ئێران و کوردستان: شەپۆلێکی نوێی ناڕەزایەتی و مانگرتن وڵات دەهەژێنێت… نوسینی: توانا محەمەد نوری
ئەمڕۆ ئێران و کوردستان لەبەردەم مێژوویەکی نوێدان کە بە دەستی خەڵکە قارەمان و ئازاکەی دەنوسرێتەوە. ئەوەی ئێستا لە شار و کۆڵانەکاندا دەیبینین، تەنها کۆبوونەوەیەکی ئاسایی نییە، بەڵکو قۆناغێکی زۆر هەستیار و جیاوازە کە تێیدا ناڕەزایەتییەکان گۆڕاون بۆ “مانگرتنی سەرتاسەری”. لە زۆربەی شارە گەورە و بچووکەکان، کاسبکاران و دوکانداران بە یەکدەنگی دوکانەکانیان داخستووە. ئەم یەکگرتووییە پەیامێکی پڕ لە هێز و ورەیە بۆ هەموو جیهان، کە نیشانی دەدات خەڵک بە ئیرادەیەکی پۆڵایینەوە بڕیاریانداوە داهاتووی خۆیان بە دەستی خۆیان بنوسنەوە و چیتر ڕێگە نەدەن ژیان و کەرامەتیان بکەوێتە مەترسییەوە.
ئەم شەپۆلە پڕ لە هیوایەی ناڕەزایەتی کە لە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ەوە دەستی پێکردووە، ئێستا ١١ ڕۆژی تەواوە بەردەوامە و سات لە دوای سات گەورەتر دەبێت. ئەم جووڵانەوەیە تەنها لە ناوچەیەکدا قەتیس نەماوە، بەڵکو زیاتر لە ٢٥ پارێزگای وڵاتی گرتووەتەوە و تا ڕۆژی ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦، نزیکەی ٨٩ خۆپیشاندانی شکۆدار لە ٢١ پارێزگای جیاوازدا ئەنجام دراون. لە تاران، شیراز، ئەسفەهان و هەموو شارە کانی کوردستان، بازاڕەکان کە دڵ و دەماری ئابووری وڵاتن، بە یەکگرتووییەکی وێنەبێوێنە پەککەوتوون. دوکانداران بە سەربەرزییەوە دەڵێن کە کاتێک داهاتوویەکی ڕوون نابینن، مانگرتن باشترین ڕێگەیە بۆ نیشاندانی هێزی گەل. ئەم داخستنی بازاڕانە، نەک هەر زیانێکی گەورەی بە حکومەت گەیاندووە، بەڵکو نیشانەی ئەوەیە کە خەڵک گەیشتوونەتە ئەو بڕوایەی تەنها بە یەکگرتوویی دەتوانن گۆڕانکاری گەورە بکەن.
ئەم ڕاپەڕینە ڕەگی لە ناو ئازار و مەینەتییە ئابوورییەکاندا هەیە، بەڵام ئێستا گۆڕاوە بۆ هیوا بۆ ژیانێکی باشتر. کاتێک لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢٥دا نرخەکان بە شێوەیەکی خەیاڵی بەرز بوونەوە و تمەن بەهای خۆی لەدەستدا، وایکرد خەڵک لەوە تێبگەن کە دەبێت بۆ مافەکانیان بێنە مەیدان. لەو کاتەدا ڕێژەی هەڵاوسان گەیشتە زیاتر لە ٤٢% و نرخی خۆراکیش ٧٢% زیادی کرد، تەنانەت لە سەرەتای ساڵی ٢٠٢٦دا دۆلار گەیشتە ١.٥ ملیۆن ڕیاڵ. حکومەت ویستی بە بڕە پارەیەکی زۆر کەم (١ ملیۆن تمەن یان ٧ دۆلار) خەڵک هێور بکاتەوە، بەڵام ئەمە تەنها ورەی جەماوەری بەرزتر کردەوە؛ چونکە خەڵک سەلماندیان کە ئامانجی ئەوان زۆر لەوە گەورەترە و داوای گۆڕانکاری ڕیشەیی لە هەموو سیستمەکەدا دەکەن بۆ ئەوەی ژیانێکی شایستە و پڕ لە ئازادی بۆ خۆیان و نەوەکانی داهاتوو مسۆگەر بکەن.
هەرچەندە ئەم ڕێگەیە قوربانی زۆری لێکەوتووەتەوە و بەپێی ئامارەکان ٣٥ کەس گیانیان لەدەستداوە و سەدان کەس بریندار بوون و هەزاران کەسیش لە زیندانەکاندان، بەڵام ئەم قوربانییانە بوونەتە مەشخەڵێک بۆ بەردەوامیی خەباتەکە. جیاوازییەکانی ناو دەسەڵاتیش، لە نێوان هەڕەشەکانی سەرۆکی دەسەڵاتی دادوەری و داواکانی مەسعود پزیشکیان بۆ بەکارنەهێنانی توندوتیژی، نیشانەی ئەوەن کە دەنگی خەڵک گەیشتووەتە ناو جەرگەی بڕیاردان و کاریگەرییەکی یەکجار گەورەی دروست کردووە.
بۆ ئەوەی ئەم خەباتە بگاتە سەرکەوتنی کۆتایی، ئێستا گەورەترین زەروورەت ئەوەیە کە کرێکاران و خەڵکی زەحمەتکێش بە شێوەیەکی یەکگرتوو و ڕێکخراو لە ناو ئەنجومەن و ڕێکخراوەکانی خۆیاندا کۆببنەوە. ئەم ڕێکخراوبوونە کلیلی سەرکەوتنە، چونکە وا دەکات جڵەوی هەموو ناڕەزایەتییەکان لە دەستی خودی خەڵکەکەدا بێت. ئامانجی ئەم یەکگرتووییە تەنها ئەوە نییە کە حکومەت ناچار بە پاشەکشە بکەن، بەڵکو ئەوەیە کە بتوانن بە هێزی جەماوەری ئەم حکومەتە بە تەواوی بگۆڕن. کاتێک خەڵکی زەحمەتکێش بە بەرنامە و بە ڕێکخراوەیی کار دەکەن، دەتوانن هەموو دامودەزگاکان پەک بخەن و سیستەمێکی نوێ و دادپەروەرانە دابمەزرێنن کە نوێنەرایەتی ڕاستەقینەی هەموو چەوساوەکان بکات و داهاتوویەکی ئازاد و یەکسان بۆ هەمووان بهێنێتە ئاراوە.
لەم کاتەدا، یادی ڕابەرێکی وەک مەنسوور حیکمەت دەکەینەوە، کە بۆ ماوەی ١١ ساڵ (١٩٩١-٢٠٠٢) بەوپەڕی دڵسۆزییەوە ڕابەرایەتی حیزبێکی کرد کە ئامانجی ڕزگاریی کرێکاران بوو. هەرچەندە ئێستا ئەو ڕێکخراوەییە پارچەپارچە بووە و کاریگەریی جارانی نەماوە، بەڵام ئەمە دەبێت ببێتە هاندەرێک بۆ هەمووان کە ئەو میراتە فکرییە بە شێوەیەکی نوێ و لە ناو دڵی شەقامەکاندا زیندوو بکرێتەوە. ئێستا کاتی ئەوەیە هەموو تێکۆشەران و نەوەی نوێی ڕاپەڕیو، هێز و ورەی خۆیان لە دەوری یەک ئامانج کۆبکەنەوە و بەرنامە ڕزگاریخوازییەکەی دونیایەکی باشتر بکەنە ڕێپیشاندەری خەباتەکەیان، بۆ ئەوەی ڕێگە نەدەن ماندووبوونی جەماوەر بەفیڕۆ بچێت. گەورەترین ڕێز بۆ مەنسوور حیکمەت و هەموو تێکۆشەران ئەوەیە کە ئەمڕۆ ئیرادەی خەڵکی زەحمەتکێش بکرێتە هێزی سەرەکی و بڕیاردەر بۆ گۆڕینی ڕەوشەکە و بەدەستەوەگرتنی چارەنووسی وڵات.
لەم قۆناغە هەستیارەدا، بۆ ئەوەی ڕێبازی مەنسوور حیکمەت بە ڕاستی ببێتەوە بە هێزێکی کاریگەر، پێویستمان بە دەنگێکی ڕێکخراوەیی نوێ و یەکگرتوو هەیە کە لە دەرەوەی هەموو کێشە و دابەشبوونە کۆنەکان بێت. تێکۆشەرانی ئەمڕۆ پێویستیان بە ئامرازێکی سیاسیی وا هەیە کە تەنها و تەنها لە ناو جەرگەی خەباتی ئێستای جەماوەرەوە سەرچاوەی گرتبێت و بتوانێت هەموو وزەی شەقام لە دەوری یەک بەرنامەی ڕزگاریخوازی کۆبکاتەوە. کەواتە فۆرمێکی نوێ لە ڕێکخراوبوونی سیاسی بێتە کایەوە کە بێبەر بێت لە بارگرانییەکانی ڕابردوو؛ ڕێکخراوێکی زیندوو و سەردەمیانە کە بتوانێت وەک نوێنەرێکی ڕاستەقینەی ئیرادەی کرێکاران و چەوساوەکان دەربکەوێت و ئەم تووڕەییە گەورەیە بەرەو دامەزراندنی جیهانێکی نوێ و ئینسانی ڕێبەری بکات.
کۆتایی ئەم تێکۆشانە تەنها سەرکەوتنە. ئێستا ئێران و کوردستان لەبەردەم تاقیکردنەوەیەکی گەورەدان، بەڵام ئیرادەی خەڵکێک کە نایانەوێت بگەڕێنەوە ماڵەوە تا مافەکانیان وەرنەگرن، لە هەموو هێزێک بەهێزترە. ڕۆژانی داهاتوو مزگێنی گۆڕانکارییەکی گەورە دەدەن؛ داهاتوویەک کە تێیدا خەڵک خۆیان بڕیاردەری ژیانی خۆیان دەبن و حکومەتێک دێتە کایەوە کە خزمەتکاری ڕاستەقینەی مرۆڤەکان بێت. هیوا لە هەموو کاتێک گەورەترە و سەرکەوتن نزیکە.
٨ی کانوونی دووەم ٢٠٢٦