سەندیکا چییە؟… بەشی دووەم

لێرەوە دەتوانین سەندیکا بەم شێوەیە پێناسە بکەین: سەندیکا ڕێکخراوێکی پیشەسازی کرێکارانی مووچەخۆرە کە بەرپرسیارە لە بەرخۆدان لە بەرامبەر خاوەنکاران و حکومەت، بەهێزکردنی هاریکاری، یەکڕیزی و یەکێتی لەنێوان هەموو کرێکاراندا، بەرگریکردن لە بەرژەوەندییە ئابووری، کۆمەڵایەتی و سیاسی چینی کرێکار، بەرگریکردن لە دەستکەوتەکانی کرێکاران، هەوڵدان بۆ باشترکردنی بەردەوامی ژیان و بارودۆخی کار، ڕێساکانی کار و پەیوەندییەکان، و دەتوانێت بۆ نەهێشتنی چەوساندنەوە و سیستەمی چینایەتی و هەر ڕێکخستنێکی کار کە دەبێتە هۆی چەوساندنەوە و سیستەمی چینایەتی یان یارمەتیدەر بێت، خەبات بکات. هۆکاری ئەوەی کە ئێمە جەخت لەسەر ڕێکخراوی پیشەسازی کرێکارانی مووچەخۆر دەکەینەوە، نەک ڕێکخراوی کرێکارانی مووچەخۆر (بەبێ گوێدانە پیشەسازی و پیشە)، جگە لەوەی لەسەرەوە باسمان کرد، ئەوەیە کە بۆ ڕێکخستنی کرێکارانی مووچەخۆر تەنها لەسەر بنەمای دژایەتی کرێ و سەرمایە، ئاستێکی بەرزی هۆشیاری چینایەتی پێویستە و سەرەتا ناتوانرێت زۆربەی کرێکاران لە ڕێکخراوێکدا کۆبکرێنەوە تەنها لەبەر ئەوەی کرێکارانی مووچەخۆرن و بەرژەوەندی گشتی هاوبەشیان هەیە (بەبێ گوێدانە پیشەسازی و پیشەی تایبەتیان): چاوەڕوانی و مەیلی لەم شێوەیە چەپڕەوییە، هەروەک چۆن پشت بەستنی یەک لایەنە بە ڕێکخستن بەپێی پیشە و پسپۆڕی یان خراپتر لەوە، سەندیکا، ڕاستڕەوییە و دەبێتە هۆی دابەشبوون و پەرشوبڵاویی کرێکاران. جگە لەوەش، لە هەر پیشەسازییەکدا کێشەی تایبەت هەیە لە ڕووی ڕێکخستنی کار، بارودۆخی کار و هتد، کە لە پیشەسازی و بوارەکانی تر جیاوازن و ناتوانرێت ئەم کێشانە نادیدە بگیرێن، تەنانەت بەشێک لەم کێشە تایبەتانەی هەر پیشەسازییەک لە کۆمەڵگەی سۆشیالیستیشدا بوونیان دەبێت و پێویستە لەوێش ڕەچاو بکرێن.

لە لایەکی ترەوە، بیرۆکەی ڕێکخراوی پیشەسازی کرێکارانی مووچەخۆر لە سنووردارکردنەکانی ڕێکخراوی سەندیکایی یان پیشەیی بەدوورە. بیرۆکەی ڕێکخراوی کرێکارانی مووچەخۆر (بەبێ مەرجی پیشەسازی یان پیشە) لە ڕێکخراوی حزبی یان لە شورا (بەو چەمکەی کە ئێمە لەم نووسینەدا باسمان کردووە) گشتگیر کراوە، چونکە نە پارت و نە شورا (کە ئۆرگانی گرتنە دەسەڵاتی سیاسی لەلایەن پرۆلیتاریا و ئۆرگانی جێبەجێکردنی دەسەڵاتی سیاسی پرۆلیتاریا پاش گرتنە دەسەڵاتی سیاسییە) ڕێکخراوی پیشەسازی، پیشەیی و سەندیکایی نین، بەڵکو دەربڕ و نوێنەری بەرژەوەندی و داخوازییە گشتییەکانی پرۆلیتاریان وەک چینێک، واتە دەربڕی داخوازی و ئامانجە سیاسییەکانی چین؛ ئەوان ڕێکخراوە سیاسییەکانی چینی کرێکارن. یەکێک لە “بەڵگەکان”ی ئەوانەی دەڵێن شورا پێویستە “جێگەی” سەندیکا بگرێتەوە ئەوەیە کە بانگەشە دەکەن شورا ئۆرگانی جێبەجێکردنی دیموکراسی ڕاستەوخۆ و لە خوارەوەی جەماوەرە، لە کاتێکدا سەندیکا خاوەنی پێکهاتەیەکی بوروکراتی و فراوانە و بڕیارەکانی لە ژوورە داخراوەکاندا و بەدوور لە جەماوەر دەدرێت. ئەم بەڵگەیە – بێگوێدانە تێکەڵکردنی بابەت و تێکەڵکردن لەسەر بابەتی “جێگرتنەوە” کە لە نەبوونی ناسینی ئەرکە تایبەتەکانی هەر ڕێکخراوێکی کرێکارییەوە سەرچاوە دەگرێت و یەکێکیان ناتوانێت جێگەی ئەوی تر بگرێتەوە – هەڵگری بڕیاری هەڵەیە کە لە خوارەوە باسیان دەکەین. یەکەم ئەوەیە کە دیموکراسی ڕاستەوخۆ تەنها لەبارەی شورا بنەڕەتییەکان و ئەویش بە شێوەیەکی ڕێژەیی ڕاستە و نەک لەبارەی تەواوی سیستەمی شورایەتییەوە. با نموونەیەک بهێنینەوە: کرێکارانی کارگەیەک، کێڵگەیەک، نەخۆشخانەیەک، کرێکارانی گواستنەوەی هێڵێک یان ناوچەیەک، کارمەندانی زانکۆیەک، کانگایەک و هتد، لەبەرچاو بگرین.

سەرەتا دەبێت بوترێت، بە پێچەوانەی بۆچوونی ئەو کەسانەی کە لەسەر کاغەز ئەنجومەن دروست دەکەن، کۆبوونەوەی گشتی هیچ یەکێک لەم یەکانە ئەنجومەن نییە، چونکە کۆبوونەوەی گشتی بە گشتی کاری جێبەجێ کردن ناکات و هەموو تاکەکانی ناتوانن یان نایانەوێت هەموو کارەکان بکەن یان بەرپرسیارێتی بگرنە ئەستۆ. بۆیە کۆبوونەوەی گشتی یەکەیەکی یان چەند یەکەیەکی تر بۆ پێشبردنی کارەکان دیاری دەکات. ئەم یەکەیە یان یەکانە کە هەڵبژێردراوی ئەندامانی کۆبوونەوەی گشتین، ئەنجومەنی ئەو یەکەیە (کارگە، کێڵگە، قوتابخانە و هتد) پێکدێنن و لە بەرامبەر ئەودا بەرپرسن و کۆبوونەوەی گشتی هەر کاتێک بیەوێت دەتوانێت هەر یەکێک یان هەموویان لابەرێت. بەڵام دەبێت ئەم یەکانە دەسەڵاتی بڕیاردانیان (لە سنوورێکی دیاریکراو و پێناسەکراودا) لە لایەن کۆبوونەوەی گشتییەوە پێبدرێت و ئەوان – ئەگەر بیانەوێت بەڕاستی یەکەیەکی چالاک بن نەک قسەکەر – دەبێت بۆ هەر کارێک یان بڕیارێک کۆبوونەوەی گشتی بۆ کۆبوونەوە بانگێشت نەکەن و خۆیان دەبێت لە چوارچێوەی دەسەڵاتەکانیاندا بڕیار بدەن و جێبەجێی بکەن. خودی ئەم ئەنجومەنە (یەکی هەڵبژێردراوی کۆبوونەوەی گشتی) لە ئەنجامدانی کارەکان یان بڕیارەکاندا کە لە چوارچێوەی دەسەڵاتەکانی ئەودایە، لەوانەیە بە کۆدەنگی بگات و لەوانەیە ناکۆکی دروست بێت و پێویست بکات بە دەنگدان کێشەکە چارەسەر بکرێت، ڕوونە کە ئەم ڕێگەیە یان ئەم چارەسەرە دیموکراسییە، بەڵام – تا ئەو شوێنەی پەیوەندی بە کۆبوونەوەی گشتییەوە هەیە – دیموکراسی ڕاستەوخۆ نییە! (دیموکراسی ڕاستەوخۆ لەناو یەکەی هەڵبژێردراودا، و دیموکراسی ناڕاستەوخۆ بە بەراورد بە یەکەی هەڵبژاردنەکە).

بە هەمان شێوە، هەموو کۆبوونەوە گشتییەکانی کارگەکان، کێڵگەکان، نەخۆشخانەکان، زانکۆکان، دامەزراوەکانی گواستنەوە، قوتابخانەکان، کانەکان و هتد کە ژمارەیان لە ملیۆنان کەس زیاترە، ناتوانن بۆ ڕاوێژ و بڕیاردان لە یەک شوێندا کۆببنەوە و دەبێت نوێنەرەکانیان ئەم کارە لە جیاتی ئەوان ئەنجام بدەن، لێرەشدا ڕووبەڕووی دیموکراسی ڕاستەوخۆ نابینەوە، لە هەردوو حاڵەتەکەدا ڕووبەڕووی دیموکراسی ناڕاستەوخۆ یان دیموکراسی بنەمای نوێنەرایەتی دەبینەوە (هەندێک دەڵێن بنەمای بریتی یان بنەمای دەسەڵاتێکی تەواو دیاریکراو نەک ناڕوون و درێژخایەن – بەڵام ئەمە هیچ گۆڕانکارییەک لە باسەکەماندا ناکات). بۆیە بانگەشەی ئەوەی کە ئەنجومەن هاوتای دیموکراسی ڕاستەوخۆیە، ئەگەر فریودانی گشتی نەبێت، ئەوا لە نەزانییەوە سەرچاوە دەگرێت. هەڵەیەکی تر یەکخستنی ئەنجومەنە لەگەڵ پێکهاتەی ئەنجومەنی. ئەنجومەن یەکەیەکییە کە وەک چەند جارێک لەم نووسینەدا وتوومانە لە بارودۆخێکی دیاریکراودا دەتوانێت دروست بێت (لە بارودۆخی شۆڕشگێڕیدا یان لە قەیرانە گەورە ئابووری-کۆمەڵایەتییەکاندا)، بەڵام پێکهاتەی ئەنجومەنی – بە واتای جۆرێکی دیاریکراو لە پەیوەندییەکان و پڕۆسەکانی بڕیاردان و جێبەجێکردن لەناو ڕێکخراوێکدا – شتێکە کە دەتوانێت و دەبێت لە ڕێکخراوە کرێکارییەکانی تریشدا دروست بێت و بۆ ئەم کارە پێویست نییە بارودۆخی شۆڕشگێڕی یان قەیرانێکی گەورە هەبێت.

دریژەی هەیە

وەرگێرانی لە فارسییەوە:

توانا حەمە نوری