سەبارەت بە نامەکەی لینین بۆ کرێکارانی ئەمریکا…

نامەی لینین بۆ کرێکارانی ئەمریکا”، کە لە ٢٠ی ئابی ١٩١٨، لە ناوەڕاستی شۆڕش، شەڕی ناوخۆ و دەستێوەردانە سەربازییەکانی حکومەتە ئیمپریالیستییەکاندا بۆ خاکی شۆڕشی ئۆکتۆبەری ١٩١٧ نووسرا، گرنگییەکی زۆر و فرە لایەنی سیاسی-کرداری و تیۆری هەیە. زۆرێک لە بابەتە سەرەکییەکانی ئەم نامەیە ئێستا چالاکن، بۆیە وەرگێڕانی تەواوی نامەی لینین بۆ کرێکارانی ئەمریکا زۆر پێویستە.
لە ڕوانگەی سیاسی و کردارییەوە، نامەی لینین لە پلەی یەکەمدا پشت بە هاوپشتی و یەکگرتنی نێودەوڵەتی کرێکاران دەبەستێت لە خەباتی دژی سەرمایەداری، خەبات دژی شەڕی ئیمپریالیستی و کوشتار و وێرانکاری بێوێنەی لێی کەوتۆتەوە و پێشڕەویکردن بەرەو شۆڕشی کۆمەڵایەتی چینی کرێکار. لینین بە دروستی ئاماژە بە چڕبوونەوە و گەشەکردنی خەباتی چینایەتی لە سەردەمی ئیمپریالیزمدا دەکات، شەڕی چینی کرێکار و هاوپەیمانەکانی دژی سەرمایەدارەکان و خاوەن زەوییەکان و دەزگای سەربازی، ئیداری، پۆلیسی، ئەمنی و دادوەری سەرمایەداری بە مەبەستی تێکشکاندنی ئەم ئامێرەی زاڵبوونی چینایەتی بەسەر کرێکاران و ڕەنجدەرانی تردا، داگیرکردنی موڵک و ماڵی چەوسێنەران و پێشڕەویکردن بەرەو سۆشیالیزم.
خاڵێکی زۆر گرنگ کە لینین لەم بارەیەوە ئاماژەی پێدەکات ئەوەیە کە هەرچەندە خەباتی چینی کرێکار دژی سیستمی سەرمایەداری خەباتێکی نێودەوڵەتی و جیهانییە و هاوپشتی و یەکگرتن و هاوکاری شۆڕشگێڕانەی کرێکاران لە سەرانسەری جیهاندا بۆ سەرکەوتنی شۆڕش لە وڵاتێکدا و لەوەش گرنگتر، سەرکەوتنی شۆڕشی کۆمەڵایەتی چینی کرێکار لە ئاستی جیهاندا، ڕۆڵێکی زۆر گرنگ دەگێڕێت، بەڵام ناهاوسەنگی گەشەکردنی سەرمایەداری لە جیهاندا و ناهاوسەنگی گەشەکردنی خەباتی شۆڕشگێڕان و گەشەکردنی ناهاوسەنگی ئەم خەباتانە لە وڵاتانی جیاوازدا، خەباتی شۆڕشگێڕانەی کرێکاران و هاوپەیمانەکانیان بۆ تێکشکاندنی ئامێری سەربازی – ئیداری و دەزگای پۆلیسی، ئەمنی و دادوەری بۆرژوازی، بە یەک کات ڕوونادات. لەسەر ئەوەش، هەوڵدان بۆ دامەزراندنی دەسەڵاتی سیاسی شۆڕشگێڕانەی چینی کرێکار و هاوپەیمانەکانی لە وڵاتێکدا، پەیوەست نییە بەم هاوپشتییە، بە واتایەکی تر کرێکارانی وڵاتێکی دیاریکراو بۆ دەستپێکردنی شۆڕش و بە سەرکەوتنی گەیاندنی ناتوانن چاوەڕێی یارمەتی کرێکارانی وڵاتانی تر بن. لەناو بردن و لابردنی بۆرژوازی و هاوپەیمانەکانی لە هەر وڵاتێکدا لەسەر ئەستۆی پرۆلیتاریای هەمان وڵاتە. هەر لەبەر ئەمەش، لینین لە کاتێکدا داوای یارمەتی لە کرێکارانی ئەمریکا دەکات بۆ بەرەنگاربوونەوەی دەستێوەردانی سەربازی ئیمپریالیستەکان – لەوانەش ئیمپریالیزمی ئەمریکا – لە کۆماری نوێی سۆڤیەتدا، دەنووسێت:
“هاوڕێ کرێکارانی ئەمریکی، ئێمە دەزانین کە یارمەتییەکەتان لەوانەیە بەم زووانە نەگات، چونکە شۆڕش لە وڵاتە جیاوازەکاندا بە شێوازی جیاواز و بە خێرایی جیاواز گەشە دەکات (و ناتوانێت جگە لەمە بێت). ئێمە دەزانین کە هەرچەندە شۆڕشی پرۆلیتاریای ئەوروپا لەم دواییانەدا بە خێراییەکی زۆر گەشە دەکات، بەڵام لەوانەیە لە کۆتاییدا لە ماوەی چەند هەفتەی داهاتوودا گڕ نەگرێت. ئێمە حسابی سەرکەوتنی شۆڕشی جیهانی دەکەین، بەڵام ئەمە بەو مانایە نییە کە ئێمە ئەوەندە گەمژە بین کە حسابی شۆڕشێک بکەین کە ناچارە لە ڕێکەوتێکی دیاریکراو و زوودا ڕووبدات. ئێمە دوو شۆڕشی گەورەمان لە ساڵانی ١٩٠٥ و ١٩١٧دا بینیوە و دەزانین کە شۆڕشەکان بە فەرمان یان بە ڕێککەوتن ڕوونادەن. ئێمە دەزانین کە بارودۆخ وای کردووە کە پرۆلیتاریای سۆشیالیستی ڕووسیا بێتە پێشەوەی شانۆ و ئەمەش نەک بەهۆی شایستەییەکانی ئێمەوە، بەڵکو بەهۆی دواکەوتوویی نائاسایی ڕووسیاوە ڕوویداوە، ئێمە دەزانین کە پێش ڕوودانی شۆڕشی جیهانی، لەوانەیە ژمارەیەک شۆڕشی تاکەکەسی شکست بهێنن.”
خاڵێکی زۆر گرنگی تر کە لینین جەختی لەسەر دەکاتەوە، پێویستیی بەرگەگرتنی سەختی و شکستەکان، قبوڵکردنی گەورەترین قوربانیدان و بەردەوامبوون و ملکەچنەکردن و متمانە بە سەرکەوتن لە ڕێگەی شۆڕشی پرۆلیتاریدا. لەم بارەیەوە لە نامەکەی لینیندا دەخوێنینەوە: “سۆشیالیستێکی ڕاستەقینە لە تێگەیشتنی ئەم خاڵە غافڵ نابێت کە بۆ بەدەستهێنانی سەرکەوتن بەسەر بۆرژوازیدا، بۆ گواستنەوەی دەسەڵات بۆ کرێکاران، بۆ دەستپێکردنی شۆڕشی پرۆلیتاری جیهانی، ناتوانرێت و نابێت لە ئەنجامدانی قورسترین قوربانیدان دوودڵ بێت، لەوانەش قوربانیدانی بەشێک لە خاکەکەی خۆی، قوربانیدان لە بەرگەگرتنی شکستە قورسەکان لە ئیمپریالیزمەوە. سۆشیالیستێکی ڕاستەقینە ئارەزووی خۆی بۆ ئەنجامدانی گەورەترین قوربانیدان بۆ وڵاتەکەی ‘خۆی’ بە ئاراستەی پێشخستنی ڕاستەقینەی بنەما و ئامانجەکانی شۆڕشی سۆشیالیستی لە کرداردا دەسەلمێنێت.”
خاڵێکی بنەڕەتی تریش کە لینین لەم نامەیەدا و لە زۆرێک لە نووسین و گوتارەکانیدا جەختی لەسەر دەکاتەوە، پێویستیی خەبات دژی ئۆپۆرتۆنیزم لە بزووتنەوەی کرێکاریدایە.
ئۆپۆرتونیزم هەرچەندە لە سەرەتای ئەم بزووتنەوەیەوە بوونی هەبووە، بەڵام لە سەردەمی ئیمپریالیزمدا گۆڕاوە بۆ دیاردەیەکی زۆر سەرسەخت و بەرفراوان و زاڵ بەسەر هەموو بوارەکانی ژیانی کۆمەڵایەتیدا، و بوونی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆی لە دەزگای دەوڵەت و مینبەرە فەرمی و نافەرمییەکانی ئایدۆلۆژیای حکومەتە بۆرژوازییەکان، زانکۆکان، میدیای بەکۆمەڵ و هتد دەبینین. لینین بە دروستی بنکەی کۆمەڵایەتی – ئابووریی ئۆپۆرتونیزم لە سەردەمی ئیمپریالیزمدا ڕوون دەکاتەوە و تێکۆشان لەگەڵ جۆرەکانی ئۆپۆرتونیزم و دابڕاندن و دوورخستنەوەیان وەک مەرجێکی سەرکەوتنی شۆڕشی کۆمەڵایەتی پرۆلێتاریا هەڵدەسەنگێنێت.
لە ڕوانگەی تیۆریشەوە چەند خاڵێکی گرنگ لە نامەکەی لینیندا هەیە. دەزانین کە لینین، وەک ئی. جی. هابسن، ڕۆدۆڵف هیلفەردینگ، نیکۆلای بوخارین، ڕۆزا لوکسەمبۆرگ و ئەوانی تر، ئیمپریالیزمی بە بەرزترین (و کۆتا) قۆناغی سەرمایەداری دەزانی و بەتایبەتی جەختی لەسەر پێویستیی تێگەیشتن لە “سەرچاوەی ئابووریی ئیمپریالیزم” دەکردەوە (بۆ نموونە لە پێشەکیی نیسانی ١٩١٧ بۆ کتێبی “ئیمپریالیزم، بەرزترین قۆناغی سەرمایەداری”). لینین لەم کتێبەدا و لە نووسینەکانی تریدا، ئیمپریالیزم بە سەرمایەداریی مۆنۆپۆل دەناسێنێت. لە کۆتایی بەشی یەکەمی کتێبی “ئیمپریالیزم، بەرزترین قۆناغی سەرمایەداری” دەخوێنینەوە: “مۆنۆپۆل، ئەمە دوا وشەی ‘دوا قۆناغی گەشەکردنی سەرمایەداری’یە.” لینین پاشان ڕوون دەکاتەوە کە ئەگەر ڕۆڵی بانکەکان، سەرمایەی دارایی و ئۆلیگارشیای دارایی لەبەرچاو نەگرین، تێگەیشتنمان لە مۆنۆپۆلی مۆدێرن زۆر ناکافی، ناتەواو و لاواز دەبێت. هەر بۆیە لە بەشەکانی دواتر ئەو کتێبەدا، سەرمایەی دارایی، هەناردەکردنی سەرمایە، و لە بەشەکانی دواتردا دابەشکردنی جیهان لەنێوان مۆنۆپۆلە سەرمایەدارییەکان، تێکۆشان لەسەر دووبارە دابەشکردنەوەی جیهان لەنێوان زلهێزەکان و هتد دەورووژێنێت. کۆتایی گشتی و گشتگیری لینین لە ئیمپریالیزم – کە لە وتارەکەی “ئیمپریالیزم و دابەشبوون لە سۆشیالیزم”یشدا دەری دەبڕێت بەم شێوەیەیە: “ئیمپریالیزم، قۆناغێکی مێژوویی تایبەتی سەرمایەدارییە. تایبەتمەندیی سێگانەیی تایبەتیی ئەوە بریتییە لە: “١.  سەرمایەداریی مۆنۆپۆلی، ٢.  سەرمایەداریی مشەخۆر و لەناوچوودا و

٣.  سەرمایەداریی لە حاڵی مەرگدا”.
لینین لە نامەیەکیدا بۆ کرێکارانی ئەمریکا، بە ڕوونکردنەوەی تایبەتمەندییە گشتییەکانی ئیمپریالیزم، باس لە ئەنجامی سیاسی ئەم تێگەیشتنە تیۆرییە دەکات، واتە ئەو ڕاستییەی کە ئیمپریالیزم سەردەمی شۆڕشی کۆمەڵایەتی پرۆلێتاریایە، و تایبەتمەندی مشەخۆری و لەناوچوونی یەکجارەکی ئیمپریالیستە جیاوازەکان و ڕووخاندنیان بەهۆی خەباتی چینایەتیی پرۆلێتاریا و خەباتی جەماوەرە چەوساوەکان لە سەرانسەری جیهاندا دەخاتە ڕوو. خاڵێکی گرنگی دیکە لە کارەکانی لینیندا کە لەم نامەیەشدا بە ڕوونی دەبینرێت ئەوەیە کە لینین لە شیکارییەکەیدا بە هیچ شێوەیەک تەنها بە وەسف و شیکردنەوەی گشتیترین تایبەتمەندییەکان – کە بێگومان زۆر گرنگن – ناگوێرێت، بەڵکو تایبەتمەندییە خودییەکانی هەر هێزێکی ئیمپریالیستیی دیاریکراویش ڕوون دەکاتەوە کە بۆ بەرنامەی سیاسی و کرداریی پرۆلێتاریا لە هەر حاڵەتێکی تایبەتدا گرنگییەکی زۆریان هەیە.دەزانین کە لینین ئیمپریالیزمی بەریتانیای بە ئیمپریالیزمی “بازرگانی-کۆلۆنیالیزمی”، ئیمپریالیزمی فەرەنسای بە “ئیمپریالیزمی قازانجخۆر” (ڕانتیێ)، ئیمپریالیزمی ئەڵمانیای – بەتایبەتی پێش ڕووخانی قەیسەر – بە ئیمپریالیزمی بۆرژوا – یونکر و ئیمپریالیزمی تێزارشی بە ئیمپریالیزمی “فیۆداڵی – سەربازی” ناودەبرد. لینین هەروەها سەبارەت بە ئەڵمانیا، پێشکەوتنی تەکنەلۆژیای ئەو وڵاتە و باڵادەستییەکەی لەم بوارەدا بە بەراورد بە فەرەنسا و بەریتانیا، ڕێکخستن و ڕێکوپێکیی کارگێڕی و سەربازییەکەی، و هەروەها ڕۆڵی دەوڵەت و مۆنۆپۆلەکانی دەوڵەت لە سەرمایەداریی ئەڵمانیادا لەبەرچاو دەگرت. ڕوونە کە ئەم تایبەتمەندییانە بە هیچ شێوەیەک نەیارانی تایبەتمەندیی گشتیی ئیمپریالیستیی ئەم هێزانە نەبوون، واتە سەرمایەداریی مۆنۆپۆلی مشەخۆر و لەناوچوو و لە حاڵی مەرگدا، بەڵام دەربڕینی ئەم تایبەتمەندییە خودییانە و ناسینیان کاریگەرییان لەسەر چۆنیەتیی خەباتی سیاسی و لەسەر ستراتیژ و تاکتیکەکانی خەباتی پرۆلێتاریا هەبوو و دەبوو لەبەرچاو بگیرێن.
لینین لە نامەکەی بۆ کرێکارانی ئەمریکا، تایبەتمەندیی خودیی ئیمپریالیزمی ئەمریکاش دەخاتە ڕوو. لینین ئیمپریالیزمی ئەمریکای بە نوێترین، بەهێزترین، تازەترین هێزی ئیمپریالیستیی ئەو سەردەمە دەزانێت، و لەوەش گرنگتر، ئیمپریالیزمی ئەمریکا، تەنانەت لەو کاتەشدا، بە ئیمپریالیزمێکی باج وەرگر وەسف دەکات کە هێزە ئیمپریالیستییەکانی تر “سەرانە دەر”ی ئەون! لینین لە هەمان نامەدا دەنووسێت:
“ملیۆنێرە ئەمریکییەکان، کە ڕەنگە دەوڵەمەندترین و لە ڕووی جوگرافییەوە پارێزراوترین بووبن، زۆرترین قازانجیان کردووە. ئەوان هەموو وڵاتەکانیان، تەنانەت دەوڵەمەندترینیشیان، کردووەتە سەرانە دەرای خۆیان. ئەوان سەدان ملیار دۆلاریان کۆکردووەتەوە کە هەموو دۆلارێکی بە چڵکی پەیماننامە نهێنییەکانی نێوان بەریتانیا و ‘هاوپەیمانەکانی’، نێوان ئەڵمانیا و پیاوەکانی، پەیماننامەکانی دابەشکردنی دەستکەوتەکان، پەیماننامەکانی ‘یارمەتی’ دوولایەنە بۆ سەرکوتکردنی کرێکاران و گۆشەگیرکردن و ڕاوەدوونانی سۆشیالیستە ئینتەرناسیۆنالیستەکان پیس کراوە. هەر دۆلارێک، بە چڵکی گرێبەستە ‘قازانجدارە’ جەنگییەکان پیس کراوە، کە لە هەر وڵاتێکدا دەوڵەمەندەکانی دەوڵەمەندتر و هەژارەکانی هەژارتر کردووە.”
ئەوەی لینین دەیڵێت، بەتایبەتی لە ساڵانی دوای جەنگی جیهانی دووەم تا ئێستا و تەنانەت ئەمڕۆش لە دەیەی سێیەمی سەدەی بیست و یەکەمدا، بە تەواوی ڕاستە. بەسە سەیری پەیوەندییەکانی ئەمریکا لەگەڵ بەریتانیا، یەکێتی ئەوروپا، ژاپۆن، کەنەدا، ئوسترالیا، کۆریای باشوور، مەکسیک، بەرازیل، ئەرژەنتین، ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، ئەوروپای ڕۆژهەڵات و هیتر بکەین.
تەنها “چاکسازییەک” کە ئەمڕۆ دەتوانرێت لە قسەکانی لینیندا پێشنیار بکرێت، گۆڕینی “ملیۆنێرەکان”ە بۆ “ملیاردێرەکان”!

لە فارسییەوە کراوەتە کوردی

سەرچاوە:

https://web.telegram.org/k/#@kargaranehampeman5

توانا محەمەد نوری

٢٦/٩/٢٠٢٥