ڕێکەوتنی سێ مانگەو ئاینندەی ڕێکەوتنەکە!!… عەبدوڵا مەحمود
لەم چەند ڕۆژەی رابردوودا، ڕێکەوتنێک لە نێوان حکومەتی عێراق و هەرێم و کۆمپانیاکانی نەوت، ئیمزا کرا کە رێگە دەدات جارێکی تر نەوتی هەرێم لە رێگای سۆمۆەو رەوانەی بازارەکانی جیهان بکرێت. ئەم رێکەوتنە کەبەدوای دەیان و سەدان ڕێکەوتنی بە ئاکام نەگەیشتوودا هاتووە، بەجیا لەوەی کێشەی دانەوەی قەرزای کۆمپانیاکانی بە هەڵواسراوی هیشتۆتەوە، بەڵام هەنگاوێکە لە راستای کۆتاییهێنان بە کێشەی نێوان بەغدا و هەرێم سەبارەت بە پرسی نەوت و فرۆشتن و بە بازارکردنی.
هەموو لایەنەکانی پەیوەندیدار بەم ڕێکەوتنە لە سەرانی حکومەتی هەرێمەوە بۆ حکومەتی عێراق و نوینەری کۆمپانیاکان، تا دەگاتە ئەمریکا و وڵاتانی غەرب و روسیا، ئەم ڕیکەوتنامەیە بە هەنگاوێکی ئەرێنی و سەرکەوتن تەماشا دەکەن. ئەوەی لەو ڕێکەوتنەدا بە جیا لەوەی دەچیتە بواری جێ بەجێکردنەوە یان نا، ماوەی رێکەوتنامەکەیە کە تەنها بۆ سێ مانگە. بەتایبەتی سەرانی دەسەڵاتی دەسترۆشتوی هەرێم، زۆر پێداگری لەسەر ئەم سێ مانگە دەکەن… ئەوەش نیشانەی ئەوەیە کە دەسەڵاتی هەرێم لەگەڵ ئەوەدا ئەم ڕێکەوتنە بەدەستکەوتی گەورە دەزانن، بەڵام شکستی خۆیان لەم ڕیکەوتنەدا بۆ دوور مەودا دەبینن.
زیاتر لە ١٢ ساڵە، دەسەڵاتی هەرێم چ لە سەردەمی ئابوری سەربەخۆ و چ لەو کاتەوەی دادگای فیدرالی کەیسی فرۆشتنی نەوتی هەرێمی بە نایاسایی لەقەڵەمدا و ڕیگەی لە ناردنە دەرەوەی نەوتی هەرێم بۆ بازارەکانی دنیا گرت، خەریکی فرۆشتنی نەوتە. بەتایبەتی دوای راگرتنی فرۆشتنی نەوت لە رێگای دادگای فیدرالیەوە، نەوت بەشیوەی قاچاغ دەفرۆشراو دەسەڵاتی هەرێم ئامادە نەربوو نەوت رادەستی سۆمۆ بکات و لەو چوارچێوەیەشدا ملی بە هیچ کام لە ڕێکەوتنامەکان نەدەدا، یان پابەند نەبوو بە رادەستکردنی نەوت، و لەجێگا ئەوە بە ئاشکرا خەریکی فرۆشتنی بوو بە نایاسایی و بە قاچاغ و لەوەش زیاتر داهاتی فرۆشتنی ئەو نەوتە نەک نەگەراوەتەوە بۆ داهات و خەزێنەی حکومەت!!، بەڵکو هاوکات کەوتۆتە ژێر قەرزی کۆمپانیاکان. ئێستا کە هەرێم رەزامەند بووە بە رادەستکردنی نەوت بە سۆمۆ، ئاڵوگۆرێکی گەورەیە لە مامەڵەی دەسەڵاتی هەرێم بە دۆسیەی نەوتەوە لەگەڵ بەغدا و لەوەش زیاتر ملدانی دەسەڵاتی هەرێمە بە بریارەکانی دادگای فیدرالی.
ئەم هەنگاوەی دەسەڵاتی هەرێم، ناچاریی و خواردنەوەی ژەهرە و دۆراوی سەرەکی ڕیکەوتنەکەیە، چونکە بۆ یەکەمین جارە مل بە بەغدا و دادگای فیدرالی بدات و ناچار بێت دەست لە بەشیکی زۆری نەوتی هەرێم لە بەقاجاغ فرۆشتنی هەڵبگرێت… بۆ دەسەڵاتی بەغداش دەستکەوتێکی گەورەیە نەک تەنها لە پەیوەند بەپرسی نەوتەوە، بەڵکو بە پرسی سەرجەم دەسەڵاتی هەرێمەوە کە پیشتر ئامادە نەبوو ملی پێبدات و سەربەخۆ نەوتی دەفرۆشت و ملی بە بریارەکانی بەغدا نەدەدا. هەموو نەرمی نواندی بەغدا لەبەرامبەر سەرپێچیەکانی دەسەڵاتی هەرێم لە پرسی فرۆشتنی نەوتدا، ئەوە بوو کە دەسەڵاتی هەرێم لە پرۆسەیەکدا بێ ئەوەی زبری سیاسی فراوانبکاتەوە گرژی بخاتە ناو ریزەکانی، دەسەڵاتی هەرێم ناچار بکات مل بەخواستی رادەستکردنی نەوت بە سۆمۆ بدات، بەتایبەتی کە پرسی هەڵبژاردنەکانی داهاتووی عێراق، هاوپەیمانیەتی و ریزبەستنی تازە، لە ئارادایە.
دەسەڵاتی هەرێم، لە کاتیكدا لەلایەکەوە بەردەوام لەژێر گوشاری بەغدا و لەلایەکی ترەوە لە ژێر گوشاری شەقام و بزوتنەوەی نارەزایەتی فەرمانبەران و موچەخۆرانی هەرێمدا بوو، هاوکات لەبەردەم هەڵبژاردنەکانی عێراقدایە ناچار بوو، مل بەم ڕیکەوتنە بدات. دەسەڵاتی هەرێم و بەتایبەتی پارتی لەلایەکەوە بۆ خاوکردنەوەی بزوتنەوەی نارەزایەتی موچەخۆران لە رێگای هاتنی موچە و دابەشکردنی و لەلایەکی ترەوە بۆ ئامادەکاری بۆ هەڵبژاردنەکانی عێراق، ناچار بووە رەزامەندی لەسەر ئەم ڕیکەوتنە بەشێوەی کاتی بدات، بەڵام دەزانێت لە دوورمەودادا ئەمە بەزیانی خۆی و سەرجەم بزوتنەوەی ناسیونالیمی کوردە و دەرهێنانی تەواوەتی پرسی نەوت و غاز و مل کەچ بوونیەتی بە بریارەکانی دادگای فیدرالی، بۆیە پێداگری لەسەر ئەوە دەکەن کە ڕێکەوتنەکە بۆ سێ مانگەو هەمیشەیی نییە، ئەمەش واتای ئەوەیە هیشتا دەسەڵاتی هەرێم ئامادەی ڕێکەوتنی دوورمەودا و رادەستکردنی نەوت نییەو دەیەوێت کەناڵەکانی فرۆشتنی نەوت لەژێر هەژموونی خۆیدا بێت، ئەوەش مەترسی دوبارە بوونەوەو خۆ دزینەوە لە رێکەوتنامەکان و رادەست نەکردنی نەوت لە دوای سێ مانگەکە، دەخاتە روو.
کەواتە هەرەشە لەسەر ڕیکەوتنامەکە لەلایەن دەسەڵاتی هەرێم و پارتییەوە هەیە، بەڵام پاشگەزبوونەوەی پارتی یان خۆدزینەوە لە ڕیکەوتنامەکە یان ئامادەنەبوونی بۆ درێژکردنەوەی دوای سێ مانگەکە، لەسەر پارتی قورستر لە پێشوو دەکەوێت، چونکە هەموو یان زوربەی ئەو لایەنانەی بەشدار و پشتیوانی ئەو ڕیکەوتنە بوون لەدژی پارتی هەڵوێستیان دەبێت و پارتی بە هۆکاری مردارکردنەوەی رێکەوتنامەکە تۆمەتبار دەکەن، جیا لەوانە دوبارە پرسی دواکەوتنی موچە یەخەگیری فەرمانبەران دەبێتەوە و شەپۆلی نارەزایەتی جەماوەری دەبێتە ئەگەرێکی بەهێز.
دیارە دەسەڵاتی ناوەندی لە بەغدا، تەنها بەدوای ئەوەوە نییە، پرسی نەوت لەدەستی بزوتنەوەی ناسیونالیستی کورد و پارتی دەربهێنێت، بەڵکو واوەتر لەوە دەیەوێت هەژموونی دەسەڵاتی مەرکەزی بەسەر هەرێم و بریاری سیاسی و یاسایی و حقوقی ئەمنی بسەپێنێت و هیچ مەترسیەک لەسەر ئایندەی عێراق لە داهاتوودا لە لایەن هەرێمەوە لەسەر خۆی نەبێت و نەمێنێت. بە کورتی دەسەڵاتی ناوەندی دەیەوێت لەگەڵ باڵەکانی بۆرژوازی کوردی بە ڕیکەوتنێکی دریژمەدوا بگات، کە بەرژەوەندییە سەراسەرییەکانی عیراق مەیسەر بکات و دەسەڵاتی هەرێم بەتەواوەتی پابەندی بڕیارەکانی دادگای فیدرالی و دەستور و فیدرالیزم بکات.
دەسەڵاتی هەرێم و بۆرژوازی کورد بەگشتی، هیچ کارت و ئەلتەرناتیفێکی کارای بەدەستەوە نییە بۆ رووبەرووبونەوەی هەژموون و سیاسەتەکانی دەسەڵاتی ناوەندی، لەوەش زیاتر تەنانەت لە پشتیوانی خەڵکی کوردستانیش لە ململانێی خۆی لەگەل بەغدا بەهرەمەند نییە. سیاسەت و کارکردێک کە دەسەڵاتی هەرێم لەگەڵ خەڵکی کوردستان و ماف و خزمەتگوزارییەکان و ئازادییەکان و ژیان و گوزەران، بەدەستیەوە گرتووە، متمانەی خەڵکی کوردستانی بەتەواوەی لەدەستداوە، بەڵام ئەوە بەو مانایە نییە، کە خەڵکی کوردستان مادام دژی سیاسەت و کارکردی دەسەڵاتی هەرێمن، پشتیوانی لە سیاسەت و نەخشەی دەسەڵاتی ناوەندی بکەن… خەڵکی کوردستان خوازیاری ژیان و گوزەران و ئارامی و زامن بوونی مافە فەردی و مەدەنی و ئازادییە سیاسیەکان و ئاییندەیەکی زەمانەتکراوی سیاسین، کە لە بەڵای سەرکوت و بێمافی سیاسی و حقوقی بەتەواوەتی رزگاریان بێت… ئەم خواست و ویستەی خەڵکی کوردستان واوەتر لە پرسی موچە و خزمەتگوزارییەکانە و پاکیجێکی گەورەترە کە دەیەوێت ئێستای ژیان و گوزەرانی زامن و داهاتووی سیاسی و حقوقی پارێزراو و شکۆ تاکەکانی رێزلێگیراو بێت… ئەم ویست و خواستانەی خەڵکی کوردستان کە خواستی زوربەی خەڵکی عێراقیشە، لە ژێر سایەی ئەم فۆرم و ئەڵگۆیانەی دەسەڵاتی حزبۆکراتی و میلیشیایی لە ئاستی عێراق و کوردستاندا، نەک لە توانادا نییە، بەڵکو خودی ئەم جۆرە دەسەڵاتە و فۆرمە کۆسپی بەردەم هەر ئاڵوگۆرێکی ریشەیی و هەر باش بوونێکی بەرجەستە لە ژیان و گوزەرانی هاوڵاتیانی سەراسەری عێراقدایە.
هەموو ئەو ڕیکەوتنانەی لە نێوان بەغدا و هەرێمدا، بەمردویی لەدایک دەبن، یان زوو مردار دەبنەوە، بەجیا لە بەژەوەندی چینایەنی جیاوازی نیوان بۆرژوازی “کورد و عەرەب، سونەو شیعە”، ریشەی لە فۆرم و دەسەڵاتی حزبۆکراتی و میلیشیایی و تەنانەت بنەماڵەیی و تایفی عێراق و کوردستاندایە، کە جێگایەک بۆ مافی تاک و ئازادی و خزمەتگوزارییەکان و مافی هاوڵاتی بوون دانانێت.
ڕیکەوتنی سێ مانگەی نێوان بەغدا و هەرێم، ئەگەر بۆ ماوەی سێ مانگی داهاتوو، کۆتایی بە کێشەی دواکەوتنی موچە بهێنێت، بەڵام ناتوانیت بەردەوام بێت و لەدۆخی ئیستادا کۆتایی بە کێشەی نیوان دەسەڵات و هیزگەلی سیاسی ناوەندی لەگەڵ دەسەڵاتی بۆرژوازی کورد بهێنێت.
کۆتایی سێبتەمبەری ٢٠٢٥