هونەرمەندو سیاسەت… نەجم محەمەد
یەکیک لەوبابەتانەی کەلەناوەندی هونەری و سیاسیدا گفتوگۆو ڕاوبۆچوونی جیاوازی لەسەرە بابەتی وهونەرمەندو سیاسەتە. بۆیە لێرەدا بەپێویستی دەزانم وەک هونەرمەندێک لەدیدوبۆچوونی ئازادانەی خۆمەوە خوێندنەوەیەک بۆ ئەم بابەتە گرنگە بکەم. سەرەتا لەوێوە دەست پێدەکەم کەمەبەستم لە سیاسەت لەڕووی زانستی وکۆمەڵایەتی ومرۆییەوەیە، نەک سیاسەت لەڕووە تەقلیدیەکەیەوە بەمانای ئەوەی کەتۆ کادرو ئەندامێکی حیزبیکی سیاسی بیت و ئابوونەوەی حیزبی بدەیت و بەشداری کۆبوونەوەی حیزبیەکان بیت و پابەندبیت بە پەیڕەو پرۆگرامی حیزبیکەوە وهتد.
من مەبەستم خوێندنەوەیەکە لەدەرەوەی حیزبی سیاسی تەقلیدی ومەبەستم لەسیاسەت لەماناگشتیەکەی سیاسەتە لەواقیعی کۆمەڵایەتی ژیانی مرۆڤەکاندا لەنێویشیاندا هونەرمەندان کەبەشێکن لەکۆمەڵگەو لە هەسارەیەکی ترەوە نەهاتوون مەبەستم لەسیاست واتە دیفاع کردن لە ماف وئازادیەکانی ئینسان و وەستانەوە بەرامبەر ستەم وچەوسانەوەی ئینسانەکان. واتە دژایەتی کردنی هەموو جیاوازی وهەڵاوردنێک کەبەرابەر ئینسانەکان دەکری. واتە خەباتکردن بۆژیانێکی باشتر و ئازادو بێ ستەم. واتە دیفاع کردن لەمافی خەڵکی کرێکارو هەژاروزەحمەتکێش. واتە دیفاع کردن لەمافی ژنان ومناڵان. واتە دیفاع کردن لەئازادی بیروڕا ولەئازادی داهێنان کەگەورەترین کێشەی هونەرمەندانە کەزۆر جار کۆمەڵگە و دەسەڵاتی سیاسی وهێزە کۆنەپەرستەکان دەبنە لەمپەڕو سانسۆرو هەڕەشە وفشار بۆسەر هونەرمەندان وداهێنانە هونەریەکانیان .
بەڵێ مەبەستم لەسیاسەت ئەم جۆرە خوێندنەوە گشتیەیە کەلەسەرەوە باسم کرد وتەوزیفکردنی لەهونەردا بەشێوەیەکی ئیستاتیکی وهونەری ئینسانی دوور لەدروشمی حیزبی وسیاسی ودوور لە دەقی ئایدۆلۆژی وتیوری بەشێوەیەک کەخەیاڵی داهێنانی ئازاادانەی تیادا بەیان بکرێت، هەربۆیە من پێم وایە هونەر جۆرێکە لەسیاسەت کردن بەمانا کۆمەڵایەتی وئینسانیەکەی. تۆ تەماشاکە هەموو ئەو هونەرانەی کە ناوەڕۆک وباکگراوندێکی ئینسانی یان چینایەتیان هەیە، لەڤیستیڤاڵە جیهانیەکاندا خەڵاتی یەکەمین وباشترین بەدەست دێنن. بۆیە ناکرێ هونەر لەواقیعە سیاسیەکەی کۆمەڵگە دابڕیت. کاتێک مارکس وئنگڵس مانیفێستیان نووسی پێش ئەوان ئەو واقیع وبزووتنەوە کۆمەڵایەتییە هەبووە، ئەمان تەنها ڕێکیان خستوو و بەزانست و بەمانیفێستیان کرد ئەوان داهێنەرودروستکەری نەبوون، واقیعەکە خۆی لەئارادابوو.
من بۆخۆم لەگەڵ هونەرێکی دابڕاودا نیم لەسیاسەت. بەو خوێندنەوەیەی کەبۆسیاسەتم کردووە من پێم وایە سیاسەت هاتۆتەناو هەموو جومگەیەکی ژیانی ئینسانەکانەوە، ناکرێ تۆ بەبیانوی هونەرو ئیلتیزام وبەبیانوی دروشمی فریوودەرانەی (هونەبۆهونەر) ی چینە دەسەڵاتدارەکان ونیزامی سەرمایەداری کەوەک مارکس دەڵێ نیزامی سەرمایەداری هونەریش دەکاتە کاڵا، بێیت خۆت بدزیتەوە لە وەزیفەو بەرپرسیاری ئەخلاقی وئینسانیەکەی خۆت لەهونەردا کەهونەر بۆخۆی پەیامێکی ئیستاتیکی ئینسانیە وهونەرمەند مرۆڤەو هونەر بۆمرۆڤ دەکرێت، نەک بۆهونەر ئەگەر مرۆڤ دەرهێنین لەهونەرو لەسروشت دا ئەوا هەم هونەرو هەم سرووشت وشک وبێ گیان دەبن.
من پێم وایە هونەر نابێ ببێتە کاڵا، هونەر دەبێت بێتە ڕێگا بۆهوشیارکردنەوەی مرۆڤ وکۆمەڵگە ودەبێت هونەرمەند لەو ڕوەوە پێشەنگ وپێشرەوبێت، نەک پاسیڤ وتەماشاکەر بێت. دەبێت هونەرمەند گوزارشت لەهەموو موعانات ودەردو ڕەنج ومەینەتی ونەهامەتیەکانی مرۆڤ بکات، نەک بەتەنیا هەر فۆکس بخاتەسەر موعاناتی عەشق وعەتف. کە من عەشق وعەتفم پێ زەروورە گوزارشتی لێ بکرێ، بەڵام خۆمرۆڤەکانی کۆمەڵگە هەرموعاناتی و کێشەی عەشق وعەتفیان نییە، بەڵکو دونیایەک موعاناتی تریان هەیە، وەک بێ کاری بێ نانی بێ خانەیی بێ مافی ونەبوونی ئازادی وهتد .
من دەپرسم باشە بۆ پێتان وایە گوزارشتکردن لەعەشق هونەرجوان وڕاقی دەکات؟ ئەی بۆ گوزارشتکردن لەبێ نانی مرۆڤێ هونەر ناشیرین و ناڕاقی دەکات، ئەی بۆ هەردووکیان مرۆڤ نین ئەی ئەوژنەی کەلە هونەردا تۆبۆعەشقەکەی دەگرییت ودەلاوێیتەوە ئەی بۆ بۆهەمان ژن کەستەمی بەرامبەر دەکرێ کە تیرۆر دەکرێ ئەی بۆ بۆئەو لەهونەرەکەتدا نالاوێیتەوە. من پێم وایە عەشق وخۆشەویستیش لە واقیعی کۆمەڵایەتی ئێمەدا جۆرێکە لەسیاسەت کردن، چوونکە عەشق وعەتف تابۆو قەدەغەکراون .
ئەوهونەرەی کە ئێوە بەڕاقی وجوانی دەزانن هونەرێکی نائینسانی وناشیرینە کەوەک کاڵاو جەستەوسکس سەیری ژن دەکا، نەک وەک بەهاو مرۆڤ ئەوهونەرەی ئێوە زەلکاوی چینی بۆرژواوسەرمایەداری یە.
ئەوهونەرە جوان وڕاقیە کەڕێزو بەهاو شکۆ دەدات بەمرۆڤ ومرۆڤ بەگەورەترین سەرمایە دەزانێت وگوزارشت لەهەموو موعانات ومافەکانیان دەکات.
دروشمی هونەر بۆهونەر دروشمێکی دژە هونەری ئینسانییە…
دروشمێکە بۆرژوازیەت وسەرمایەداری وچینە دەسەڵاتدارەکان سوودی زۆریان لێبینیوەو لەخزمەت دەسەڵاتی ستەمکارانەی ئەواندایە، نەک کەخزمەت هونەروئینسانیەتدا .
من پێم وایە ئەم دروشمە شەرمەزاریە بۆهونەرمەند کەهەڵگری بێت. ئەم دروشمە دوورخستنەوەی هونەرمەندە لەپەیامە هونەریە ئینسانیەکەی تاوەکو نەتوانێ ڕۆڵی خۆی بگێڕێت لەهوشیارکردنەوەی خەڵک ودەسکاری کردنی ژیان وخەباتکردن بۆژیانێکی باشتر بۆ ئینسانەکان، ئەم دروشمە دابڕانی هونەرمەندە لەواقیعە کۆمەڵایەتیەی کەتیایدا دەژی هەروەک چۆن زۆرێک لە زانا دەرونناسەکان هەموو موعاناتەکانی مرۆڤ دەبەستنەوە بەشیکارە دەروونیەکانەوە کەلەناخی مرۆڤدایەو دایدەبڕن لەواقیعە کۆمەڵایەتیەکەی، کە ئەم شیکارە دەروونیانەی زانا دەروونناسەکانیش راستەوخۆ لەخزمەت چینی دەسەڵاتداری ستەمکاردایە، چوونکە ئەم خوێندنەوە دەروونیەی ئەمانیش ڕێگە بەهێڵانەوەی ستەم لەسەر مرۆڤەکان دەدات. مرۆڤەکان بەلاڕێدا دەبات هیواو ئومێدی گۆڕان بەژیانێکی باشتر لای مرۆڤە ستەملێکراوەکان لەبار دەبات، هەربۆیە هونەرو سیاسەت دوانەیەکی لێکدابڕاون نین وهونەرمەندیش سیاسیەکی واقیعە کۆمەڵایەتی و ژیاریەکەی کۆمەڵگاکەیەتی.