ئاییندەی سیاسی کوردستان و ئەلتەرناتیڤێکی تر!… عەبدوڵا مەحمود
گومان لەوەدا نییە، کە دۆخی سیاسی جیهان بەگشتی و دۆخی سیاسی ڕۆژهەڵاتی ناوەراست و ناوچەکە، کاریگەری راستەوخۆ و ناراستەوخۆیان لەسەر عێراق و کوردستان هەیە. دۆخی سیاسی کوردستانیش هەم لە ژێر کاریگەری راستەوخۆی عێراق و ئاڵۆگۆرەکانیدایە، هەم لە ژیر کاریگەری پرسی کورد ئەو ئاڵوگۆرانەدایە کە لە بەشەکانی تردا هەیە.
ئا ئەو جێگایەی بە عێراق دەگەرێتەوە، هەموو ئاڵوگۆر و روداو و پیشهاتێک لەتیاییدا روودەدات، کاریگەری خێراو راستەوخۆی لەسەر هەلومەرجی سیاسی کوردستان هەیە. کوردستان بە بەشێوەی فەرمی بۆتەوە بە بەشێک لە عێراق و دەسەڵاتی سیاسی هەرێمیش خۆیان بە بەشێکی دانەبڕا و هەریمێکی فیدرالی سەر بە عێراق دەزانن، لە روانگەی دەسەڵات و بۆرژوازی عێراقیشدا، هەرێمی کوردستان، بەشێکی دانەبڕاو لە عێراق و سەروەریەکەتی!
ئەگەر ئەوە لایەنی فەرمی پەیوەندی هەرێم بە عێراقەوە بێت، هەرێم بە شێوەی فەرمی و بەپشت بەستن بە دەستور بەشێک بێت لە عێراق، بەڵام لەدنیای واقعیدا درز یان مەودایەک لە نێوان بەغدا و هەرێمدا هەیە. فیدرالیزمی قەومی ئەم مەودا و لێکدابڕانەی فەرمی کردۆتەوە. دەسەڵاتی سیاسی لە کوردستاندا بە کردەوە بەدەست بۆرژوازی کوردەوەیە و هەژموونی سیاسی بەغدا و ناوەند بەسەر هەرێمدا شلۆق و ناسەقامگیر و پڕ گرێ و کیشەیە، ئەم کیشەو گرێیەش سیاسی و ریشەی لە ململانێی نیوان ناسیونالیزمی عەرەب و کورد و لەلایەک و بوونی پاشخانێکی میژوویی لە ستەمی نەتەوایەتی بەسەر خەڵکی کوردستاندایە.
دوبارە بیناکردنەوەی عێراق و ڕێکەوتنی بۆرژوازی عێراق و بۆرژوازی کورد لە ژێر ناوی فیدرالیزمی قەومیدا، بەوێنەی ڕیکەوتنی هەردوولایان لەسەر دابەشکردنی داهات و سامان و دەسەڵاتە، بەڵام هاوکات بۆ بۆرژوازی عێراقی فیدرالیزمی قەومی نە بەوێنەی وەڵامدانەوە بە پرسی کورد، بەڵکو بەوێنەی داخستن و ریگریکردن لە دوبارە سەرهەڵدانەوەی پرسی جیایی و سەربەخۆیی و کۆتاییهێنان بەپرسی کورد وێنا دەکرێت.
دوبارە بیناکردنەوەی عێراق و پەسەندکردنی فیدرالیزم و دەستور، لەگەڵ ئەوەدا پرس و ستەمی نەتەوایەتی و کیشەی کوردی توشی هەڵپەساردن کردووە، بەڵام نەتیوانیووە وەڵامێکی کارساز بە پرسی کورد بداتەوە و کۆتایی یەکجاری بە ستەمی نەتەوایەتی بهێنێت و رێگە لە دوبارە سەرهەڵدانەوەی بگرێت. چ ماهیەتی بۆرژوازی لە عێراقدا و چ ماهیەتی بۆرژوازی کورد لە کوردستاندا، هەڵگری وەڵامدانەوە بە پرسی سیاسی و نەتەوایەتی خەڵکی کوردستان نەبوون و لە جێگای ئەوە پەنا براوەتە بەر ڕیکەوتنی سیاسی و دابەشکاری کە وەڵام بە ویستی هەردوو بەشەکەی بۆرژوازی لە عێراقدا “بۆرژوازی کورد و عەرەب” بداتەوە، بێ ئەوەی کۆتایی بەو پرسە بهێنێت. هەر ئەو واقعیەتەشە، کە ململانێی بۆرژوازی کورد و عەرەب، لەسەر هەر پرسێکی تری تایبەت بە داهات و ئابوری و کیشەکانی تری نێوان هەرێم و بەغدا، راستەوخۆ پشکۆی ژێر ئەو خۆڵەمیشە دەگەشێنتەوە کە پیشتر بە نەکوژاوەیی ماوەتەوە. پرسی نەوت و غاز و گریبەست و دەرهێنان و چۆنیەتی بەبازار کردنی، تا دەگات پرسی بوجە و شایستە داراییەکانی هەرێم و مەسەلەی ناوچەکیشە لەسەرەکان و کەرکوک، تا دەگاتە پرسی داهاتی ناوخۆیی و خاڵە سنورییەکان و پەیوەندییەکان و ئاسایشی سنور و تەنانەت موچە… هەموویان بە هەڵواسراوی ماونەتەوە و بوونەتە مەبنای کیشمەکێشیکی بەردەوام و نەپساوەی نیوان هەرێم و بەغدا.
چ بۆرژوازی عێراقی، تائێستا دەسەڵاتی هەرێم بە وینەی دەسەڵاتێکی جیاخواز و سەربەخۆخواز تەماشا دەکات و چ بۆرژوازی کورد، دەسەڵاتی بەغدا بە وێنەی دەسەڵاتێکی شۆفینی و دژ بەکورد و مافە نەتەوەیەکانی تاوانبار دەکات، ئەوەش بەڵگەی ئەو راستیەیە کە کۆتایی بە کیشەی سیاسی خەڵکی کوردستان نەهاتووە، بەڵکو لە دۆخێکی تازە و لە برگەیەکی نوێدا فۆرمەکانی ململانێکە لەسەر ئەو پرسە سیاسییە درێژە بەخۆیان دەدەن و هەرجارەی لەگەڵ دۆسیەکی تایبەتدا دیمەنەکانی خۆی دەخاتە ڕوو. دیارە پرسی کورد زۆرتر لە چوارچیوەی نوخبەی سیاسی عێراق و باڵەکانی بۆرژوازییدا خۆ دەردەخات و یان وەکو پرسیکی سیاسی دێتەوە ئارا، بەڵام لە ئاستی کۆمەڵایەتی و گشتیدا چ بۆ خەڵکی عێراق و چ بۆ خەڵکی کوردستان باسێک لەسەر ستەمی نەتەوایەتی نییە و نەوەو لاوانی هەردوو بەشی عێراق، کە زوربەی هەرەزۆری کۆمەڵگەی عێراق و کوردستان پێک دەهێنن، سەروکاریان لەگەڵ پرسی نەتەوەیی و ئەو چەوساندنەوەیە نییە، بەڵکو دەرگیری مافەکانی خۆیانن و بەدوای هەلی کار و ئازادی و ماف و مەدەنیەکانیانەوەن. نەوەکانی دوای کەوتنی بەعس، راستەوخۆ لەگەڵ دەسەڵاتی بۆرژوازی عێراق و بۆرژوازی کورد بەرەو روون.
فیدرالیزمی قەومی کە بەرهەمی “سازانی دەسەڵات و بەشی داهات و سامانە” لە برگەیەک و هاوسەنگیەکی دیاریکراودا، کە لەلایەکەوە بۆرژوازی عێراقی ریزەکانی بڵاو و شپرزەو لەرزۆک و خۆنەگر بوو، لەگەڵ دەسەڵاتی بۆرژوازی کورد کە بەبەراورد بە دەسەڵاتی بۆرژوازی عێراقی، تا رادەیەکی زۆر سەقامگیر و خاوەنی زیاتر لە دەهەیەک لە ئەزموونی دەسەڵاتدارێتی بەسەر خەڵکی کوردستاندا بوو، ئیستا ئەو هاوکێشەکە پێچەوانە بۆتەوە، بۆرژوای لە عێراقدا تا رادەیەکی زۆر هیزی بەبەردا هاتۆتەوە، لێتگەیشتن و ڕیکەوتن لە نێوان باڵەکانیدا هەیە، هەژموونی خۆی بەسەر عێراق بەشی ناوەراست و خوارویدا زاڵ کردووە، زوربەی هەرەزۆری سەرچاوەکانی داهات و سامانی خستۆتەوە ژێر هەیمەنەی خۆی. لە هیزی ئەمنی و سەربازی بەهرەمەندەو گەراوەتەوە نێو کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی. لەبەرامبەردا دەسەڵاتی بۆرژوازی کورد زۆر شتی لەدەستداوە… لەلایەکەوە ریزەکانی لێکترازاو، هەرێمی دابەش بوو، دوو دەسەڵات و دووهێزی سەربازی و ئەمنی و لەراستیدا حزبی و میلیشایی، دابراو لە جەماوەر و بن بەست لە بەرێوەبردن و مایەپوچی لە وەڵامدانەوە بەسەرەتاییترین داخوازییەکانی خەڵک، پیگەی ناوچەیی و جیهانی لاواز تر بووە ئاسۆیەک بۆ خۆگرتنەوە و مانەوەی بەوێنەی پیشوو نەماوە و هەموو ئەوانەش ئاسۆی ئەم بزوتنەوەیەی بەرەوە داکوژان بردووە. تاکە پرسێک کە ماوەتەوە پەنای بۆ ببات و دنەی بدات و خۆی پێوە هەڵبواسێت، دوبارە پرسی کوردە. ئەو پرسەش لە ئاستی کۆمەڵگە و ئاستی کۆمەڵایەتیدا پرسێکی زۆر لاواز و لاکەوتەیە و خەڵکی کوردستان زۆرتر و بەپلەی یەکەم پرسی نەبوونی موچەو خزمەتگوزارییەکان و ئازادی و مافە فەردی و مەدەنیەکان دەستی ناوەتە بینەقاقای و کیشەی کورد ئامادەییەکی بەرجەستەی لە دۆخی ئێستادا، نییە.
ئاڵوگۆر لە هەلومەرجی سیاسی و ئابوری و کۆمەڵایەتی کوردستان و سیستەمی حکومرانی، تەنها پەیوەست بەبەغدا و لێگرێدراو بە چارەسەری پرسی سیاسی کوردەوە نییە، ئەگەر بەدەسەڵات گەیشتنی بۆرژوازی کورد بەرهەمی خۆبەستنەوە بە سیاسەتی ئەمریکا و غەرب و جەنگەوە هەبوو، بەڵام دۆخی سیاسی ئیستای کوردستان و کیشە زۆر زەوەندەکانی راستەوخۆ ریشەی لە دۆخی ئیستای کوردستان و فۆرمێکی شکستخواردووی فەرمانرەوایەتی بۆرژوازی کورد دایە. لە هەلومەرجی ئێستادا لە توانادایە جۆرێکی ترو فۆرمێکی تری حکومرانی لە کوردستاندا جێگای دەسەڵاتی حزبۆکراتی و میلیشیایی و بنەماڵەیی بگرێتەوە، بێ ئەوەی پرسی سیاسی و کیشەی نەتەوایەتی لە ئارادا بێت یان ببیتە گرفتی بەردەم ئەم فۆرمە نوێیەی دەسەڵاتی سیاسی.
دامەزراندنی دەسەڵاتێکی پشت بەستوو بە ئیرادەی راستەخۆی جەماوەری لە رێگای خودی جەماوەری کوردستانەوە، نەک هەر لەتوانادایە، بەڵکو خواستێکی سەرەکی خەڵکی کوردستان و پیش مەرجی هەر باش بژێوی و ئاڵوگۆرێکی بەرجەستە لە ژیان و گوزەرانی هاولاتیان ومافە فەردی و مەدەنیەکانیانە… دەسەڵاتی حزبۆکراتی، میلیشیایی و بنەماڵەیی، کۆسپی سەرەکی بەردەم گۆرانکاری ریشەیی و بەجەستە لە دۆخی هەریمی کوردستاندایە. دەسەڵاتی بۆماوەیی بۆرژوازی کورد، لە رێگای هیزی چەکداری میلیشایی و حزبی، دەسەڵاتی خۆی بەسەر سەری خەڵکی کوردستاندا و بەسەر داهات و سامانی هەرێمدا هیشتۆتەوە و دادگا و یاساشی کردۆتە ئامرازی ئەم فۆرمە لەدەسەڵاتی خۆی و بەرگریکار لە بەرژەوەندیەکانی.
کۆتاییهێنان بە دەسەڵاتی حزبی و جێگرتنەوەی بە دەسەڵاتی حکومەتی و جەماوەری، داماڵینی چەک لەدەستی حزبەکان و گواستنەوەی چەک و هیزە چەکدارەکان بۆ ناو هیز و سوپایەکی جەماوەری” نیشتیمانی”، سەربەخۆی دادگاکان و دەسەڵاتی دادوەری و دەرهێنانی لەژێر هەژموونی حزب و بنەماڵە و جیگرتنەوەی بە یاسا مەدەنی و جیهانداگرەکانی ئینسان… ئەو هەنگاوانەن، دەتوانێت بەتەواوەتی کۆمەڵگەی کوردستان بەرەو ئاڵوگۆڕێکی بەرجەستە ببات و ئیرادەی سیاسی بۆ خەڵکی کوردستان بگڕێتەوە و لە کابوسی دەسەڵاتی ئیستای بۆرژوازی کورد رزگاری بکات. لە نێوەدا دەسەڵاتی سیاسی نوێ دەتوانێت بەپشتبەستن بە ئیرادەو بریاری جەماوەری جارێکی تر ئارایش و پەیوەندی خۆی بە بەغداوە پێناسەبکاتەوە. گومان لەوەدا نییە دەسەڵاتێکی مەدەنی و ئازادیخوازانەی پشتبەستو بە بریار و ئیرادەی جەماوەری لە کوردستاندا کە مافی هاوڵاتی بوون و باش بژێوی مافە فەردی و مەدەنییەکان تیایدا زامن کراو بێت… بە خێرایی لە پێشوازی جەماوەری عێراق و وڵاتانی ناوچەکە بەهرەمەند دەبێت و کاریگەری لەسەر عێراق بە ئاراستەی ئاڵوگۆر لە بەژەوەندی هاوڵاتیانییدا تەواو دەبێت. بۆ چارەسەری پرسی سیاسی کوردیش، زەمینەیەکی لەبار و کارئاسانییەکی زۆر بۆ چارەسەرێکی کارساز مەیسەر دەکات…
*******