ململانێی دەسەڵات، ناوەندگەرایی و پوکانەوەی متمانەی گشتی! پڕفرۆشترین چیرۆکی ساڵی ٢٠٢٥!

پێکهێنانی دەیەمین کابینەی حکومەتی هەرێمی کوردستان بووەتە یارییەکی سیاسی ناشرین و ئاڵۆز، کە ڕەگ و ڕیشەی لە ڕکابەرییە مێژووییەکان، کۆنترۆڵی ئابووری و وەڵامدانەوەی جیاواز بۆ بەهێزبوونی ناوەندگەرایی لە بەغداوە داکوتاوە. ناکۆکی بەردەوامی نێوان پارتی دیموکراتی کوردستان و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لاوازیی حوکمڕانی لە هەرێمەکەدا دەرخستووە و پرسیاری گرنگی لەسەر حوکمڕانی و گەیاندنی خزمەتگوزارییەکان دروست کردووە.

لە دڵی ململانێکەدا، شەڕێک هەیە لەسەر کۆنترۆڵکردن، نەک تەنها دابەشکردنی پۆستە وەزارییەکان، بەڵکو کۆنترۆڵکردنی سەرچاوە زەبەلاحەکانی نەوت و گازی هەرێم، داهاتی گشتی و دەسەڵاتی دامەزراوەیی. پارتی، کە باڵادەستە لە هەولێر و دهۆک، دەسەڵاتی خۆی بەسەر کێڵگە نەوتییەکان و دەزگای جێبەجێکردندا پاراستووە. لەلایەکی ترەوە، یەکێتی، بەهۆی دەستکەوتەکانی هەڵبژاردن و پێگەی لە سلێمانی و هەڵەبجە، داوای نوێنەرایەتی زیاتر و سەربەخۆیی دارایی دەکات. ئەم ڕکابەرییە نوێ نییە، بەڵام لەبەر ڕۆشنایی هەوڵە بەردەوامەکانی بەغدا بۆ دووبارە ناوەندیکردنەوەی دەسەڵات، توندتر بووەتەوە.

ناوەندگەرایی و فاکتەری بەغدا

حکومەتی فیدراڵ لە بەغدا چەندین هەنگاوی ناوە کە پێگەی کوردستانی لاواز کردووە، لەوانە:

• هەڵوەشاندنەوەی فرۆشی سەربەخۆی نەوتی هەرێمی کوردستان و ڕەوانەکردنی داهاتەکان لە ڕێگەی کەناڵە فیدراڵییەکانەوە.
• بێبەهاکردنی میکانیزمەکانی مووچەی هەرێم و خستنە ژێر چاودێری بەغداوە.
• بەرەنگاربوونەوەی یاساکانی هەڵبژاردن و پشکەکانی کەمینەکان، کە فرەیی هەرێمی لاواز کردووە.

ئەم هەنگاوانە هەوڵێکی ستراتیژین بۆ دووبارە سەپاندنەوەی کۆنترۆڵی ناوەند. بەڵام، لە هەمان کاتدا، ناوەند کەڵکی لە ناکۆکییەکانی ناوخۆ وەرگرتووە و بۆشاییان بۆ کاریگەری و فشاری نێوان حکومەتی ناوەندی و لایەنە کوردییەکان دروست کردووە.

ستراتیژی جیاواز: پارتی دژی یەکێتی

پارتی و یەکێتی دوو وەڵامی زۆر جیاوازیان هەبووە:

• پارتی: دژایەتی دەستدرێژی حکومەتی ناوەند دەکات، پێداگری لەسەر سەرکردایەتی حکومەتی هەرێمی کوردستان دەکات و هەوڵی پاراستنی ڕۆڵی باڵادەستی خۆی دەدات.
• یەکێتی: بە شێوەیەکی پراگماتی مامەڵە لەگەڵ بەغدا دەکات و پەیوەندییەکانی لەگەڵ حکومەتی فیدراڵ بەکاردەهێنێت بۆ بەرەنگاربوونەوەی باڵادەستی پارتی و بانگەشەکردن بۆ لامەرکەزیەت لە ناوچەکانی خۆیدا.

ئەم جیاوازییە بۆشاییەکی دروست کردووە کە بەغدا سوودی لێوەردەگرێت، لە کاتێکدا حیزبەکان پشتگیری یان دژایەتی حکومەتی ناوەندی وەک ئامرازێک بۆ دانوستان و کۆنترۆڵی ناوخۆیی بەکاردەهێنن.

قەیرانی مووچە و ئیفلیجبوونی خزمەتگوزارییەکان

یەکێک لە خراپترین دەرئەنجامەکانی ئەم چەقبەستووییە سیاسییە، دواکەوتنی مووچەی کەرتی گشتییە، کە نزیکەی ١.٥ ملیۆن فەرمانبەری بۆ ماوەی چەندین مانگ بەبێ مووچە هێشتووەتەوە. کاریگەرییەکانی ئەمە لەسەر خزمەتگوزارییە گشتییەکان بریتین لە:

• تێکچوونی خزمەتگوزاری تەندروستی بەهۆی ئەوەی پزیشک و پەرستاران لە بارودۆخێکی ورە ڕووخاودا کاردەکەن.
• داخستنی قوتابخانەکان و دابەزینی کوالێتی خوێندن بەهۆی ناڕەزایەتی مامۆستایانەوە.
• کەمبوونەوەی توانای جێبەجێکردنی یاسا، بەهۆی ئەوەی پۆلیس و تیمەکانی فریاگوزاری ڕووبەڕووی سەختی دارایی بوونەتەوە.

ئەم قەیرانە تەنها هەڵەیەکی بودجەیی نییە، بەڵکو شکستهێنانێکی سیستمی حوکمڕانییە. فەرمانبەران ناچار دەکرێن قەرز بکەن، لە کاتێکدا هاووڵاتیان متمانەیان بەو دامەزراوانە نەماوە کە چیتر توانای جێبەجێکردنی ئەرکە بنەڕەتییەکانی نییە. دواکەوتنی مووچە بووەتە ئامرازێکی فشار لە نێوان هەولێر، سلێمانی و بەغدادا و سیاسیکردنی ژیانی ئابووری دەردەخات.

وانە جیهانییەکان و چارەسەرە سیاسییەکان

وانە وەرگیراوەکان لە قەیرانەکانی مووچە لە وڵاتانی جیاواز ستراتیژی بەنرخ پێشکەش دەکەن:

ئەم هەنگاوانە دەتوانێ قەیرانی مووچە و باشترکردنی ئاستی خزمەتگوزارییە گشتییەکان چارەسەربکات.

توانا محەمەد نوری

٢٤/٧/٢٠٢٥