پارتی و هەرەشەی کشانەوە لە حکومەتی ناوەندی!!… عەبدوڵا مەحمود

ململانێی بەغداو هەولێر، بە وێنەی ململانێی دوو باڵی بزوتنەوەی بۆرژوازی کورد و عەرەب، لەسەر داهات و دەسەڵات، بەردەوامە و ئاسۆییەک بۆ کۆتایی هاتن و ڕێکەوتنی دوو مەودا لە نێوانیان نییە. ئەم ململانێیە هەر جارەی لەسەر دۆسیەو کیشەیەکی دیاریکراو دەبێتە دۆسیەی کۆمەڵگە.

ململانێی ئەمجارە بەهۆی پرسی موچە و نەوت و تەوتینەوە، سەری هەڵداوەتەوە، بەڵام خودی پرسی موچە و نەوت و تەوتین، کێشەی بناغەیی نیوان بەغداو هەولێر نییە، بەڵکو گۆشەیەک لە ململانێیەکی فراوانترە.

پرسی سازدانەوەی عێراق، قوتبی کردنەوەی دەسەڵاتی فیدرالی ناوەندی بەسەر دەسەڵات لۆکاڵی و هەرێمی کوردستاندا، رەوت و ئاراستەیەکە کە بەدوای تێکشانی سەربازی داعش و ١٧ ئۆکتۆبەرەوە دەستی پێکرد، ئەو رەوەندە لە پەیوەند بەهەرێمی کوردستانەوە بە دەستکۆتاکردنی دەسەڵاتی هەرێم لە دۆسیەی نەوت و ئابوری لە رێگای دادگای فیدرالییەوە هاتە ئارا، بەڵام روداوەکانی ناوچەکەو بەتایبەتی هێرشی حەماس بۆسەر ئیسرائیل لە ٧ ئۆکتۆبەری ٢٠٢٣ و جەنگی وەحشیانەی ئیسرائیل لەدژی خەڵکی فەلەستین و بەردەوامی جینۆسایدی خەڵکی غەرزە و لێکەوتەکانی… ئەم پرۆسەیەی توشی راوەستان کرد. لاوازبوونی حەماس و حزب اللە، روخانی دەسەڵاتی بەشار ئەسەد، هاوکێشەو ئارایشی ڕۆژهەڵاتی ناوەراست و ناوچەکە و هاوسەنگی هێزە ناوچەیی و خۆجێییەکانی گۆڕی. ئەم دۆخە هەم پرۆسەی سیاسی ڕوو لەگۆرانی عێراقی راگرت و هەم هاوسەنگی هێزەکانی لە ئاستی عێراقدا توشی شلۆقی و ناجیگیری کرد.

بەدیاریکراوی لاواز بوونی پێگەی ئیران لەناوچەکە، دەستی دەسەڵاتی پاشکۆی ئیرانی لە عێراقدا بەست، کە پرۆسەی قوتبی کردنەوەی دەسەڵات لە ناوەندا، بەشیوەی ئاسایی بباتە پێشەوە. دەستی هیزە میلیشیاییەکانی بەست و خستنیە ژێر گوشارێکی زۆرەوە، جیا لەوانە هەرەشەی ئیسرائیل و ئەمریکا لەسەر هێزە چەکدارەکانی حەشدی شەعبی و گوشارەکانی بۆسەر حکومەتی سودانی، ئەم رەوەندەی راگرت. لە هەموو ئەو ماوەیەدا پرسی نەوت و موچە، وەکو کیشەیەکی ناو دەسەڵاتی بۆرژوازی عێراق و کوردستانی، بە هەڵواسراوی مانەوە. لەگەڵ ئەوەدا چەندین ڕیکەوتننامە مۆر کران، بەڵام هیچ کام لەو ڕێکەوتننامانە بەجێگای خۆیان نەگەیشتن. بەتایبەتی دەسەڵاتی سیاسی هەرێم بە کەڵک وەرگرتن لە دۆخی ئاڵۆزکاوی ناوچەکە، ئامادەی پابەند بوون بە رێکەوتننامەکان نەبوو، دەسەڵاتی ناوەندیش لەم دۆخەدا، کەدەرگیری گرفتی ناوچەیی و هەرەشە نوییەکان بوو، ئامادەیی بۆ پەرەسەندنی گرژی لەگەڵ دەسەڵاتی هەرێم نەبوو.

لە ماوەی چەند مانگی رابردوودا، دەسەڵاتی بۆرژوازی کورد بەتایبەتیش لەو برگەیەدا کە ململانێی نێوان ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران گەیشتە ئاڵۆزی و زبری و جەنگ بەهێرشی ئیسرائیل و بە هاوکاری ئەمریکا بۆسەر ئیران روویدا، دەسەڵاتی بۆرژوازی کورد بەتایبەت “پارتی”، خۆشباوەر و هیوایان بەوە بەستەوە کە رژێمی ئێران ڕووبەرووی خرۆشانی جەماوەری دەبێتەوە، بەو پێیەش یان دەڕوخێت یانیش زۆر لاواز دەبێت، ئاستی هەرەشەکانیان بۆسەر دەسەڵاتی بەغدا زیادی کرد و ئومیدیان هەبوو بەغدا، ملکەچی خواستەکانیان بکەن. راوەستانی جەنگی نێوان ئیسرائیل و ئیران و خۆ رادەست نەکردنی ئیران، هاوکیشەکەی پیچەوانە کردەوە، تا ئەو رادەیەی رەوەندی روو لەداکشان و پاشەکشەی ئیرانی لە تەواوی ناوچەکە راگرت، ئەمەش جارێکی تر هیوای بەخشیەوە بە هیزە نیابەتیەکانی ئیران و تا رادەیەک گوشارەکان لەسەریان سوک بوو، لەم برگەیەدا بەغدا و هیزە سێبەرەکانی ئیران لە لایەکەوە لە رێگای ناردنی درۆنەکان بۆسەر هەرێم و وەکو وەڵامێک بە خۆشباوەی پشتیوانیان بە ئەمریکا و غەرب و هەم لە رێگای راگرتنی ناردنی موچە و بە پاساوی رادەستنەکردنی نەوت و داهاتی نانەوتی و تەوتین نەکردن… ناردنی موچەی فەرمانبەرانیان راگرت و دەسەڵاتی بۆرژوازی کوردیان لەگەڵ بن بەستێکی قورس رووبەڕوو کردەوە.

ئیستا کە خەریکە ئارامییەکی رێژەیی بەبەراورد بە چەند مانگی پێشوو، دەبێتە واقعیەتێکی ناچاری، هەم دەسەڵاتی ناوەندی بەغدا مامەڵەیەکی تر لەگەڵ هەرێم دەکات و هەم دەسەڵاتی هەرێم،  ناچارە بەدوای کارتی تردا بگەرێت  بۆ ئەوەی بەرگەی دۆخی تازە بگرێت. بۆیە هەرەشەی بەکارهێنانی کارتی تر دەکات بۆ ناچارکردنی بەغدا بە داخوازییەکانی دەسەڵاتی هەرێم.

ئەگەر پێشتر بەغدا و هیزەکانی سەر بەئێران بەهۆی گوشارەکانی سەریان لەبەرامبەر بە دەسەڵاتی هەرێم نەرم بوون، ئێستا لەژێر ئەو گوشارە زۆرەدا نین و هیچی تر ئامادەیی نەرمی نواندن و سازشکردنی زۆر نین و دەیانەوێت دەسەڵاتی هەرێم پابەندی رێکەوتنامەکانی پێشوو بکەن بە “رادەستکردنی نەوت بە سۆمۆ، رادەستکردنی نیوەی داهاتی نانەوتی، تەوتینی موچەخۆران” لە بەرامبەردا دەسەڵاتی هەرێم لە ژێر گوشارێکی زۆری بەغدا و شەقامی ناوخۆیی هەرێمدایە، وە هیچ کارتێکی بە‌هیزی بەدەستەوە نییە، ئەوە نەبێت دەیەوێت کەڵک لە پرۆسەی هەڵبژاردنەکانی داهاتوو وەربگرێت. بۆ ئەم مەبەستە هەرەشەی کشانەوە لە پرۆسەی سیاسی عێراق و بەشداری نەکردن لە هەڵبژاردنەکان، لەڕیگای میدیا و کادرە لەخوارەکان دەخەنە ڕوو، گوایە بەو رێگایە پرۆسەی سیاسی لە عێراق پەک دەخەن، و بەغدا ناچار بەوە دەکەن مل بەخواستەکانیان بدات، بەڵام راستی ئەوەیە پارتی ناتوانێت بکشێتەوە. یەکەم: بەو هۆکارەی لەگەڵ هیزەکانی تری ناسیونالیزمی کورد ناتەبایەو رێزەکانیان لێکشیواو و لێک ترازاوەو لیست و ئەندام پەرلەمانەکان و وەزیرەکانی لایەنەکانی تر ئامادەنین ملکەچی سیاسەتی پارتی ببن. دووەم، دەسەڵاتی بۆرژوازی کورد و پارتی متمانەیان لای خەڵکی کوردستان نەماوەو بەشی هەرەزۆری خەڵکی هەرێم، دەسەڵاتی ناسیونالیزمی کورد و پارتی بە هۆکاری سەرەکی ئەزمە و گرژی لەگەڵ بەغدا و پابەند نەبوون بە رێکەوتنەکان دەزانن. بۆیە هەرەشەی کشانەوە جگە لە بەدەستەوە گرتنی وەکو کارتێک بۆ موچە لەو دۆخە تازەیەدا شتیکی زیاتر نییە، بەڵام کارتێکی لاواز و شانسی سەرکەوتنی نییە.

دیارە دەسەڵاتی سیاسی هەرێم، بەتایبەتی پارتی دەزانن ئەگەر پرسی نەوت و داهاتی نانەوتی ناوخۆییان لەدەست دەربێت، فرۆشتن و داهاتی نەوت و نانەوتی بکەوێتە ژێر چاودێری دەسەڵاتی بەغدا، جگە لەوەی پێگەی هێندەی تر لاواز دەبێت، هاوکات رووبەروودەبێتەوە لەگەڵ ئەزمەی ناوخۆیی… پارتی و دەسەڵاتی بۆرژوازی کورد لە رێگای دزین و بە قاچاغ بردنی نەوت و دەست بەسەراگرتنی تەواوی داهاتی نانەوتی توانیویانەو دەتوانن موچەی لەشکری کادرانی حزب و  بن دیوار و میدیای زەبەلاحی هەزار سەرە و لەشکرێک بۆ کاتی هەڵبژاردنەکانی، دابین بکەن، بۆیە بە لەدەست دەرهێنانی پرسی نەوت و داهاتی نانەوتی و ناوخۆیی توشی گرفتێکی سەرەکی دەبن، بۆیە هەموو هەوڵێک دەدەن کە خۆیان لەو دۆسیەیەو پابەند بوون بە هەر رێکەوتنامەیەک بدزنەوە کە داهاتی نەوتی و نانەوتیان بەیەکجاری لەدەست دەربهێنێت.

دەسەڵاتی بۆرژوازی لە عێراقدا، سەرباری کیشە ناوخۆییەکانیان و پەرتەوازەیی ریزەکانیان، لەسەر پرسی مامەڵە لەگەڵ دەسەڵاتی بۆرژوازی کورد تا رادەیەکی زۆر کۆک و هاوڕان و ئامادەنین بە وێنەی پێشوو مل بدەن، بەتایبەتی کە دەسەڵاتی ناوەندیش لەگەل پرسی کورتهێنانی بودجەو دەیان گرفتی تر رووبەڕوون. وە بۆرژوازی باڵادەست لە عێراقدا دەیەوێت رەوەندی دووبارە قوتبی کردنەوەی دەسەڵات لەدەستی ناوەندیدا، درێژە پێبدات و گرفتەکانی بەردەمی بۆ ئەو ئامانجەی کەنار بخات. بەشێک لە هیزە میلیشیاییەکانی عێراق و دەسەڵاتی بۆرژوازی کورد، دوو کۆسپی سەرەکی بەردەم قوتبی کردنەوەی دەسەڵات و حکومەت و دامەزراوە بۆرژوازیەکانی عێراقن. عێراق دەیەوێت ئەوانە وەلا بنێت و لەو راستایەشدا لە پشتیوانی زۆری کۆمەڵگەی نێودەولەتی و ناوچەیی و ناوخۆیی بەهرەمەندە. دەستور و فیدرالیزم، لە قازانجی دەسەڵاتی ناوەندیدایە و بەهەر ئەندازە دەستور و فیدرالیزم کاری پێ بکرێت و جێ بخرێت، بە زیانی دەسەڵاتی بۆرژوازی کورد دەشکێتەوە… چونکە دەسەڵاتی ئیستای بۆرژوازی کورد زۆر واوەتر لە فیدرالیزمە… فرۆشتنی نەوت و غاز و سەرجەم سامانی سروشتی، پرسی بەرگری و سنور و سوپا… هەموویان بەپێی دەستور بۆ دەسەڵاتی فیدرالی ناوەندی دەگەرێتەوە. گێرانەوەی ئەمانە بۆ ژێر هەژموونی دەسڵاتی ناوەند، دەسەڵاتی بۆرژوازی کورد دەکاتە تەیرێکی قەڵبی بێ باڵ و لاواز…