کاتێک پرسیارکردن دەبێتە مەترسی: بۆچی دەنگە جیاوازەکان بێدەنگ دەکرێن؟… نووسینی: سپەهر شاد

پێشەکی
ئەوەی لەم ساڵانەی دواییدا لە ئێران و وڵاتانی ناوچەکە دەگوزەرێت، تەنیا زنجیرەیەک ڕووداوی سیاسی نین، بەڵکو تەقینەوەی ئەو ئازار و برینە کۆنانەن کە چەندین دەیەیە بێ چارەسەر ماونەتەوە. لەم دۆخەدا، سیاسەت لە “ئامرازێک بۆ بەڕێوەبردنی وڵات” گۆڕاوە بۆ “زمانێک بۆ هاوارکردن”. کاتێکیش هاوار و ئازار تێکەڵ بە سیاسەت دەبن، سنووری نێوان هاوخەمی و توندوتیژی زۆر باریک دەبێتەوە. لێرەدایە کە هەر دەنگێکی جیاواز وەک “هەڕەشە” دەبینرێت و هەوڵی کپکردنی دەدرێت.

سیاسەت وەک پەناگەیەک بۆ ئازارەکان
ئازاری مرۆڤ پێش ئەوەی ببێتە پرسێکی سیاسی، ئەزموونێکی تایبەتی و ناوەکییە. سیاسەت دەتوانێت ئەم ئازارە بکاتە خەمێکی گشتی، بەڵام ناتوانێت بە تەنیا چارەسەری بکات. کاتێک لە کۆمەڵگایەکدا دەرفەتی گفتوگۆی ئازاد نامێنێت، سیاسەت دەبێتە هەموو شتێک؛ دەبێتە پزیشکی دەروونی، دەبێتە شیوەن و دەبێتە مەرهەمێکی کاتی بۆ برینەکان.

لەم کەشەدا، هەر کەسێک پرسیارێکی لۆژیکی بکات، وا تەماشا دەکرێت کە سووکایەتی بە خوێنی قوربانییەکان دەکات. پرسیارکەر وەک کەسێک دەبینرێت کە دەیەوێت “پیرۆزیی خەباتەکە” لەکەدار بکات، بۆیە زۆر زوو دەبێتە نێچیری هێرش و تۆمەتەکان.

نموونەیەک لە بێدەنگکردن: ناڕەزایەتییەکان
بۆ نموونە، ئەگەر سەیری ناڕەزایەتییەکانی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ لە ئێران بکەین، دەبینین چۆن حکومەت لە ڕێگەی بڕینی ئینتەرنێت و سەرکوتەوە هەوڵی دا دەنگەکان بێدەنگ بکات. بەڵام دیاردەی بێدەنگکردن تەنیا لایەنە حکومییەکەی نییە؛ بەڵکو لە ناو خودی بزووتنەوە ناڕازییەکانیشدا دەردەکەوێت.

هەر کاتێک ڕۆژنامەنووسێک یان چالاکوانێک پرسیار لەسەر “دروشمەکان” یان “داهاتووی بزووتنەوەکە” دەکات، زۆر جار بە “خائین”، “پیاوی دوژمن” یان “تێکدەر” ناوزەند دەکرێت. لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا ئەمە زۆر بە ڕوونی دەبینرێت؛ هەر لایەنە و لایەنەکەی تر بە “دزینی شۆڕش” تۆمەتبار دەکات.

شەقام وەک کۆتا پەناگە
بۆ ئەو کەسانەی هەموو دەرگاکانیان لێ داخراوە، شەقام تەنیا شوێنی ڕێپێوان نییە، بەڵکو دەبێتە کۆتا پەناگە بۆ سەلماندنی بوونی خۆیان. کاتێک شەقام دەبێتە تاقە ڕێگەی دەربڕین، پیرۆزییەکی تایبەت پەیدا دەکات. هەر شتێکیش بوو بە “پیرۆز”، ئیتر ڕێگە بە گومان و پرسیار نادات و هەوڵی لەناوبردنی ئەو دەنگانە دەدات کە جیاوازن.

بۆچی پرسیارکردن ئازارمان دەدات؟
ئەو تووڕەییەی بەرامبەر پرسیارکەران پیشان دەدرێت، تەنیا جیاوازی بیروڕا نییە، بەڵکو ترسی مرۆڤە لە لەدەستدانی مانا. کەسێک کە هەموو ژیانی لەسەر ئازارێکی سیاسی بونیاد ناوە، کاتێک پرسیارێکی لێ دەکرێت، وا هەست دەکات بناغەی بوونی دەلەرزێت. پرسیارکردن ئەوەی بیر دەخاتەوە کە ڕەنگە “تەنیا تووڕەیی” بەس نەبێت بۆ گۆڕانکاری، ئەمەش بۆ مێشکێکی ماندوو و بریندار، قبووڵکردنی زۆر قورسە.

کۆتایی: پێویستمان بە پرسیارە
کۆمەڵگایەک ئەگەر نەتوانێت لە یەک کاتدا هەم خاوەنی خەمەکانی بێت و هەم پرسیاریش بکات، تووشی قەیرانی گەورە دەبێت. یان دەبێت ستەم قبووڵ بکات، یان پرسیارکردن بە خیانەت بزانێت. ئێمە پێویستمان بە فەزایەکە کە تێیدا ڕێز لە ئازارەکان بگیرێت، بەڵام ڕێگەش بدرێت بە ئازادی گفتوگۆ لەسەر چارەسەرەکان بکرێت.

ئەگەر پرسیار بمرێت، ڕەنگە بۆ ماوەیەک بێدەنگی باڵ بکێشێت، بەڵام دەرفەتی چاکبوونەوەی برینەکان و بنیاتنانی داهاتوویەکی باشتر لەدەست دەچێت. دەبێت ئەو ئازایەتییەمان هەبێت کە بڵێین: هەموو پرسیارێک خیانەت نییە و هەموو ئازارێکیش بە هاوارکردن چارەسەر نابێت.

لە فارسیەوە کراوەتە کوردی

توانا محەمەد نوری
٢/٢/٢٠٢٦