ململانێی ئەمریکاو ئیران لەعێراقی دوای هەڵبژاردنەکان!!… عەبدوڵا مەحمود
هەڵبژاردنی خولی شەشەمی پەرلەمانی عێراق، لە رەوەندێکی تایبەتدا بەڕێوەچوو… رەوەندێک کە تیایدا هیزو لایەنە دەرەکیەکان، عێراقیان کردۆتە مەیدانێکی ململانێی خۆیان، بۆ باڵادەستی و ئامانجی فروانتر لە ئاستی ناوچەکەدا.
هەڵبژادنی خولی شەشەمی پەرلەمانی عێراق، هەر ململانێی نیوان هیزو لایەنە سیاسیەکان و قەوارەکان لە ئاستی ناوخۆدا نەبوو، بەڵکو لەهەمان کاتدا ململانێی نیوان ئەمریکا لەلایەک و ئیران لەلایەکی تر بوو، وەکو مەیدان و گۆشەیەک لە جەنگ و ململانێیەکی فراوانتر لە ئاستی ناوچەکەدا. بۆیە عیراقی دوای هەڵبژاردنەکان، راستەوخۆ مۆری باڵادەستی هەرکام لە هەژموونی ئیران و ئەمریکای پێوەیە. براوەی هەڵبژاردنەکان لە ئاستی بریار و هەژموونی سیاسیدا، دوبارە هیزە سیاسیەکانی سەر بەئێران و لەوەش زیاتر گروپە چەکدارەکانی دژە ئەمریکاییەکانن، کە لە رێگای نوینەرە سیاسیەکانیانەوە، پیگەیان لەچاو رابردوود زۆر بەهیزتر و بەجەستەترە، ئەوەش ئەو راستیە بەیان دەکات، کە ئەمریکا لە ململانێی لەگەڵ ئیران و لە کایەی هەڵبژاردنەکاندا، ناکام و دۆڕاوە. ئەمریکاو بەشیک لە ولاتانی عەرەبی و تورکیا، چاوەروانی ئەوە بوون کە ناسیونالیزمی عەرەب، بە کەڵک وەرگرتن لە شکستی شیعەی سیاسی لە دوو دەهەی رابردوودا لە دەسەڵاتدا، دیزاینی دۆخی سیاسی عێراق بەرەو ئاڵوگۆڕێکی تر ببەن، و لەم هەڵبژاردنەدا ئەو باڵادەستیە نیشان بدەن، ئەمە رووی نەدا، شیعەی سیاسی سەرباری شکستی دوو دەهەی دەسەڵاتدارێتی، توانی بەر بەرەوتی داکشانی بگرێت و لەبەرامبەریشدا دەرفەتی نەدا بە نەیارە سیاسییە مێژوویەکانی باڵادەستی و پیشرەوی بکەن. ئەمەش دوبارە ئاماژەیە بەوەی کە دوبارە ململانێی نێوان ئەمریکا و ئیران، لە عێراقی دوای هەڵبژاردنەکاندا، بەهیزی خۆی دەمێنێتەوە و ئیران لە پێگەی باڵادەستی دوبارەی بەسەر عێراقدا، دریژە بە ململانێکانی لەگەڵ ئەمریکا دەدات.
بۆ ئیران مانەوەی باڵادەستی شیعەی سیاسی بەسەر دۆخ و بریاری سیاسیدا، ئامانجێکی سەرەکی بوو، بۆیە بەهەموو شێوەیەک هەوڵیدا ئەو باڵانسە رابگرێت و ڕی لەرەوتی داکشانی بگرێت، چونکە داکشانی پیگەی هیزە سیاسیە شیعەکان و هیز گەلی نیابەتی چەکداری ئیران لە عێراق، هیز گەلی تر ئامادەی قۆستنەوەی بوون. هیز گەلی ناسیونالیزمی عەرەبی سونە کە هەم لەلایەن بەشێک لە ولاتانی عەرەبییەوە وەکو قەتەر و بەحرەین و توکیا…تاد هاوکاری دەکرێن و هەم لەلایەن ئەمریکا و غەربەوە، جیگای پشتیوانین. وە چاویان لە گۆرێنی باڵانسی هیز بوو کە تیایدا باڵادەستی و هەژموونی شیعەی سیاسی لاواز بکات.
مانەوەی باڵادەستی ئیران لە عێراقداو لە رێگای هیزە پرۆکسیەکانیەوە، تەنها مایەی نیگەرانی ئەمریکا و غەرب نییە، بەڵکو خودی هاوڵاتیانی عیراقیش باجی ئەم هەژموونەی ئیران دەدەن و خوازیارن ئاڵوگۆر لە باڵانسی هیزەکانی عێراقدا رووبدات… لە رێگای هەڵبژاردنەکانەوە ئەو ئاڵوگۆرە پیش نەهات، بۆیە چ ململانێی نێوان ئەمریکاو ئیران و چ هیزە بە وەکالەتەکانیان لە عێڕاقدا درێژەی دەبێت. جەنگی ١٢ رۆژەی نیوان ئیسرائیل و ئیران لەم باڵانسەی ئیستادا کە ئێرانی بە بەهیزی لە عێراقدا هیشتەوە، رۆڵی بەرجەستەی هەبوو.
ئاینندەی سیاسی عێراق، راستەوخۆ کاریگەری لەسەر دۆخی ناوچەکە هەیە، بۆیە ئەمریکا ناچارە بەشیوەی نەرمتر و لە رێگای چرکردنەوەی هەوڵی دیبلۆماسییەوە گرژییەکانی خۆی و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران بباتە پێشەوە. بەهەر ئەندازە ئەمریکا و ئیران لەسەر پرسەکانی رۆژهەڵاتی ناوەراست وناوچەکە، نزیک بوونەوە لە نێوانیان روبدات، دەکرێ لەو رێگایەوە دەرفەت و دەروازە بۆ بەرژەوەندیەکانی ئەمریکا لە عێراق و ناوچەکەدا، مەیسەر ببێت. ئەگەر ئەمریکا ئابڵۆقە ئابورییەکان و گوشارەکانی لە پەیوەند بە پیتاندنی یۆرانیۆم لەسەر ئیران لاببات، لەبەرامبەردا ئیران کۆنترۆڵی هیزە دژە ئەمریکاییەکان!! لە عێراقدا دەکات، ئەوە دەتوانێت تا ڕادەیەکی زۆر دەروازە بەرووی ئاراشیدانەوەی پەیوەندی ئەمریکاو ئیراندا بکاتەوە.
دیارە سوننەی سیاسی “ناسیونالیزمی عەرەب” لەگەڵ ئەوەدا نەیانتوانی لەم هەڵبژارنەدا هەژموونی شیعەی سیاسی و ئیران و پاشەکشە پێ بکەن، بەڵام ریزەکانی خۆیان یەکگرتووترە لە پێشوو، ئامادەییان لەدۆخی سیاسی عێراقدا بەرجەستەترە، و هەوڵ دەدەن کەڵک لە لێکترازان و قڵشتی ناوخۆیی شیعەی سیاسی، و شکستی دوو دەهەی دەسەڵاتیان لە ململانێی داهاتوودا، وەربگرن.
ئەگەر بەدوای روخانی رژێمی بەعس و لاوازبوونی ناسیونالیزمی عەرەبیدا، شیعەی سیاسی شانسی ئەوەی پێبرا، هیز و توانای و هەژموونی خۆی بەپشتیوانی ئیران بەسەر خەڵکی عێراقدا بسەپێنێت، ئیستا دوای ٢٠ ساڵ لە بالادەستی شیعەی سیاسی، و شکستی لە وەڵامدانەوە بە گرفتە بناغەییەکانی خەڵکی عێراق، رەوەندی دوبارە هاتنەوە ئارای ناسیونالیزمی عەرەب دەرفەتی بۆ هاتۆتە پیش، کە دوبارە ئامادەیی خۆی لە گۆرەپانی سیاسی عیراقدا، دەربخاتەوە و ڕیگە لەوە بگرێت، کە شیعەی سیاسی بەتەنها کۆنترۆڵی بریار و فەرمانرەوایی عێراق بکات.
ئەمریکا، هەموو هەوڵێکی لە دیبلۆماسیەتەوە بۆ گوشار و بۆ هەرەشە، بۆ ئەوەیە کە هەژموونی ئیران بەسەر عێراقدا کەم بکاتەوە و سنورداری بکات و هیزە میلیشیاییەکان جڵەو بکات لەوەی بەرژەوەندیەکانی ئەمریکا، هەراسان بکات… بۆ ئیرانیش دوای ئەو گورزەی بە هیزە نیابەتیەکانی لە ناوچەکەدا کەوت بەدوای ٧ ئۆکتۆبەری ساڵی ٢٠٢٣، لە حەماس و حزباللەوە بۆ روخانی رژێمی بەشار ئەسەد، دەیەوێت عێراق وەکو پیگەیەکی بەهێزی خۆی بهێڵێتەوە تەنانەت لەوەش زیاتر کەڵکی لێوەربگرێت بۆ دوبارە سازدانەوە و بەهێزکردنەوەی هیزە نیابەتیەکانی لەناوچەکەدا.
لەهەموو حاڵەتێکدا عیراقی دوای هەڵبژاردنەکان، ئەم دەورەیش ناتوانێت لە ژێر هەژموونی ئیران و گوشاری ئەمریکا دەربچیت، بەڵام لە هاوسەنگیەکی کەمێک جیاوازدا، هاوسەنگیەک لەگەڵ ئەوەدا کە شیعەی سیاسی سەرباری شکستی حکومرانی لە دوو دەهەی رابردوودا، و قڵشتی ناوخۆیی ریزەکانی، بەڵام دوبارە و لەم هەڵبژاردنەدا پیگەی خۆی بە بەهێزی هێشتەوە. بەشیک لە هێزە چەکدارە دژە ئەمریکایەکان، توانیویانە ٥٨ کۆرسی پەرلەمانی لە رێگەی نوینەرە سیاسیەکانیان بەدەست بهێنن، کە ئەوە بە بەراورد بە هەڵبژاردنی پیشوو ژمارەی کوردسیەکانیان بەشیوەی بەرچاو زیادی کردووە. ناسیونالیزمی عەرەب، لە پێگەیەکی بڕێک باشتر لەپێشوو بەهرەمەندە بەتایبەت لە جێگایانەی بەوێنەی رەمزی ناسیونالیزمی عەرەب، ناسراون. ئەوە کە چەندە کەڵک لەو دۆخەو پیگەیە وەردەگرن و لە شەقبوونی خانەوادەی “شیعە سیاسی” و شکستی دەسەڵاتدارێتیەکەی مایە دادەنێن، دوبارە پەیوەندی بە گوتاری ئەو رەوتەو سود وەرگرتنە لە ململانێی نیوان ئەمریکا و ئێران.
پەیوەندی نێوان هەرێم و بەغداش لە عێراقی دوای هەڵبژاردنەکان، وەکو پێشوو نامێنێتەوە، گوتاری ناسیونالیزمی کورد ” قوڵایی ستراتیژیمان لە بەغدایە” ئاڵوگۆرێکی بەرجەستەیە و بەڵام ئەوە بەمانای کۆتاییهاتنی ململانێی بەغدا و هەرێم نییە، بەڵکو دەروازە بەرووی هاتنە ئارای دۆسیەی تردا دەکاتەوە، لەوانەش پرسی دەستور و فیدرالیزم، هیزی چەکدار، ئاسایش و سنور…تاد. نابێ ئەوەشمان لە بیر بچیت، ناسیونالیزمی کورد لەم هەڵبژاردنەدا، پاشەکشەی لە بەرامبەر بە هیزەکانی ناوەند بە “شیعەو سوننەوە” کردووە لە کەرکوکدا، کورسی لەدەستداوە، ئەوەش هیندەی تر ناسیونالیزمی کورد دەخاتە ژێر گوشارەکانی دەورەی دوای هەڵبژاردنەکان.
تائەوجێگایەش بەدۆخی ژیان و گوزەرانی خەڵکی عێراق و کوردستان دەگەڕێتەوە، چاوەروان ناکرێت هیچ باشبوونێک رووبدات، خواست و ویستەکانی خەڵکی عیراق و کوردستان و تەنانەت هاوبەشێ لە خەبات بۆ ژیانێکی باشتردا، هاوبەشیەکی زیاتر پەیدا دەکات.