نەغەدە عوسمان: مامۆستایان بوونە پێشەنگی ناڕەزایەتییەکان، بایکۆت بووەتە ناونیشانی مامۆستایان… دیمانەی بۆپێشەوە لەگەل نەغەدە عوسمان یەکێک لە سیما ناسراوەکانی بزوتنەوەی نارەزایەتی جەماوەری لە کوردستان، سەبارەت بە هۆکارەکانی دواکەوتنی موچە و کاریگەرییەکانی لەسەر کۆمەڵگە…
بۆپێشەوە: زیاتر لە١٠ ساڵە کێشەی لێبڕین و دواکەوتنی موچەی فەرمانبەرانی کوردستان، بۆتە یەکێک لە کێشەکانی فەرمانبەران و گشت کۆمەڵگە، هۆکاری دواکەوتنی موچە چییە؟
نەغەدە عوسمان: کێشەی موچەی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان شێوازی نەخۆشیەکی درێژخایەنی بەخۆوە نیشانداوین، چارەسەری نەدۆزراوەتەوە و یەکلایی ناکرێتەوە و زۆر لەسەر ژیانی دانیشتوان کەوتووە، تا ئەو ڕادەیەی موچە خۆرانیان لەگەڵ ئەم دیاردەیە ڕاهێناوە. لە سەرەتای ساڵی ١٩٩١وە واتە لە هاتنە سەردەسەڵات و دەستبەسەرا گرتنی دام دەزگای حکومی لەلایەن کۆمەڵە کەسانێکەوە، کە دەیان ساڵە بەناوی کوردایەتیەوە خەڵکیان لەخشتە بردوەو هەر بەو ناوەشەوە حکومڕانیان گرتە دەست و خۆیان وەک فریادڕەس نیشاندا، هەر بەو مانایەش لەلایەن وڵاتانی چواردەورو ڕۆژئاواوە حاکمیەتیان قبوڵکرا و خەڵکیش لەدوای ئەو هەموو زەبروزەنگەی کەبەدەست بەعسەوە نۆشتبوی، بەهەر هێزو لایەنێک ڕازی بوو حوکمیان بکات، بەمەرجێ لە بەعس ڕزگاری ببێ. بەڵام ئەم هەوری خۆشخەیاڵیە بە دەسەڵاتی کوردی هەرزوو ئاسمانی هەرێمی چۆڵکرد و کونییەی ئەم هێزو دەسەڵاتە هەر زوو کەشف بوو، کە ئەم حیزبانەی بونەتە حاکم تەنها هێزی میلیشیا و کۆمەڵێک تاڵانچی و دزو جەردەی خزمەتچی وڵاتانێکن کەتەنها بۆ کپکردنەوەو لەباربردنی ناڕەزایەتی خەڵکی ناڕازین، دەلیلەکەشی ئەم کەشە نائارام و برسی و نائازادەیە کەخەڵکی هەرێم پێیدا دەگوزەرێ، تەواوی ژیانی خەڵکیان ئاڵۆز کردوە، بە ئاشکرا هەموو دەبینین پاش زیاتر لە ٣٤ ساڵ، بەناوی دەسەڵاتی کوردییەوە، موچەخۆریان کردۆتە قوربانی سیاسەتی نابەجێ و نەشیاوی ململانێی خۆیان بەرامبەر بەرژەوەندییە زەبەلاحەکانیان لەبەرامبەر حکومەتی ناوەند، بەردەوام لە شەڕی گۆڕینی هاوسەنگی هێزەکانیاندان بۆ بەدەست هێنانی تاڵانی زیاتر، لەلایەکی ترەوە خاوەنی کۆمەڵێ بەرژەوەندین لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ کەبە ئاشکرا قاچاخچێتی بازرگانی بە فرۆشتنی نەوتەوە دەکەن، بەڵام کەس نازانێ پارەکەی بەرەو کوێ دەچێت، جگە لە ئەندامانی دوو بنەماڵەی خاوەن دەسەڵاتی زۆنی سەوزو زەرد، کە سرینەوەی شەفافیەت لە داهات و بودجەدا کردۆتە یاسا، هەرچەندە خەڵکی کوردستان وابەهیوا بون کەدوای نەمانی ڕژێمی بەعس بە ئاسودەیی و بەوپەڕی ئازادی و خۆشگوزەرانی ژیان بەسەربەرن، وە لەبەهاری ١٩٩١دا ئەوە خەڵک بوو پاشماوەی هێزە شەڕەنگێزە شکستخواردووەکەی بەعسیان لە کوردستان ڕاونا، بەڵام دوو هێزی بنەماڵە بە ڕاست و چەپدا بەرهەمەکەیان چنیەوە.
ئێستاش بەرەو کۆتایی ساڵی ٢٠٢٥ دەچین بەڵام دابینکردن و دابەشکردنی موچە هەرگیز شێوەی ئاسایی بەخۆیەوە نەدیوە و دۆخی ئاسایی وەرنەگرتۆتەوە، موچە سەرچاوەی بژێوی لایەک لە خەڵکی هەرێمە و هۆکاری جوڵاندنی بازاڕو کارو کاسبی هەرێمی کوردستانە، هەر بۆیە نەبوونی موچە دەیان کێشە بەدوای خۆیدا هێناوە، بەرچاوترینی داخستنی ژمارەیەکی بەرچاوی قوتابخانە حکومیەکانە کە منداڵی خەڵکی بێدەرامەت تێیدا زەرەرەو مەندە، چونکە مامۆستا بەهۆی نەبوونی موچەوە بایکۆتی دەوام دەکات، ئەمەش جۆرێکە لە ناڕەزایەتی کە مامۆستاو فەرمانبەر لە ساڵی ٢٠١٦وە پەنای بۆدەبات تا دەسەڵات ناچار بە دانی موچە بکات. لە هەرێمی کوردستان نەبوون و دواکەوتنی موچە تازە نییە، لەدوای ڕاپەڕینی خەڵک لە ساڵی ١٩٩١وە تا ٢٠٠٣ شێوازی موچەدان هەر بەم شێوە ناڕێکەو بگرە خراپتریش بوو تا ڕوخانی بەعس، ئیتر ئاهێک بە گوزەران و ژیانی خەڵکدا هاتەوە، بەڵام دیسان بەهاتنی داعش جارێکی تر موچە چوەوە دەمی شێر، بەڵام ئەمجارە تەواو خەڵک هیلاک بوو بەدەست نەبوونی و بێ کاروکاسبیەوە، دەسەڵاتی هەرێم بەوەشەوە نەوەستا مۆدێلی چارەکە موچە و پاشەکەوتی داهێنا، ئەمەش تەواوی مامۆستاو فەرمانبەری وروژان بۆ داوای موچە فەوتاوەکانی.
موچەخۆر زۆر جار پەنای بردۆتە بەر ناڕەزایەتی و داواکردنی موچە خوراوەکانیان، بەڵام هیچ کات ژمارەی موچەخۆر و شێوەی ناڕەزایەتییەکان و داواکاری موچەخۆر، دەسەڵات و حکومەتی نەلەرزاند، هۆکارەکەشی ئەوەیە خەڵکی ناڕازی دێتە جواب، بەڵام جۆری بێدەربەستی و نابەرپرسانەو نامرۆڤانەی مامەڵەی هەردوو بنەماڵە و لە هەمانکاتدا پێکهاتەی حزبەکانیان وەک کۆمەڵێک هەلپەرست و لایەنی پاشکۆی دەسەڵات و خاوەن بەرژەوەندی لەگەل دەسەڵات و …هتد دەستدەگرن بەسەر ناڕەزایەتیەکانداو هەر زوو ئومێدی خەڵک لەناو دەبەن، نمونەکەشی ناڕەزایەتییە گەورەکەی ١٧ شوباتە کە لەلایەن خەڵکی ناڕازیەوە سەری دەرهێناو دەستیپێکرد، گیانی چەندین گەنج وبگرە منداڵیش بووە قوربانی ناڕەزایەتیەکە، بۆیە بووە جێی ئومێدی هەموان چونکە خەڵکی ناڕازی بە ئومێدی دەرپەڕاندنی دەسەڵات هێنایە مەیدان، بەڵام بەداخەوە ئەوانەی لەسەرەتاوە ئیدانەی سەروکەللەی ناڕەزایەتیەکەیان دەکرد، پاش فراوان بوونی، ژێربەژێر لەگەڵ دەسەڵات ڕێککەوتن و فرۆشتیان بە دەسەڵات و خەڵک دەستبەتاڵ هاتەوە ماڵەوە و ئەمەش بۆ چەندین سال خەڵکی سست کرد بەرامبەر بە ماف و داواکاریەکانیان.
بۆپێشەوە: کێشەی موچە یەکێک لە گرفتەکانی نێوان دەسەڵاتی بەغداو هەرێمە، کام لەم دوو لایەنە بەغدا یان هەولێر، هۆکاری کێشەی موچەن؟
نەغەدە عوسمان: هۆکاری دواکەوتنی موچە هەردوو لایانە، واتە حکومەتی هەرێم و حکومەتی عێراق، کە خەڵکیان لە چاوەڕوانی شەرو ململانێی خۆیاندا ڕاگرتووە کە پێکهاتەیەکن لە حکومەتی نەتەوەیی و تائفی و ئیسلامی، دەتوانین بڵێین لە بنەڕەتدا شەڕەکەیان لەسەر موچە نییە، بەڵکو گیرۆدەبوونە لە واقعێکدا، کە چۆن هەرلایەنێکیان هەوڵئەدات هاوسەنگی هێز بە قازانجی خۆی بگۆڕێت و نفوز باڵادەستی خۆی فروانتر بکات، ئەمەش شەڕێکی نەبڕاوەیەو یەکلایی نابێتەوە، پێویستە ئەم جۆرە حکومەتانە کۆتاییان پێ بهێنرێت. هەردوو لایان خاوەنی سەرمایەیەکی بێ ئەژمار وزەبەلاحن کە نەک هیچ سودێکیان بۆ خەڵک نییە، بەڵکو خەڵکیان بە بارمتەگرتووە و بوونەتە گەورەترین بەڵاو نەهامەتی بەسەر ژیانی کرێکارو خەڵکی زەحمەتکێشەوە، بوونەتە جەردەی هەمیشەیی دنیایەک داهاتی نەوتی و نانەوتی لە عێراق و هەرێمدا.
ژیان و بژێوی و ئارامی خەڵک کەوتۆتە نێوان بەرداشێکی تەواو نامرۆڤانەی هەرێم و عێراقەوە، بەتایبەتی لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٤ وە، واتە بە دروستبون و هاتنی داعش دۆخێکی ترسناک و تۆقێنەر نەک هەرێمی کوردستان، بگرە ترسی خستە ناو ژیان و گوزەرانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست وتەواوی دنیای سەرقاڵکرد بەخۆیەوە، ئەمەش بووە دەرفەت بۆ دەسەڵاتی هەرێم کە یەکەم کاری پەلاماردانی موچە بێت، واتە لە سەرەتای هاتنی ساڵی ٢٠١٤وە موچەخۆر بووە قوربانی شەڕو پەلاماردانی داعش وە سیاسەتی پاوانخوازی و گەندەڵی هەرێم، هۆکارێکی تری، ناڕێکی و ناتەبایی پەیوەندی حکومەتی هەرێم و عێراقە کە لە کۆتایی ساڵی ٢٠١٣وە سەریهەڵدا، باجی ئەمەش هەر موچەخۆر دایەوە، چونکە حیزبە دەسەڵاتدارەکانی هەرێم بە ویستی خۆیان بازرگانیان بە نەوتەوە دەکرد، موچەشیان لە حکومەتی عێراق دەویست، حکومەتی هەرێم ئەوەی بۆی گرنگ نەبوو بژێوی خەڵک بوو، هەرچی حکومەتی ناوەندیشە هەمان شێوەی دەسەڵاتی هەرێم خەڵکی کوردستانی کردبووە قوربانی دۆخی سیاسی و پەیوەندییە ناڕێکەکەی لەگەڵ هەرێمدا و بڕیاریدا موچە نەنێرێت، چونکە هەرێم جوابی داخوازیەکانی حکومەتی ناوەندی نەدەدایەوە، تا لە کۆتایدا موچە بووە چارەکە موچە، ئەمەش گوزەرانی خەڵکی هەرێمی هێنایە سەرسفر، وە ترسی سەرهەڵدانی داعشیش خەڵکی لەهەر جوڵەیەک ڕاگرتبو، بەڵام ژیانی ڕۆژانەی خەڵک گەشتە ئاستێکی بەرگە نەگر بۆیە موچەخۆران بڕیاری بایکۆتی سەرجەم دامودەزگاکانیان دا، بەمەش خوێندن بەر ئەم لێشاوی بایکۆتە کەوت، هەرچەندە مامۆستا ئەوکاتە هێشتا هەر بەردەوام دەوامیان دەکرد لەپێناو خوێندکارانی قوتابخانە حکومیەکان تا منداڵی خەڵکی کەمدەرامەت، لە خوێندن بێبەش نەبن، بەمەش مامۆستایان کەوتبونە بەرگلەیی خەڵک کە دەرگای خوێندنگا داناخەن و نایەنە ڕیزی ناڕەزایەتیەکان، بەڵام چیتر مامۆستاش بەرگەی بێ موچەیی نەگرتو هاتنە بەرەی بایکۆت و ناڕەزایەتی، ئیتر مامۆستایان بوونە پێشەنگی ناڕەزایەتییەکان، بایکۆت بووە ناونیشانی مامۆستایان، لێرەدا دەبێت بڵێین، کاتێک منداڵی خێزانی کەم دەرامەت و مامناوەند زەرەر دەکەن لە دواکەوتنی خوێندندا، مامۆستا گوناهی نییە دەسەڵات تاوانبارە بە نەدانی موچە هیچ کارێکیش بێ بەرامبەر ئەنجام نادرێ بەتایبەتی کە پەیوەندە بە بژێوییەوە.
بۆپێشەوە: لە ماوەی ١٠ ساڵی ڕابردوودا کە کێشەی موچە هەیە، دەیان و سەدان جار، بەغدا و هەولێر ڕێکەوتنیان کردووە کە کۆتایی بە کێشەی موچە بێت، کەچی ڕێکەوتنەکان بە ئاکام ناگەن… هۆکاری بە ئاکام نەگەیشتنی ڕێکەوتنەکان چییە؟
نەغەدە عوسمان: هەر لەسەرەتادا باسی گرتنە دەسەڵاتی ئەمانەم کرد، چۆن هاتن بۆچی ئەمانە سیاسەتیان ناگٶڕێت بۆچی ماونەتەوەو گەر وریا نەبین هەر لەدەسەڵاتدا دەبن؟
چەندین هەفتەیە حکومەتی عیراق و وەفدی هەرێم لە کۆبونەوەو گفتوگۆی بەردەوامدان، لەسەر ناردنی موچە و هەناردەکردنەوەی نەوت و ڕادەستکردنی داهاتی نانەوتی، واتە ئەمجارە ڕێککەوتن و دانیشتنەکانیان یەکلایی کەرەوە بێت، بەڵام ئایا وادەبێت؟ نەخێر، چونکە مەسەلەکە موچەو داهات نییە، بەڵکو هەموی چۆتە قاڵبی سیاسەتی حکومەتی ناوەندو هەرێمەوە لەبەردەوامی کێشەو ململانێی هەردوولایان وە شەڕی ڕاگرتنی باڵانسی هێزی خۆیان دەکەن، هۆکاری بەئەنجام نەگەیشتنی کۆبونەوەکانیش هەر ئەمەیە، دەلیلەکەشی ئەوەیە کە هێنان و بردنی موچەو داهات کاری خەزێنەکان و بەشەکانی ژمێریاری فەرمانگەکانە، نەک تێکەڵ بونی سەرۆکی حکومەت و سەرۆکی هەرێم و وەزیری ئابوری. حکومەتی هەرێم لەجیاتی ئەوەی سەرقاڵی پلانی نەخشەیەکی ئابوری و پڕۆژەی چەندین ساڵی ئاینندەو سیاسەتی داهاتوی وڵات بن، وە پڕۆژەی زەبەلاحیان هەبێت بەو سەرمایە زەبەلاحەی لە فرۆشتنی نەوت دەستیان کەوتوە، کەچی هەر خەریکی وەفد ناردنن بۆ بەغدا و خۆ زەلیلکردن لەبەردەم بەغدادا بۆ ناردنی موچە، بەغداش بە نامرۆڤانەترین شێوە مامەڵە بە قوت و بژێوی موچەخۆری هەرێمەوە دەکات، لەبری لێپرسینەوە لە دەسەڵاتدارانی هەرێم لە ئاست بەرپرسیاریەتی بەرامبەر خەڵکی هەرێم، هۆکارەکەشی تەنها ئەوەیە، کە حکومەتی ناوەندیش لەمان باشتر مامەڵەی هیچ کام لە خەڵکی عێراق و کوردستان ناکات و سەرقاڵی شەڕو جێبەجێکردنی پلانی ولاتانی چوار دەورە.
بۆپێشەوە: لەبەرامبەر ناردنی موچەدا، بەغدا داوای ڕادستکردنی نەوتی هەرێم، داهاتی نانەوتی، تەوتینی موچەخۆران دەکات، ئایا ئەگەر دەسەڵاتی هەرێم مل بەو داوایانەی بەغدا بدات، چ دەسەڵاتێکی دەمێنێتەوە؟ وەلاتان وایە هەرێم مل بەو داواکاریانەی بەغدا بدات؟
نەغەدە عوسمان: لەدوای ڕیفراندۆمەکەی ٢٠١٧ وە حکومەتی عێراق ڕۆژ دوای ڕۆژ کاری لەسەر لاوازکردنی دەسەڵاتی هەرێم کرد، یەکەم کاریش وەستانی هەناردەکردنی نەوەت بوو، ئینجا چاودێری کردنی سنورەکان و داهاتەکەی ،ئەمەش گەورەترین دەگە بو کەلە دزی و گەندەڵی دەسەڵاتی کوردی درا، چونکە پارەی فرۆشتنی نەوت تەنها بۆ گیرفانی خۆیان بوو هیچ سودێکی بۆ خەڵک نەبوو، حکومەتی عێراق بەمەشەوە نەوەستا ئینجا کەوتە داواکردنی داهاتی نانەوتی و دوایش تەوتینی موچەخۆران واتە دانی موچە لەڕێگەی بانکەوە، ئەمانە هەمووی بووە فشارێکی بەهێز لەبەردەم حکومەتی هەرێمدا، چونکە هیچ دەسەڵاتێک بۆ حکومەتی هەرێم نەدەمایەوە و ڕێگاش لەهەموو دزی و بەقاچاغ بردنی نەوت گیرا، هەر بۆیە ملی بە هیچ داواکاریەکی بەغدا نەداو نەوتیش بەردەوام بەجادەکانی هەرێمدا فڕکان فڕکانیەتی، کەواتە تەنها موچەخۆرو گوزەرانی خەڵکی بووە قوربانی سیاسەتی هەردوولا.
بۆپێشەوە: دواکەوتنی بەردەوامی موچە، چ کاریگەریەکی لەسەر ژیان و گوزەرانی فەرمانبەران بەتایبەتی و کۆمەڵگە بە گشتی دەبێت؟
نەغەدە عوسمان: کاتێک بژێوی ژمارەیەکی زەبەلاحی هەرێمی کوردستان، لەسەر موچە بێت بێ ئەملاو ئەولا، کاریگەری بەهێزی خراپی دەبێت لەسەربژێوی ئەویش بە پلەی یەکەم، موچەخۆر ئینجا کاروکاسبی لە بازاڕدا، لەسەر پەیوەندی کۆمەڵایەتی، لەسەر تەندروستی خەڵک بەتایبەتی خەڵکی کەمدەرامەت، لەسەر خوێندن وەک لە ساڵانی نەوەدەکاندا؛ ئینجا بژێوی تاک بەتاکی خەڵکی کەمدەرامەت، وە هۆکاری چەندین جۆر لەئاژاوەی خێزانی، کاتێک موچەخۆرێک ناتوانێت پارەی کرێ بدا پێداویستی ڕۆژانەی دابین بکات، جوابی داواکاری منداڵەکانی بداتەوە، هێشتا زۆر شتیتریش هەیە کەلە نەبوونی موچەدا کاریگەری گەورەی دەبێت لەسەر کۆمەڵگە و ژیانی ڕۆژانەی خەڵک.
بۆپێشەوە: فەرمانبەرانی کوردستان زیاتر لە ١٠ ساڵە بەڕێگای جۆراوجۆر خەریکی ناڕەزایەتی دەربڕینن لە پێناو خواستی موچەکانیان وپلە بەرزکردنەوە، کەچی وەڵام بەو مافە سەرەتاییەیان نەدراوەتەوە، دەبی چ ڕێگایەکی تر بگیرێتەبەر بۆ ناچارکردنی دەسەڵات بۆ مل دان بە خواستەکان؟
نەغەدە عوسمان: هەر لەسەرەتادا ئاماژەم بەوە کرد کە خەڵکی ناڕازی، هەر لەسەرەتای دەسەڵات گرتنی ئەم چاوبرسی و گەندەڵانەدا، کەوتە هاتوهاوار کە ئەمانە لە کۆمەڵێک مافیاو میلیشیاو دز نەبێت، هیچی ترنین ئەمانە تەنها بارودۆخەکەیان قۆستەوەو کەوتنە دزی و گاڵتەجاری کردن بە خەڵک بەناوی کوردایەتی و حکومەتی کوردی و دەنگدان بە دەسەڵاتی کوردی.
لەدوای ساڵانی نەوەدەکانەوە کە ڕۆژ دوای ڕۆژ برسیەتی و دواکەوتویی و شەڕی بەردەوامی هێزە کوردییەکان، چیتر ناوی دەسەڵاتی کوردی بەهایەکی نەما لە ڕۆژژمێری خەڵکی کوردستاندا، بگرە هەر گەنج وخێزان بوو هەرێمی بەجیهێشت بە ڕێگای مان و نەماندا، ئەوەشی لەهەرێمدا بوو لە پێناو بژێویدا یان سەریکرد بەکۆشی ئەحزابەکانی دەسەڵاتدا یان خۆی تەریک دەکرد لێێان.
لەساڵی ٢٠١١وە چیتر خەڵک بەرگەی لاموبالی و بێخزمەتگوزاری نەگرت، کەوتە سەرشەقامەکان و هوتاف کێشان بە بروخێ و داواکردنی لاچوونی ئەم دەسەڵاتە گەندەڵە، سەرهەڵدانی ئەم ناڕەزایەتیەی خەڵک جۆرێکی تازە بوو هاوشێوەی ناڕەزایەتیەکانی (بەهاری عەرەبی) بوو هاوکاتی بوو درێژەی کێشا تا چەندین مانگ دژی دەسەڵات، ئینجا ناڕەزایەتییە گەورەکەی ١٧ی شوباتی لێ دروست بوو، وە چەندین قوربانی لێکەوتەوە کە گەنج و بگرە منداڵیشی بەرکەوت، ئەمە سەرەتایەک بوو بۆ هاتنە مەیدانی بەلێشاوی خەڵکی ناڕازی و هەڵقوڵاوی خەڵکی ناڕازی، بەڵام بەداخەوە ئەو هەمو هیلاکی و خوێن ڕشتنە پاش زیاتر لە دوومانگ لەلایەن ئەحزابە بەناو ئۆپۆزسیۆنەکانەوە بەرامبەر بە کورسی پەرلەمان و پێگەی ئیداری لە فەرمانگەکاندا ئەو ناڕەزایەتییە گەورەیە فرۆشرا بە دەسەڵاتی یەکێتی و پارتی.
خەڵکی ناڕازی پاشەکشەی پێکرا، بە ئەنجامە نەخوازراوەکەی ١٧ی شوبات، بەڵام ستەمی بەردەوامی دەسەڵات و برسیکردنی خەڵک جارێکی تر خەڵکی هێنایەوە مەیدانی ناڕازی بە گوڕو تینێکی بەهێزترەوە، چونکە خەڵک بەرگەی چارەکە موچەو دزینی سێ موچەی هەمو ساڵێکی نەدەگرت، بەڵام بەداخەوە ئەم ناڕەزایەتیانەی ساڵانی ٢٠١٣ بەدواوە شێوەی ساڵانی پێشو هەر سلێمانی قەزاو ناحیەکانی کەرکوکی دەگرتەوە، واتە زۆنی سەوز، ئەمەش تەواو ناڕەزایەتیەکانی بێ ئەنجام دەکرد و خاڵی لاوازی بوو.
هەمو شاهیدی ئەوەین، کە لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢٤ دا کۆمەڵێک لە مامۆستای ناڕازی ویستیان شێوەی نارەزایەتی بگۆرن و شێوەیەکی بەهێزترو قورستری تیا بەکاربهێنن، بەڵکو دەسەڵات مل بدات بە دانی موچە، ئەمجارەیان مانگرتنی ١٣ مامۆستا بوو کە بۆ ماوەی ١٥ ڕۆژ خۆیان لە خواردن بێبەشکرد و ژیانی خۆیان خستە مەترسیەوە، تا دەسەڵات لەگەڵ عێراقدا ڕێککەوێت موچەی خەڵک لەکاتی خۆیدا بدرێت، هەرچەند دەسەڵات لەوپەڕی بێباکیەوە خۆی نیشاندا، بەڵام خەڵکی کوردستان بەتایبەتی شاری سلێمانی شەو وڕۆژ دەتوانین بڵێین سەروچەدین هەزار کەسێک سەردانی دەکردن بەو سەرماو سۆڵەیە و بۆ چرکەیەک دەوریان چۆڵنەکرا ئەمەش گۆڕینی شێوەی ناڕازی بوو، بەڵام دەسەڵاتی بێباک هیچ پێی نەجوڵا، لێردا گرنگ ستایشی بەردەوامی خەڵکە بۆ ناڕەزایەتییەکان.
دیسان مامۆستایان و کۆمەڵێک فەرمانبەر شێوەیەکی جەرگبڕتریان بەرامبەر دەسەڵات نواند کەئیتر ئەوپەڕی بوو، ئەویش ڕێگرتن بوو لە هاتوچۆی تانکەری نەوت، کە بینەقاقای دزی و گەندەڵیە لە زۆنی سەوزدا، بەڵام ئەمەیان هەر زۆر بڤە بوو، چونکە زۆرترین داهاتی دزی و گەندەڵی لێوە دەستدەکەوت، هەر بۆیە کەوتە پەلاماردانێکی تەواو بێویژدانانە بەبەکارهێنانی تێلا وەک بەڵتەجیەکانی حوسنی موبارەک بەرامبەر خەڵکی ناڕازی ساحەی تەحریری میسر، ئەمانەو جگە لە بایکۆت چەندین شێوەی تری ناڕەزایەتی گیراوەتە بەر، بەڵام بەداخەوە دەسەڵات فرسەتی لە ناڕێکی و فراوان نەبوونەوەی نارەزایەتیەکان هێناوەو مل نادات بەداواکاریەکان. بۆیە پێویستە گەشەی نارەزایەتییەکان راپەرینی خەڵک بێت بۆ کۆتاییهێنان بەم دەسەڵاتە و دامەزاراندنی دەسەڵاتی خەڵک.
بۆپێشەوە: هەوڵەکانی یەکێتی بۆ زاڵکردنی کەشی ترس و تۆقاندن و کپکردنەوەی دەنگی ناڕەزایەتی جەماوەری و نەیارانی سیاسی دەسەڵات، چ کاریگەریەکی لەسەر بزوتنەوەی ناڕەزایەتی جەماوەری هەیە؟ هەروەها ئایا یەکێتی دەتوانێت زۆنی سەوز وەکو زۆنی زەرد کۆنترۆڵ بکات؟
نەغەدە عوسمان: بە جیا لەوەی یەکێتی هێزێکە هاوسەنگی هێزی لاوازە لە بەرامبەر پارتیدا، لەلایەک دەسەڵاتدارە و لەلایەکی ترەوە ئۆپزیسیۆنە، بۆیە ناتوانێ ئەو رۆڵەی پارتی لە زۆنی زەردا دەیبینێت کۆپی کاتەوە، هەروەها کێشەی ناوخۆیان زۆرەو هێزكی یەگکرتو نییە، لە هەمانکاتدا یەکێتی بۆ بەختی ڕەشی حوکمی عەجولترین خەڵکی کوردستان دەکات، ئەویش سلێمانیە ئەو شارەی مۆتەکەی سەرسەختی دەسەڵاتی بەعس بوو.
ئەم شارە خۆی شارێکە کۆنترۆڵکردنی قورسە و ناکرێت، هێزو هزری خەڵکی ناڕازی ئەم شارە پەیوەندی بە دەسەڵاتەکەیەوە نییە کە ڕێگای بەهەر ناڕەزایەتیەک دابێت، بگرە لە ترساندن و تۆقاندندا لەوانەیە هیچی لە زۆنی زەرد نەگەڕابێتەوە، بەڵکو وەک ئاماژەم پێکرد تا ئێستا هیچ دەسەڵاتێک توانای بەرگریکردنی هێزی ناڕەزایەتی خەڵکی ئەم شارەی پێنەکراوە ناڕەزایەتی کپکردۆتەوە، بەڵام نەیتوانیوە بەری پێبگرێ، واتە زۆر ستەمکارن و دەکوژن و دەگرن خەڵکی ناڕازی دەفڕێنن، ژن کوشتن تێیدا زۆر بڵاوە، بەڵام ناتوانن کۆتایی بە ناڕەزایەتی خەڵک بهێنن، بەڵام بەداخەوە هێشتا ئەو هەنگاوەمان نەناوە ناڕەزایەتیەکان ڕێکخراو و سەرانسەری کەینەوە، ئەکید هەنگاوی لەمەودوا دەبێت ئەو کارە گرنگە بێت هەموو شارەکان بخەینە ڕیزی شاری سلێمانیەوە.