكاندا) ( السیاسە بین الامم) نووسەر زیاتر بە باوكی تیۆری سیاسەتی واقیعی سەردەم دادەنرێت و بە سەرمەشقی سیاسەتی واقیعی كلاسیكی نوێگەرا ناوزەند دەكرێت. بەپێی تێڕوانینەكانی (ریتشارد لیتل) بێت بۆ شیكارییەكانی (مورجینپاو) زیاتر لە سیاسەتی نێودەوڵەتیدا انتقائیە و ورد نییە بە شێوەیەكی فراوان. وە ئەمەش زیاتر سوودمەندی (مورجینپاو) نییە لەم ڕووەوە بۆ تەرازووی هێز، پێی وایە بۆئەوەی شیتەڵ كاری بكەیت بۆ تەرازووی هێز (مورجینپاو) ئەڵێت ئەبێت لە ڕێگەی “دوو كرداری دینامیكی تەواو جیاوازەوە، یەكەمیان پەیوەندی هەیە بە تەرازووی هێزەوە بەهۆی ئەنجامێكی پەیوەستدار كە خواستی نی یە لە بەشداری پێ كردنی هێزە گەورەكان لەو ئالیەتەی كە ئەیبات بەرەو خۆزاڵ كردن. بەڵام دووەمیان پەیوەندی بە كۆمەڵێك هۆكارەوە هەیە كە هۆكاری كۆمەڵایەتی زۆر خەیاڵی، و ماددییەكی ئاڵۆزن “16 لە ڕێگەی ئەم شیكارییەوە ئەوە دەردەكەوێت كە ئەو دوو هۆكارە میكانیكییەیە كە دینامیكیەتی تەرازووی هێز هیچ كاتێك بەلای دەوڵەتانی ئەنجوومەنی هاریكاری كەنداوی عەرەبی یەوە نی یە و ناتوانێت لە تەرازووی هێزەكاندا ڕۆڵ و كاریگەری خۆی بنوێنێت، هەروەكو ئەوەی كە لە پێشتردا ڕوونمان كردووەتەوە. دینامیكیەتی پەیوەندییەكانی ئەو دەوڵەتانە بەهێزەكانی ترەوە، یان پێوەرەكانیان بەپێی پێوەری سیاسەتی نێودەوڵەتی و سیستەمەكەی بە هێز و تەرازوو بپێورێت ئەوا ناتوانێت دەوور و كاریگەری بگێڕن یان زلهێزەكان نایەڵن بیگێڕن لەسەر ئاستی ناوچەكە و بازاڕی جیهانی نەوت و لەسەر ئاستی سیاسەتی ئابوری لە جیهاندا. لێرەدا نامەوێت زۆرتر و دووبارە ڕوونكردنەوەی لەسەر بكەم، چونكە لە پێشتردا ڕوون كردنەوەی زیاتری بۆ كراوە .
باسی دووەم :- تەرازووی هێز لەلای هیدلی بول:
یەكێكی تر لە نموونەكانی بیرمەندی تیۆری سیاسەتی تەرازووی هێز ڕوون كردنەوەی بۆ كردووە، ئەویش (هیدلی بول)ە كە لە كتێبی (كۆمەڵگای ئانارشیستی) (المجتمع الفوزەوی) چۆن (مورجینپاو) جیاوازی نەدەكرد لەنێوان سیستەمی نێودەوڵەتی و كۆمەڵگای نێودەوڵەتی . ئاوا (هیدلی بول)ش نەیكردووە “ئەو دینامیكیەتەی تەرازووی هێزەی كە هەردووكیان دیاریكران لە پێشەوەدا پەیوەندییان هەیە پەیوەندییەكی توند و تۆڵ بەو جیاوازی یە كە ( بول) دیاری كردووە لەنێوان تەرازووی هێز دەرخەر (العرچی) و مەبەست دار (المقصود)، بەڵام لەڕاستیدا (بول) تەرازووی هێزی دەرخراو (العرچی) نابەستێتەوە بە سیستەمی جیهانی یەوە، بە شێوەیەكی تەواو و محكەم (پتەو) و هەروەها تەرازووی هێزی مەبەستدار (المقصود) نابەستێتەوە بە كۆمەڵگای نێودەوڵەتی ” 17 .
بەم پێیەش بێت كاتێك كە غیابی كۆمەڵگای نێودەوڵەتی هەبێت سیستەمی نێودەوڵەتی تەرازووی هێزەكەی (عرچی) دەبێت ئەوا نیزامە نێودەوڵەتیەكەش نیزامی ئانارشیستانە دەبێت. لەو سیستەمە بێ سەر و بەرەدا كە یاسای نێودەوڵەتی هیچ جێگا و شوێنێكی نابێت لە دیاریكردنی پەیوەندی نێودەوڵەتیدا و بەم پێیەش هەموو شتێك لە توانای و هێزی سەربازییەوە سەرچاوە دەگرێت ئەو كاتەش ناتوانێت یان نایەڵێت ئەگەر بۆی بكرێت هیچ هێز و دەوڵەتێك سەرچاوەی مەترسی بێت بۆی یان بیەوێت لە كاتێكی گونجاو و هەڵكەوتودا كاریگەرییەكی ئەگەر بچوكیش بێت لەسەریان دابنێت.
وە ئەمەش بەبەردەوامی لە كۆمەڵگایەكی نێودەوڵەتی ئاوادا ئارامی و سەقامگیری دروست نابێت لەو كۆمەڵگایانەدا. لەو كاتانەدا تەرازووی هێزی دامەزراوەییانەی نێودەوڵەتی لەدەست هێزێكی گەورەدا كۆدەبێتەوە و سەرچاوەیەكی زۆر و زەوەندی زیندوی بۆ ئەو سیستەمە دەكەوێتە دەست لە كۆمەڵگای نێودەوڵەتیدا. وە ئەمەش چوار سەرچاوەی هەیە لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی، ئەو دامەزراوانەش بریتی یە لە یاسا نێودەوڵەتیەكان، و جەنگ و، دبلوماسیەت و هێزدارێكی گەورە. كاتێك ئەم هێزانە بەدەستی زلهێزێكەوە بێت ئەوا حساب كردنی بۆ هیچ لایەكی تر نامێنێتەوە و ئەو لایەش لە ناوچەكەدا و بەتایبەت تر لایەنی دەوڵەتانی كەنداو لە توانای مرۆییەوە و هەروەها سەربازی و پێكهاتەی كۆمەڵایەتی و سیاسی و ئابووری یەوە، ناتوانێت هیچ شتێكی ئەوتۆ بێت بێجگە لە كۆمەڵێك دەوڵەتانی خێڵ و پاشا هەوەسباز و هەزیل و بێ ئامانجەكان، هەروەها بەم پێیەش و نموونەیەی (هیدلی بول) دەوڵەتانی ئەنجوومەنی هاریكاری كەنداوی عەرەبی بتوانن لە تەرازوی هێزدابن، بەمانای هێز تەرازویی هەروەها بەپێی ئەو شیكاریەی كە بۆ تەرازووی هێزی مەبەست دار (المقصود) كردوویەتی لەو كاتەدا جێبەجێ دەبێت كە سیستەمی نێودەوڵەتی بە پەیوەستی بە كۆمەڵگای نێودەوڵەتی یەوە دەبێتە ئامانج ئەمەش نەبەرگەی تەرازووی هێزی توافقی و تەرازووی هێز كە لەسەر پێگەی دژایەتی وەستاوە دەگرن، ئەم هێزانەی لە كەنداودا هەن وەكو ئەو تیۆرەی لەسەرەوە ڕوونمان كردۆتەوە و بەپێی سێ لایەنەكەی ناوخۆیی و هەرێمایەتی و نێودەوڵەتی ناتوانن پارسەنگ بن لە بەرامبەر هێزە ناوچەیی و نێودەوڵەتیەكان لە دنیادا. (بول) ئەوەی دەست نیشان كردووە لە كتێبی (كۆمەڵگای ئانارشیستی) كە ( ریتشارد لیتل ) پێشاندانێكی بۆ كردووە (لیتل) دەڵێت : (بول) وەصفێكی بۆ تەرازووی هێز كردووە كە ” تەرازوی هێزی سادە (بسیگ) بەرامبەری تەرازووی هێزی ئاڵۆز (مركب) تەرازووی هێزی پیشاندەر (عرچی) بەرامبەر تەرازووی هێزی ناوخۆیی، وە تەرازووی هێزی زاتی بەرامبەر تەرازووی هێزی بابەتی، و تەرازووی هێزی عرچی بەرامبەر تەراوزووی هێزی مەبەست دار (مقصود)” 18 .
باسی سێهەم :- تەرازووی هێز لەلای كینیس ن. والتز:
لێرەوە دەچینە ناو بۆچوونەكانی (والتز) كە دەری بڕیوون لەسەر تەرازووی هێز لە كتێبی (تیۆری سیاسی نێودەوڵەتی) . (والتز) بەشێوەیەكی گشتی تەرازووی هێزەكان وا دەبینێت كە “سیاسەت لەنێوان هێزە گەورەكانی ئەوروپادا” نزیكە لە یاریەوە، لێرە كەم دەكات و لەوێ زیاد دەكات ” واتە دەوڵەتانی ئەوروپی كاردەكەن لەسەر ئەوەی لە هەل و مەرجێكی جیاوازدا هەر بەدەست هاتوویەكی ماددی لەلای یەكێك لە زل هێزەكان لەسەر حسابی هێزێكی تر بەدەست دێت” 19 .
هەروەها بۆ زیاتر ڕوون كردنەوەی ئەمەی سەرەوە (والتز) دەڵێت هەڵبەت زیاتر مەبەستی لە سیستەمی فرە جەمسەری یە لە تەرازووی هێزەكاندا ” لەگەڵ زیادبوونی ژمارەی هێزە گەورەكان (زلهێزەكان) ، بە بڕوای (والتز) ئەبێتە هۆی زیادبوونی ئاستێك لە نەبوونی بڕوایی وەك ئەوەی هەیە، هەروەها نابێتە هۆی ئاڵوگۆڕ كردنی كۆت و بەندی بنیەویانەی كە بەشێوەیەكی بنەڕەتی پەیوەستە بە ئەو ئانارشیستیەی كە پەیوەندە بە فرە جەمسەرییەوە” 20 . كاتێك سیستەمی نێودەوڵەتی فرە جەمسەری بوو ئەوا فوچی دروست دەبێت و هیچ لایەك بە بەرژەوەندی هاوبەش كار و چالاكی نێودەوڵەتی ئەنجام نادات، بەڵكو بەپێی بەرژەوەندییەكانی خۆی ئەو سەوداسەری و مامەڵەیە دەكات. لێرەشدا ئەگەینە ئەو دەرەنجامەی كە دەوڵەتانی ئەنجوومەنی هاریكاری كەنداوی عەرەبی لە سیستەمێكی وادا ناتوانێت تەرازووی هێز بنوێنن، هەروەكو ئەو سێ هۆكارە ناوخۆ و هەرێمایەتی و نێودەوڵەتی یە ئەیسەپێنێت بە سەریاندا، چونكە هێزە گەورەكان لەو جۆرە سیستەمە نێودەوڵەتیانەدا هیچ هاوكارییەك ناكەن بەلایەنێكی تر ئەگەر بێتو نەیەتە بەرەكەیەوە چونكە هیچ هاوكارییەكی لایەنێكی تر ناكات كە ببێتە لەمپەر لەبەردەم بەرژەوەندی یەكانیاندا تێڕوانینی (والتز) بۆ دوو جەمسەری سیستەمی نێودەوڵەتی “هەموو دەوڵەتان لەناو هەمان بەلەمی كون بوو دان، بەڵام یەكێكیان بەتەنها خاوەنی گەورەترین زانیاری بەتاڵ كەرن لەو ئاوەی كە دزەی كردووەتە ناو بەلەمەكەیان” 21 .
جارێكی تر بەپێی ئەم پێوەرەش بێت و بەپێی ئەو پێكهاتە ناوخۆیی و ناوچەیی و نێودەوڵەتی یەی ئەنجوومەنی هاریكاری كەنداوی عەرەبی بێت. ناتوانن لە ئیستایی بەشێوە تاك جەمسەریشدا كاریگەریان هەبێت هەروەها ناتوانن ببنە جەمسەرەكەی تری ناوچەكە لە سیستەمی دوو جەمسەری لە تەرازوی هێزەكاندا. لەگەڵ ئەوەی كە دوو جەمسەری بەشێوەیەك لە شێوەكان باشترە لە سیستەمی نێودەوڵەتی فرە جەمسەری و تاك جەمسەری. لەڕووی جێبەجێ كردنی بڕیار و یاسا نێودەوڵەتیەكاندا.
هەروەها بەپێی بڕوای (والتز) تاك جەمسەری “كرداری تاك جەمسەری لە هەندێ بواردا، نوێنەری سیستەمێكی باشترە لە فرە جەمسەری بۆ چارەسەری هەندێ كێشە” 22 . وەكو بڕوای (والتز) تاك جەمسەری گرنگترە لە فرە جەمسەری و ئەتوانین بڵێین دوو جەمسەری باشترە لە هەردوو جۆرەكەی تری جەمسەرگیری، هەروەها بەهۆی ئەوەی كە هەندێك جار ئەنجامی خراپی لێ دەكەوێتەوە ، چونكە وەك تاك جەمسەری مامەڵە دەكەن، لەبەرئەوەی هەندێك هاوكاری دەكەوێتە نێوانیانەوە، لەگەڵ ئەوەی كە بە بەردەوامی لە بۆ سەدان بۆ یەكتری و هەڵكەندنی چاڵ تا بە زیندوویی بتوانن بە هەر شێوەیەك بێت یەكتری بنێژن . لەگەڵ ئەوەی كە ڕێكەوتن لەسەر شتێك دەكەن و بە سوود بۆ خۆیان و بە دۆڕاندن و زیان گەیاندن بە ئەوانی تر .
بــــەشــــی دووەم
باسی یەكەم:- كاریگەری ڕەوتی ئیسلامی سیاسی لەسەر هەرێمی كوردستان
دیارە ڕەوتی ئیسلامی سیاسی، كاریگەری زیاتری لەسەر ئەو ناوچانە هەیە كە زۆری دانیشتوانەكانیان موسوڵمانن و كەلتووری ئیسلامی تیادا باڵادەست و زاڵە و تێكەڵ بە ژیانیان بووە . ئەو جۆرە وڵاتانە لە واری ئابووری و جڤاكی و سیاسیەوە پڕە لە پاشاگەردانی و بێ سەروبەری و نایەكسانی. زۆربەی هەرە زۆریان وڵاتی ناپیشەسازین و ئەگەر جۆرە پیشەسازییەكیشیان تیادابێ ئەوا لە ئاستێكی هێندە نزمدایە ، لە نرخی نەبوودایە. ئەو وڵاتانە تا ڕادەیەك وڵاتی كشتوكاڵین و شێوازی كشتوكاڵەكەشیان كۆنە و مۆدێرنیتە نەكراوە، بۆیە لەو ڕووەشەوە بە وڵاتی كشتوكاڵی پاشكەوتوو دەژمێردرێن و لە ڕووی بەرهەمهێنانی ناوخۆییەوە، پێداویستیەكانی ژیانی ڕۆژانەی جەماوەری خەڵكیان پێ دابین ناكرێت.. بۆیە ژیان لەو چەشنە وڵاتانەدا دوورە لە هەر پرەنسیپ و ئاكارێكی سیاسی و ئابووری و كۆمەڵایەتی و گەییوەتە ئاستی بەكۆیلەكردن و كۆیلاندنی كۆمەڵگە و بێ بەشكردنی لە هەر ئازادیەكی بەشەری، لە زۆربەی ئەم وڵاتانەدا ئاین نەك هەر لە دەوڵەت و دەسەڵات جیانەكراوەتەوە، بەڵكو كراوە بە سەرچاوەی هەرەسەرەكی داڕشتنی یاسا و ڕێسا مەدەنیەكانیش . هەڵبەتە پاشكەوتنی ئابووری و هەرەس و نائومێدی دەروونی ، باشترین زەمینەیە بۆ گەشەكردن وپەرەسەندنی باوەڕی سیاسی ئاینی، چونكە وەختێ ئینسان لەباری ئابووری و دەروونیەوە دادەڕوخێت و دەكەوێتە گێژاوێكی ئابووری و دەروونی ترسناك و لەچارەسەر نەهاتووەوە، بەدوای فریادرەس دا دەگەڕێت و ئەم فریادرەسەش زیاتر خۆی لە ئاین و سیاسەتی ئاینی دا دەنوێنێ وەكو ئەمە بە زەقی لە وڵاتە ئیسلامیەكاندا دیار و ئاشكرایە كە زۆربەی هەرە زۆریان وڵاتانی سەرانەسێن و بەرهەمهێنی نەوتن یان خاوەنی سیستەمێكی ئابووری بێ سەروبەرن و لە جێی خۆدا گێرە دەكەن و نەك گرێی هیچ كێشەیەكی حەیاتیان پێ ناكرێتەوە، بەڵكو لە خەڵكەكەشی دەكەن بە گرێ كوێرەی لە كرانەوە نەهاتوو. بۆیە لەو جۆرە وڵاتانەدا لەپاڵ شێوازی زەبرو زەنگ و چەوسانەوە و سەركوتكردندا، دەرگا لە ڕەوتە ئیسلامیە سیاسیەكان دەخرێتە سەر گازی پشت، تا جەماوەری خەڵك بەجۆرێ بەنج و گەوج بكرێ، كە لە ئاسمانا بۆ چارەسەری كێشە حەیاتیەكانیان بگەڕێن و تا ماون بە قەرز بژین و خەون بە ڕێگای هات و نەهاتی ئەو دنیاوە بدینن و خۆشی و لەزەتەكانی ئەم دنیایە بۆ دسەڵاتداران بەجێ بێڵن، تا بێ كێشە و سەریەشە، لەسەر حیسابی گەوجێتی ئەوان بژین.
جا هەرێمی كوردستان، نموونەیەكی زەقی ئەم پاشا گەردانییە، جگە لەوەی نموونەی پاشكەوتنی پیشەسازی و كشتوكاڵیە، لەڕووی سیستەمی سیاسی و ئابووری كۆمەڵایەتیشەوە نەك مایەی حەسوودی یە، بگرە مایەی بەزەییە. جەماوەری خەڵكی هەرێم بە ڕادەیەك چەواشە دەكرێت كە كەمترین متمانەی بە خۆی نەماوە، قەڵەمی دەست و پێ شكاو، وەكو چۆن خنكاو پەنا بۆ پوشكەش دەبات، بەو ئاوایە چاوی بڕیوەتە دەستی بێگانە و لەو سەردەمی گلۆبالیزە و ئەقڵگەراییە چڕو چونمووردەدا، تازە بەتازە بەتەمایە بە پشتیوانی هێزی غەیبانی و لە ڕێگای ڕەوتی ئیسلامی سیاسی یەوە، بە هەموو شێوە و شێوازە جیاوازەكانیەوە، ڕزگاری و ئازادی خۆی بەدەست بێنێ، غافڵە لەوەی كە ئەمە ئاو لە دنگا كوتانە، نەك ڕزگاری ناكات، نەك ئازادی پێ نابەخشێ، نەك پێویستیە مرۆڤایەتیەكانی بۆ دابین ناكات، بەڵكو سەری لە قوڕ دەنێ و زیاتر دەستەمۆ و كۆیلەی دەكات، دەیكات بە دەروێش و شۆرباخۆری دەسەڵات.
دیارە لە زۆربەی وڵاتە ئیسلامیەكانی دیكەی دەرێی هەرێمی كوردستانیش دا، ڕەوتە ئیسلامیە سیاسیەكان، لەژێر ناوی جیاواز جیاوازدا كاری خۆ دەكەن و بە جۆرەها گوتاری مەزەبی جەماوەری خەڵك دەدوێنن و ئەم دنیا لە بەرچاوی خەڵك سووك دەكەن و بۆ ئەو دنیایان ئامادە دەكەن و بۆئەوەی هیچ زەرەرێكیان بۆ بەرژەوەندی و ستراتیژیەتی دەسەڵات نەبێ . دیارە ئەم هێز و ڕەوتە ئیسلامیە سیاسیانە زیاتر پارێزەری بەرژەوەندی مادی و مەعنەوی كۆمەڵێك هێزی سیاسی ناوچەیی و جیهانین. ئەمە یەكێكە لە دەرهاویشتەكانی گلۆبالیزە و پەرەسەندنی خەیاڵی تەكنولوژیا و سیستەمی ڕاگەیاندنەوانی دنیا، كە گۆڕانكاری یەكی گەورەی لە هەموو كایە حەیاتیەكانی ژیاندا دروست كرد و هەر گۆڕانكاریەكی گەورە لە سەرەتاوە جۆرە پاشاگەردانی و ئەنارشیزمێك لەگەڵ خۆیدا دێنێ، بۆیە گلۆبالیزە تا قاڵبی خۆی وەرنەگرێت، ئەم پاشاگەردانیە بە ئاسانی نانیشێتەوە و یەكێك لە نموونە و دەرهاویشتەكانی ئەم دیاردەیە راپەڕین و داپەڕینی هەندێ لە وڵاتە عەرەبیەكانە كە مەڵبەندی ئیسلامگەرایین .
هەڵبەتە، لە كەس شاراوە نییە كە هەوڵی ئەوە دراوە و دەدرێ ئەم دیاردەی ئیسلامی سیاسیە، لە هەرێمی كوردستانیش دا ڕیشاژۆ بكرێت و ویستراوە لە ڕێگەی پشتیوانی كردنی مادی و مەعنەوی چەند حیزب و حیزبۆكە و ڕەوتی مەزەبیەوە كۆمەڵی كوردەواری چەواشە بكرێت و دۆزە سەرەكیەكەی خۆی كە دەوڵەتی كوردی و ئینسانیانە ژیانە، لەبیر ببەنەوە، دیارە ئەم حیزبە ئیسلامیانە زادەی زەرورەتی پێداویستیە مادی و مەعنەویەكانی كوردەواری نین، بەڵكو نوێنەری هەندێ هێزی بیانی نەیاری كوردن. ئەوەتا بۆ نموونە شانشینی سعودیە، لە ڕێگەی وەهابیەتەوە دژایەتی بڵاوبوونەوەی دەسەڵاتی ئێران لە هەرێمی كوردستاندا دەكات، واتە كوردستان بمانەوێ و نەمانەوێ، كراوە بە مەیدانێك لە مەیدانەكانی ململانێی دوو هێزی ئیسلامی هاو دژ و هەرگیز بە قازانجی ستراتیژی كورد نیە. هەڵبەتە ئەم ململانییە، زۆر بە زەقی لە هەرێمی كوردستان دا، نەك هەر لەنێو حیزب و حیزبۆكە سیاسیە ئیسلامیەكاندا، بەڵكو لەناو حیزبەكانی دیكەش دا ڕەنگدانەوە و كاریگەریی خۆی هەیە. زیادبوونی هەژموونی سیاسی هەر لایەك لە لایەنەكانی ئەم ململانێ سیاسیە، هاوسەنگی هاوكێشە سیاسیەكە لە سەرانسەری دەڤەرەكەدا سەنگەلا دەكات. بۆ نموونە (ی.ن.ك) بە گوێرەی لێكدانەوە سیاسیەكانی خۆی بەرژەوەندی حیزبی خۆی لەوەدا دەبینێ كە بەلای ئێراندا رای بكێشێت ، بۆیە زیاتر پشتیوانی لەو ڕەوتە سیاسیە ئاینی یە دەكات كە بەلای ئێراندا مایلە. ( پارتی ) زیاتر بەلای ڕەوتی ئیسلامی سەر بە سعودیە دا ڕای دەكێشێت، بەو حیسابەی كە بەرژەوەندی حیزبی خۆیدا زیاتر لەو هەڵوێستەدا دەبینێ. زەقترین نموونەش لەم بارەیەو هەڵبژاردنەكانی كابینەی هەشتەمی حكومەتی هەرێمی كردستانە، كە ئێران بە قازانجی (ی.ن.ك) هاتبووە سەر خەت و سعودیەش لەڕێگەی ڕەوتی سەلەفی وەهابیەكانەوە بە قازانجی پارتی هاتبووە سەر خەت.. یانی سعودیە، كار بۆ نزیك كردنەوەی سەلەفیەكان لەگەڵ پارتیدا دەكات، تا لەم ڕێگەیەوە، ڕێگە لە گەشەكردنی دەسەڵات و هەزموونی سیاسی ئێران بگرێت و هاوكێشە سیاسیەكە لەم ناوچەیەدا سەنگەلا نەبێت و تەرازووی هێزی دەسەڵاتی سیاسی بەلای ئێراندا قورس نەبێت.. سعودیە لەڕێگەی ڕەوتە سەلەفیەكانی هەرێمی كودستانەوە لە دەرگای ناكۆكی هاودژی بەینی (ی.ن.ك) و (پ.د.ك)ـەوە خۆی بە هەرێمی كوردستاندا كردووە. لە هەڵبژاردنی ناوبراودا ئێران دەنگی بۆ یەكێتی كۆكردەوە و سەلەفیەكانیش دەنگیان بە پارتی دا، بۆیە سەیر دەكەین یەكێتی و پارتی لە ڕوانگەی بەرژەوەندی تەسكی حیزبایەتی خۆیانەوە، بۆرە نوێنەرایەتیەكی ئەو دوو هێزە بیانیە هاودژە دەكەن و بە دەگمەن بە نەفەس و هەڵوێستی هاوبەشەوە مامەڵە لەگەڵ حكومەتی ناوەندی بەغدادا دەكەن .
هەڵبەتە دەبێ لێرەدا ئاماژە بەوەش بكرێت، كە پێكهاتەی خێڵەكیانەی پارتی و ڕژێمی سعودیە، خاڵێكی دیكەی هاوبەشی نێوان هەردوو یانە، سەرۆك، باوكی ڕەمزیە، لە سیستەمی خێڵایەتیدا باوك پیرۆزە، دەبێ ڕێزی بگیرێت و كەس لە قسەی دەرنەچێت!
لە سعودیەش دا هەمان تاس و حەمام بەرقەرارە. وەهابیەكان لە لایەنی ڕوحی و ئاینی بەرپرسن و ماڵباتی سعودیش لە دەسەڵاتی سیاسی بەرپرسن كە ئەمە بۆ خۆی جۆرە دابەش كردنێكی دەورە و بەڵام نابێ ئەوەش لە بیر بكەین كە دین و دەسەڵات لێرەدا دوو ڕووی یەكپارچە دراون، تەواوكەر و تەواوكراوی یەكترن و بەشەریكی وڵات بەڕێوە دەبەن. بۆیە مامەڵەی ئەوان لەگەڵ پارتیدا، دەنگدانی ڕەوتە ئیسلامیەكانی سەر بەوان، بە پارتی، لەو پێودانگەوەیە كە دژایەتی ئێران و مەزەبی شیعە و شیعە گەڕاییە .. واتە كەم كردنەوەی دەنگی یەكێتی، خۆی لە خۆیدا هەوڵدانە بۆ كەمكردنەوەی تەشەنەكردنی دەسەڵات و هەژموونی سیاسی ئێران لە عێراق و لە ناوچەكەدا. سوونەش ، لایەنێكی دیكەی ئەم ستراتیژیەتەی سعودیەن بەرانبەر بە ڕەوتی شیعەگەرایی، چەكێكی دیكەی دەستی سعودیە، داعش و پشتیوانیە لە داعش! داعش داشەهارەی سعودیەیە، ئەمڕۆكە لە مەیدانی عێراقدا دژایەتیەكی خوێناوی شیعە (واتە ئێران)ی پێ دەكات.. كێ دەڵێ لەگەڵ یەكەمین وەچەرخانی سیاسیدا، هەمان داشەهارە ناكات بە گژ كوردا، لە هەولێر و دهۆك و سلێمانیش دا ! بەهەر حاڵ ئیدی سعودیەش وەكو هەر وڵاتێكی دیكە و بە شێوازی تایبەتی خۆی و بە گوێرەی توانای خۆی هەوڵ دەدات شەڕ لە سنوور و ئاقاری خۆی دوور بخاتەوە و هێندەی بكرێ شەڕی خۆی بەرێتە ئەو شوێنانەی كە مایەی مەترسین بۆ ئەو .
داعش لە عێرقدا، پراكتیزە كردنێكی مەیدانی و پراكتیكی ئەو سیاسەتەیە. لەلایەكەوە دژایەتی هەڵكشانی توانا سیاسی و سوپاییەكانی شیعەی پێ دەكات و لەلایەكی ترەوە ئاژاوەیەكی فرە رەهەندی كۆمەڵایەتی، مەزەبی، نەتەوەیی ئەوتۆی لە عێراقدا پێ دروست دەكات، كە عێراق نەتوانێ ببێ بەو دەرگایەی كە ئێران لەوێوە زەفەر لە سعودیە بێنێ. دیارە سعودیە لە پێگەی گرنگی سیاسی هەرێمی كوردستانیش غافڵ نیە، بۆیە هەمان گەمەی لێرەش لە ڕێگەی ڕەوتە ئیسلامیەكانەوە و بە شێوازێكی بڕێك هێدی تر پیادە كردووە و قەتەریش شان بە شانی سعودیە، لە هەرێمی كوردستاندا و لە ڕێگەی ئیخوانەكانەوە، گەمەی سیاسی خۆی دەكات و هەرێمی كوردستان بە خاڵێكی گرینگی یەكانگیری سیاسی سێكوچكەكەی توركیا و سعودیە وقەتەر دەزانێت و بەو نەفەسەشەوە مامەڵە لەگەڵ واقیعی هەرێم و دەڤەرەكەدا دەكات. یەكگرتووی ئیسلامی گوایە ڕەوتێكی میانڕەوە ، نوێنەری ئەو سێكوچكە خەتەرناكەیە و لەوە دەچێ كورد لە گوێی گادا نووستبێ !! هەڵبەتە ئەگەر ئەم بایە لەم كونەوە بێت و حیزبەكانی كوردستان بەردەوام بن لەسەر ئەم گەمە ناكامەی خۆیان، ئەوا كورد لە ئاستی نەتەوەییدا زەرەرێكی یەجگار زۆر دەكات وبە قۆناغان پاش دەكەوێت … ئەگەر سەلەفیەكان سووكە قازانجێكی كاتی و رەوتەنیان بۆ پارتی هەبێت، ئەوا زیانێكی درێژ خایەنیان بۆ جەماوەری خەڵكی هەرێم دەبێت و پارتیش بەبێ وەی لەو زیانە ناخەلەسێت.. جا هەر لەم پێودانگەوە دەشێت بگوترێ ئیسلامی سیاسی بە هەموو ڕەوتەكانیەوە، میانڕەو، توندڕەو و سەلەفیانەوە، ڕەگیان دەچێتەوە سەر یەك سەرچاوە و هیچ خێرێك بۆ هەرێم نادەنەوە و كار بۆ ئەوە دەكەن هەرێم بكەن بە پاشكۆیەكی پوچەڵی بێ شەخسیەتی، سیاسەت و ئەجندایەكی لە بنەڕەتدا دژ بە خەڵكی هەرێم و هیچ سەنگ و كێشێكی لە هاوكێشە سیاسیەكانی ناوچەكەدا نەبێت .
دریژەی هەیە