پوختەی وتاری “دژایەتکردنی بایکۆت” – لینین (١٩٠٧)… توانا محەمەد نوری
وتارەکەی لینین تەنیا ڕەخنەگرتنێکی ڕووکەش نییە لە بایکۆت، بەڵکو دەچێتە ناوەڕۆکی فەلسەفەی مارکسیستی و ستراتیجی شۆڕشگێڕی، بەتایبەتی لە چوارچێوەی “شیکردنەوەی بارودۆخی مێژوویی دیاریکراو”دا (concrete historical analysis). ئەمە یەکێکە لە بنەما سەرەکییەکانی مارکسیزم کە لینین زۆر جەختی لەسەر دەکردەوە.
١. شیکردنەوەی بارودۆخی مێژوویی دیاریکراو:
خاڵی ناوەندی ئەم وتارە و زۆربەی نوسینەکانی دیکەی لینین بریتییە لە دژایەتیکردنی “فورموڵە شۆڕشگێڕییەکان” (revolutionary formulas) یان “تاکتیکە گشتگیرەکان”(universal tactics) کە بۆ هەموو بارودۆخێک دەست دەدەن. مارکسیزمی ڕاستەقینە، بە بڕوای لینین، پێویستی بە شیکردنەوەیەکی ورد و زانستییانە هەیە بۆ بارودۆخی مەوجود لە کاتێکی دیاریکراودا.
- شۆڕشی ١٩٠٥ و پاشەکشەی دواتر: شۆڕشی ١٩٠٥ لە ڕووسیا نموونەی بارودۆخێکی شۆڕشگێڕی بوو کە تێیدا جەماوەر بە شێوەیەکی فراوان و چالاک لە سەر شەقامەکان و کارگەکاندا خەباتی دەکرد. لەو کاتەدا، بایکۆتکردنی هەڵبژاردنەکانی یەکەمین دوما (کە لینین لەم وتارەدا زۆر نایەتە سەری، بەڵام هاوشێوە بوو) لەوانەیە بەشێک بووبێت لە ستراتیجی گشتگیر بۆ تێکدانی دەسەڵاتی قەیسەری و گواستنەوەی خەباتەکە بۆ ئاستێکی ڕادیکاڵتر.
- گۆڕانی دۆخەکە: بەڵام دوای سەرکوتکردنی شۆڕشی ١٩٠٥، بارودۆخەکە بە تەواوی گۆڕا. لێنین جەخت دەکاتەوە کە “شەپۆلی شۆڕشگێڕی” پاشەکشەی کردبوو. جەماوەر ماندوو بوو، ترس زاڵ بوو و حکومەتی قەیسەری توانای خۆی بۆ چەسپاندنەوەی دەسەڵات بەکار دەهێنا. لەم دۆخەدا، پابەندبوون بە بایکۆتکردن وەک تاکتیکێکی “شۆڕشگێڕی” واتا دابڕان لە واقع
٢. بایکۆت وەک تاکتیکێکی “تەنها لە کاتی شۆڕشدا”:
لینین بایکۆت وەک تاکتیکێکی “تەنها لە کاتی شۆڕشدا” دەبینێت، واتە تەنها کاتێک کە:
- شەپۆلێکی شۆڕشگێڕی بەهێز هەیە: کاتێک جەماوەر بە شێوەیەکی چالاک و بەرفراوان بەشداری لە خۆپیشاندان و مانگرتن و ڕاپەڕیندا دەکات.
- ئامانجی گواستنەوەی خەبات: بایکۆتکردن ئامانج لێی گواستنەوەی خەباتە لە سەکۆی پەرلەمانی سنووردارەوە بۆ سەر شەقامەکان و دامەزراوە شۆڕشگێڕییەکانی وەک سۆڤییەتەکان (ئەنجومەنەکانی کرێکاران و سەربازان).
- توانای لەناوبردنی دامەزراوە فەرمییەکان: بایکۆت تەنها کاتێک کاریگەرە کە توانای هەبێت دامەزراوە پەرلەمانییەکان بکاتە بێمانا و بیانکاتە کۆنەپارچە.
لە دۆخێکدا کە هیچ کام لەم مەرجانە بوونیان نەبێت، بایکۆتکردن دەبێتە “کارێکی گەمژانە” (an act of folly) و “سەنتیمێنتالیزمی شۆڕشگێڕی” (revolutionary sentimentalism) نەک ستراتیجێکی عەقڵانی.
٣. کارکردن لەناو پەرلەمانی کۆنەپەرستانەشدا: ئەمە خاڵێکی سەرەکییە کە لینین جەختی لەسەر دەکاتەوە. تەنانەت پەرلەمانێکی زۆر کۆنەپەرست، وەک دومای سێیەم کە دوای کودەتای ٣ی حوزەیران دامەزرا، دەکرێت وەک “مینبەرێک”(tribune) بەکار بهێنرێت.
- کاری پڕوپاگەندە و هاندانی جەماوەر: ئەندامانی پەرلەمان دەتوانن وتارە ئاگرینەکان پێشکەش بکەن، پرسیارە نەگونجاوەکان ئاڕاستەی حکومەت بکەن، و بەم شێوەیە پەیامی سۆشیالیستی بڵاو بکەنەوە. ئەمەش یارمەتی جەماوەر دەدات لەوەی تێبگەن کە کێ بەرپرسی کێشەکانە و چ چارەسەرێک پێویستە.
- ئاشکراکردنی فێڵەکانی حکومەت: بەشداری کردن لەناو سیستمەکەدا ڕێگە دەدات بە نوێنەرانی پارتەکە کە لە نزیکەوە ئاگاداری فێڵ و تەڵەکەبازییەکانی حکومەت بن و بۆ جەماوەریان ئاشکرا بکەن.
- جێگرەوەی بێبەری بوون :(abstention) لێنین پێی وایە بێبەریبوون لە پرۆسەی سیاسی تەنها خزمەت بە نەیارانی پارتەکە دەکات. لەبری ئەوەی سەکۆکە بۆ دوژمنان بەجێ بهێڵرێت، دەبێت پارتەکە بەکار بهێنێت بۆ خزمەتکردن بە ئامانجەکانی خۆی.
- ڕاهێنانی کرێکاران: بەشداریکردن لە هەڵبژاردن و کارەکانی پەرلەمان دەرفەتێکە بۆ ڕاهێنانی کرێکاران لە بواری سیاسی و تێگەیاندنیان لە چۆنیەتی کارکردنی دامەزراوە دەوڵەتییەکان.
٤. دژایەتیکردنی “سەنتیمێنتالیزمی شۆڕشگێڕی” و “وشکبوون“:
لێنین زۆر دژایەتی ئەو بیرکردنەوەیە دەکات کە خەباتگێڕانی شۆڕشگێڕ دەبێت هەمیشە توندڕەو و ڕادیکاڵ دەربکەون، تەنانەت ئەگەر ئەم ڕادیکاڵییە هیچ سوودێکی سیاسی نەبێت و تەنیا زیانی هەبێت. ئەم “سەنتیمێنتالیزمە شۆڕشگێڕیە” (revolutionary romanticism or sentimentalism) دەبێتە هۆی:
- دابڕان لە جەماوەر: کاتێک پارتێک لەگەڵ بارودۆخی ڕاستەقینەی جەماوەردا ناگونجێت، دابڕانی لێ دەکەوێتەوە.
- بێکاریگەربوون: لەبری ئەوەی کاریگەر بێت، پارتەکە بێکاریگەر دەبێت و توانای گۆڕانکاری کەمدەبێتەوە.
- وشکبوون و عەقیدەیی بوون: پابەندبوون بە تاکتیکێکی دیاریکراو بەبێ گوێدانە بارودۆخ، نیشانەی وشکبوون و عەقیدەیی بوونی سیاسییە، نەک نەرمیی و ستراتیجییەتی مارکسیستی.
٥. کاریگەریی ئەم وتارە لەسەر هزری لینینیزم:
ئەم وتارە یەکێکە لەو دەقانەی کە بنەمای فەلسەفەی “تاکتیکەکانی لینینیزم” دادەڕێژێت. ئەم بنەمایانە لە چەندین شوێنی دیکەشدا دەرکەوتوون، وەک:
- نوسینەکانی لینین سەبارەت بە خەباتی پەرلەمانی: لینین بەدرێژایی ژیانی لەسەر ئەوەی دەیگوت کە سۆشیال دیموکراتەکان دەبێت هەموو دەرفەتێک بۆ خەباتی پەرلەمانی بقۆزنەوە.
- “کۆمۆنیزمی چەپ، نەخۆشییەکی منداڵانە” (Left-Wing Communism: An Infantile Disorder): ئەم کتێبە، کە ساڵی ١٩٢٠ نووسیویەتی، بە شێوەیەکی فراوانتر و قووڵتر باس لە هەمان بابەت دەکات و ڕەخنە لەو پارتە کۆمۆنیستانە دەگرێت کە بەهۆی “ڕادیکاڵیزمی چەپ”ەوە ڕەتی دەکەنەوە لە پەرلەمانە بورژوازییەکاندا کار بکەن یان بەشداری لە سەندیکاکاندا بکەن.
بە کورتی، وتارەکەی لینین “دژایەتیکردنی بایکۆت” تەنیا باس لە بایکۆت ناکات، بەڵکو وانەیەکی ستراتیجییە دەربارەی گرنگی نەرمیی سیاسی، شیکردنەوەی بارودۆخی مێژوویی دیاریکراو، و بەکارهێنانی هەموو سەکۆکانی خەبات بۆ پێشخستنی ئامانجە شۆڕشگێڕییەکان. ئەمە مانای ئەوە نییە کە بایکۆت هەرگیز نابێتە تاکتیکێکی دروست، بەڵکو مانای ئەوەیە کە دەبێت بە وریایی و لە کاتی گونجاودا بەکار بهێنرێت.
٧/١١/٢٠٢٥