ئاسۆس ساڵح: گرفتی گەورەی ئێستای خەڵکی هەرێم نەبوونی ئەڵتەرناتیفێکی ڕاستەقینەیە. غیابی حزب و هێزە چەپەکان لە ساحە و مەیدانی سیاسی هەرێم و عێڕاق وای کردووە حزبە ناسیۆنالیست و تائیفییەکان هیچ بژاردەیەک بۆ خەڵک نەهێڵنەوە لە بێهیوایی و گۆڕینی چارەنووسیان لە دەستێکی خراپ بۆ دەستێکی خراپتر… دیمانەی بۆپێشەوە لەگەڵ نووسەر و هەڵسوڕاوی چەپ ئاسۆس ساڵح سەبارەت بە ئاڵوگۆرکانی ئێستای دنیاو ناوچەکەو کاریگەری گوشارەکانی دەسەڵاتی بەغدا بۆ سەر هەرێم و لێکەوتەکانی لەسەر دۆخی کوردستان… سیاسیەکەی…
بۆپێشەوە: شکستی ئەمریکا لە پیکهێنانی دنیای یەک قوتبی و پێکهاتنی دنیای چەند قوتبی، چ کاریگەرییەکی لەسەر رۆژهەڵاتی ناوەراست و ناوچەکە هەیە؟
ئاسۆس ساڵح: هەر وەک ئاشکرایە دوای شەڕی سارد و هەرەسی یەکێتیی سۆڤیەت دوونیا کەوتە ژێر هەژموونی یەک جەمسەریی ئیمپریالیزمی سەرمایەداری بە ڕابەرایەتیی ئەمریکا. لەم ماوەیەدا کە پارسەنگی هێز بە لای ئەمریکادا شکایەوە خۆی کردە ئەندازیاری ڕزگاری وڵاتان و فریادڕەسی گەلان، بە هێنانی دیموکراسییەکی ڕواڵەتی و ساختە لە پێناو بەرژەوەندی ئیمپریالیزمی خۆی. ئەمریکا بە دەستتێوەردانی ئابووری و سەربازی و سیاسی دەستی کرد بە گۆڕینی ڕژێمە نەخوازراوەکانی خۆی، یەکێک لەم ڕژێمانە ڕژێمی بەعس بوو، لە ئۆپەراسیۆنی بەناو ئازادیدا عێراقی بردە قۆناغێکی تر کە قۆناغی داگیرکاری ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی بوو. تا ئەمڕۆ عێڕاق لەژێر هەژموونی ئەمریکا و ئێران نەیتوانیوە وەک پێویست هەڵستێتەوە و بوژانەوە بەخۆیەوە ببینێت و لە نێو ئەم بەرداشەدا گیری خواردووە.
لە ئێستادا تەنها جەمسەری ئەمریکا نەماوە و چین و ڕووسیایش دەیانەوێ لە ڕێگەی جەمسەرێکی ترەوە دەستبکەن بە هەژموونی خۆیان بەپێی ستراتیژی تایبەت بەخۆیان. هێزی ڕووسیا لە هەڵگیرساندنی جەنگی ئۆکرانیاوە بەدەرکەوت. دەتوانین بڵێین ڕووسیا دژی ناتۆ و هاوپەیمانەکانی دەستی کرد بە جەنگێکی درێژخایەن و هاتنەوە ناو کێبڕکێی جەمسەربەندیی جیهان دوای هەرەسی سۆڤیەت. هەرچی کۆماری چینی میللیە بەوپەڕی پشوودرێژییەوە بەردەوامە لەسەر فراوانکردنی هەژموونی خۆی لە جیهان و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست. هێزی ئابووری و ستراتیژی ڕێگای ئاوریشمی تەنگی بە ئەمریکا هەڵچنیوە و چینیش خۆی ئامادە دەکات لە ڕێگەی وەبەرهێنان و هەژموونی چینییەوە جێگەی خۆی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست قایمتر و جێکەوتەتر بکات.
ئێمە کاتێک باس لە جەمسەرەکانی جیهان دەکەین دەبێت ئاماژە بەوە بدەین جەمسەرەکان جەمسەری ئیمپریالیستی و سەرمایەدارین کێبڕکێکە لەسەر هەژموونی زیاتری سیاسی و ئابووری و کەڵەکەکردنی سەرمایەیە. واتا جەمسەرێک نییە بلۆکێکی سۆسیالستی بێت و ئەویتریش کاپیتالیستی بێت، بەڵکوو هەردووکیان سەر بە دوونیای سەرمایەدارین، تەنها لە چەند میکانزمێک جیاوازین.
ئەم چەند جەمسەرییە جیهانییە ڕاستەوخۆ کاریگەریان بەسەر ناوچەکەی ئێمەوە دەبێت وەک عێڕاق و وەک هەرێمیش. کە دەوڵەتە دراوسێکانی ئێران و تورکیا ڕاستەوخۆ کاریگەریان بەسەر ناوچەکەیە. ئێران کە دۆستی ڕووسیایە لە ڕێگەی شیعەکانەوە هەژموونی تەواوەتیی خۆی بەسەر عێڕاق سەپاندووە و ئەمریکایش خۆی بە خاوەنی عێڕاقی دوای ۲۰۰۳ دەزانێت. ئەم کێبڕکێە و سیراحە کاریگەری زۆری لەسەر پرۆسەی سیاسی و ئابووری و کۆمەڵایەتی داناوە و عێڕاق هەمشە بە دۆخێکی ناسەقامگیردا تێپەڕی و حوکوومەتە یەک لە دوای یەکەکان نەیانتوانیوە لەژێر هەژموونی ئەم دەستەدەرەکییە دەربچن. هیچ حوکوومەتێکیش نەبووە هی خەڵک بێت بەڵکوو لەسەر ئەساسی مەزهەب و نەتەوە و پشکپشکێنەی پێشوەختە دیاری کراوە، بۆیە نەیتوانیوە چارەسەری کێشە نێوخۆیی و دەرەکییەکانی بکات و دۆخی خراپی گوزەرانی خەڵک و گەندەڵی و ئاوەدانی خزمەتگوزارییەکان بەرەوپێش و بەرەو چارەسەر ببات.
بۆپێشەوە: لەدوای کۆتاییهاتنی جەنگی سەربازی دژی داعش و ١٦ ئۆکتۆبەرەوە، باڵانسی هیز لە عێراقدا بە سودی بۆرژازی عێراقی و بەزیانی بۆرژوازی کورد گۆراوە و تا هاتووە دەسەڵاتی سیاسی هەرێمی سنوردار کردووەتەوە، چۆن دەروانە ئەم ئاڵوگۆرە؟
ئاسۆس ساڵح: ئەم ئاڵۆگۆڕەی لە دوای شەڕی داعش و ۱٦ ئۆکتۆبەر هاتەکایەوە گۆڕانکارییەکی بەرچاوی لە عێڕاق و هەرێمی کوردستان دروستکرد. عێڕاق بەهۆی شەڕ و داگیرکردنی بەشێکی خاکەکەی لە لایەن داعشەوە سەرقاڵ بوونی بەم کێشانەوە بەرەو لاوازی ڕۆیشت، بەتایبەت بەرامبەر هەرێمی کوردستان؛ ئەمەش وای کرد زەمینە بۆ هەرێمی کوردستان لەبار بێت بۆ ئەوەی لە ڕێگەی هاوپەیمانان و جەنگ دژی داعش دەستەڵاتی بەرەوزیاتر بڕوات. بەڵام دەستەڵاتدار و حیزبە هاوپەیمانەکان نەیانتوانی لە ڕێگەی ستراتیژێکی سیاسیی ئاقڵانەوە هەم دەستەڵاتیان هەمیش ناوچە ژێردەستەکانیان بپارێزن و وەک کاری هەمیشەیی حزبە بۆرژوازییە ناسیۆنالیستەکان دەستانکرد بە دووبەرەکی و پیلانداڕێژی لە پێناو هێشتنەوەی حزبەکەیان.
عێڕاق هەر لە سەرەتاوە وڵاتێکی دەستکرد ودروستکراو بووە، ئەم بەزۆر لکاندنە و هێنانی دیموکراسسییەکی ڕواڵەتی وای کردووە کێشەکانی عێڕاق قوڵتر بکاتەوە و بەرەوچارەسەرێکی تەواوەتی نەبات. ئەگەر سەرنج بدەینە دوای ڕووداوەکانی شازدەی ئۆکتۆبەر بەتەواوەتیی هەست بەوە دەکەین کە هەرێمی کوردستان لە لایەن عێڕاقەوە لە قاڵبدراوە و وردە وردە دەستی کردووە بە پەیاکردنی هەژموونی تەواوەتی. ئەو دەستەڵاتە بۆرژوازییە کوردییەش هیچ ستراتیژیێکی ڕوونی نەتەوەیی نییە تاوەکوو گەل و جەماوەر لەگەڵی بێت و بەتەواوەتی لێی بێهیوا بوونە، دەزانن هەموو هەوڵێکیان بۆ دەستەڵاتی حزب و مانەوەی خۆیانە. جەماوەر گەیشتووە بەم بڕوایەی چیتر دەستەڵاتی کوردی لە پێناو مافی ئەوان تێکۆشان ناکات، بەڵکوو بۆ مانەوە و گیرفانی چینی دەستەڵاتدار و بۆرژوازییە. واتا هۆکاری سەرەکی ئەم ئاڵوگۆڕە بەهۆی شکستی سیاسیی دەستەڵاتی بۆرژوازی کوردییە.
بۆپێشەوە: گوشارە بەردەوامەکانی بەغدا بۆسەر هەرێم، بەرهەمی پابەندبوونی دەسەڵاتی ناوەندە بە فیدرالیزم و دەستورەوە، لە هاوسەنگی تازەی نێوان بەغداو هەرێمدا، یان وەکو هەندێک دەڵێن پاشگەزبوونەوەی بەغدایە لە فیدرالیزم و دەستور؟
ئاسۆس ساڵح: ئەوەی ئێستا دەگوزەرێت ململانێیە لەسەر داهات و هەژموونی سیاسی. ململانێی نێوان بەغداد و هەولێر کێشەیەکی قوڵی دەستوری و یاسایی و سیاسی و ئابوورییە. کە عێڕاق بە ئەقڵیەتی خۆسەپێنی و بەکارهێانی دەستور، هەرێمیش بە خۆنەخستنەژێر بەرپرسیاریەتی و خۆدزینەوە لەو داوایانەی بەغداد دۆخێکی ناسەقامگیریان بۆ کۆی چین و توێژەکانی هەرێمی کوردستان دروستکردووە. خەڵکی هەرێمی کوردستان وەک بارمتەی سیاسی لە نێوان ئەم دوو دەستەڵاتە بەکار دێن و بە کولەمەرگی تا حەق و مووچەی مانگانەیان پێ دەدرێت. هەردووک دەستەڵات خەریکی پاساو هێنانەوەن بۆ ئەوەی خۆیان بەچاکەخواز و فریادڕەس نیشان بدەن، بەڵام هەردووکیان وەک دێوەزمەن و ڕاست ناکەن لەگەڵ خەڵکی هەرێمی کوردستان، تاوەکوو ئێستا ڕوون و ئاشکرا نییە حەق و ماف لەلای کام بەرەیە و کێش خەتابارە لەم ڕەوشە ناسەقامگیرییە ئابووری و سیاسییەدا. ئەوەی ڕوونە ئەوەیە ئەم دەسەڵاتەی کە لە بەغداد و هەولێرە نوێنەری چینی کرێکار و زەحمەتکێش نییە، نوێنەری حیزب و چینی دەسەڵاتدارە هەموو ئامانجیشان هێشتنەوەی دەسەڵاتی حزب و بنەماڵەکانیانە.
عێڕاق خۆی وڵاتکی نا دیموکراتی و پڕ لە گەندەڵییە بۆیەشە ناتوانێ چاڕەسەی دۆخی هەرێمی کوردستان بکات لە ڕێگەی دەستوورەوە. چەندان بڕیار لە دادگای فیدڕاڵییەوە دەرچوونە لە بەرژەوەندی موچەخۆرانی هەرێمی کوردستان کەچی تاوەکوو ئێستا یان ئیشیان لەسەر نەکراوە یانیش زۆر خاوە. بەدەر لەوە دواخستنەوەی پرۆسەی هەڵبژاردن خۆی گومانی گەورە لەسەر دادگای فیدڕاڵی و دیموکراسی بانگەشە بۆ کراو دروست دەکات.
بۆپێشەوە: لێکەوتە سیاسیەکانی دەسەڵاتی ناوەندی لەسەر خەڵکی کوردستان و پرسی چارەسەرنەبووی نەتەوایەتی چۆن دەبینن؟
ئاسۆس ساڵح: گەورەترین کێشەی کورد نەبوونی دەوڵەتە. ئەمە وای کردووە کود وەک نەتەوەیەکی بێ دەوڵەت هەمیشە لە قەیران دابێت و تووشی چەندان تەگەر ببێتەوە لە بەدەستهێنانی مافەکانی. وەک لە سەرەتا گوتمان عێڕاق وڵاتێکی دەستکردە و کورد بەزۆر پێیەوە لکێنراوە. بۆیە کورد وەک نەتەوەیەکی مافخورا و کۆنۆڵیاڵکراو کێشەی لەگەڵ داگیرکەرەکەی هەیە و ناتوانێ متمانەی پێبکات. بەڵام کێشە گەورەکە ئەوەیە دوای زیاتر لە سی ساڵ دەسەڵاتی کوردی نەیتوانی نموونەیەکی جوان بێت و متمانەی گەلی خۆی بەدەست بێنێ. خەڵکی کوردستان بە چین و توێژە جیاوازەکان دابەشی سەر دوو ئاراستەی جیاواز بوونە، ئەو ئاراستەیەی کە دەنگی ناڕازییە دژ بە دەسەڵاتی بۆرژوازیی کوردی داوای گەڕانەوەی هەژموونی زیاتر دەسەڵاتی حوکوومەتی عێڕاق دەکەن لەسەر هەرێم. واتا دوای دەسەڵاتی کوردی ئێمە هەنگاومان نەناوە بۆ پێشەوە بەڵکوو بەرەو دواوە ڕوشتووین و بەشی زۆر جەماوەر لەگەڵ عێڕاق هاوسۆزترە، نەوەک حوکوومەتی هەرێمی کوردستان. ئەمەش بۆ شکستی پڕۆژەی حزبە بۆرژوا- ناسیۆنالیستەکانی کوردستان دەگەڕێتەوە کە نەیانتوانی نموونەیەکی باشی دیموکراسی بن و پڕۆژەی نیشتمانیان شکستی هێنا کە لەسەر ئەساسی بەرژەوەندی حزبی بوو.
بۆپێشەوە: لەم دوایانەدا دادگای باڵای فیدرالی چەندین بڕیاری دەرکرد لەوانە… بریاری لابردنی کورسی کۆتاکان، بریاری سپاردنی هەڵبژاردنەکانی هەرێم بە کۆمیسۆنی هەڵبژاردنەکانی عێراق، بریاری بە یەک بازنەیی کردنی هەڵبژاردنەکانی کوردستان، بریاری دابەشکردنی موچە لەلایەن بانقە ناوەندیەکانی عێراقەوە… چۆن دەڕوانە ئەو بریارانە؟ ئەم بڕیارانە چ کارگەرییەکی لەسەر دەسەڵاتی هەرێم و چینی کریکار و خەڵکی کوردستان دەبێت؟
ئاسۆس ساڵح: پێش ئەوەی بێینە سەر کڕۆکی وەڵامی پرسیارەکە باسەکە ئەوەیە دەسەڵاتی کوردی شکستی هێناوە و نایەوێت دانی پێدانێت. بۆیە دەڵێین شکستی هێناوە چونکە، دوای ئەوماوەیەی دەسەڵاتیان هەبوو نەیانتوانی ژێرخان و سەرخانی ئەم هەرێمە بەهێز بکەن و تەنها گرینگیان بە داهاتی نەوتدا و هیچ سەرچاوەیەکی تری سەرەکی نەبوو بۆ ئەوەی هەرێمی کوردستان لە لاوازی بپارێزن لە بەردەم دەسەڵاتی ناوەندی. شادەماری ئابووری هەرێمی کوردستان ئێستا لە بەغدادە، بەمەش هەرێم تووشی ئیفلیجی ئابووری بووە و لە جوڵە خراوە. ئەوە بەو مانایە نییە کە داهاتی ناوخۆی بەشی زۆرێک لە خەرجییەکان نەکات.بەڵکوو بە پێچەوانەوە داهاتێکی زۆری ناوخۆ دیار نییە و کەس نازانێ بۆ کێیە و داهاتەکە لەکوێیە. ئەم پاشاگەردانی و نادیاربوونی داهاتە وایکرد خۆمان لەبەردەم ئەم قەیرانە ببینینەوە و عێراق بە ویستی خۆی خواست و فەرمانەکانی بەسەر هەرێم بسەپێنی و ئەوانەی باجیش یەکەمیش بیدەن خەڵکی هەژار و مووچەخۆڕی هەرێمی کوردستان بێت.
ئەم بڕیارانەی بەم دواییانە دراون هەڵبەت لە ئیتفاق و ڕێکەوتنی سیاسی ژێربەژێر بەدوور نییە. بەڵام شتانێکن لە پێناو چاکەی خەڵکی هەرێمی کوردستانە و ئەگەر تاسەر بەردەوامی هەبێت لێکەوتەو گۆڕانکاری زیاتر لە هەرێمی کوردستان دێنێتەکایەوە. نەبەستنەوەی داهاتی هەرێمی کوردستان و مووچە و قوتی خەڵکی کوردستان بە دەسەڵاتی سیاسییەوە هەنگاوێکی باش دەبێت بۆ دوبارە بووژانەوەی بازاڕی هەرێمی کوردستان و تێیدا موچەخۆران و چینی ڕەنجدەر سوود لە جوڵانی بازاڕ دەبینێت و ژیانیان باشتر هەڵدەسوڕێت. لە دۆخی قەیراناوییدا زەرەرمەندی یەکەم چینی کرێکار و پیشەوەرەکانن، چونکە پارەیەکی کەم ڵە بازاڕ ئاڵوگۆڕدەکات و بەمەش ژیانی زۆڕێک لە چینی ڕەنجدەری کۆمەڵگە بەرەو زەحمەتی و بارگرانی دەچێت.
بۆپێشەوە: بەشێک لە خەڵکی کوردستان، خۆشحاڵن بە بریارەکانی بەغدا دژ بەدەسەڵاتی هەرێم، چۆن دەڕوانە ئەم خۆشحاڵییەی خەڵک ئایا ئەوە خۆشباوەری نییە بەدەسەڵاتی لایەنە بۆرژوازییەکانی عێراق؟
ئاسۆس ساڵح: خەڵکی هەرێمی کوردستان لەوپەڕی بێهیواییدان. ئەم قەیرانە هەمەلایەنەی ئەمڕۆ هەرێمی کوردستان تێیدایە کە هەم پەرلەمانی نییە هەم کۆمسیۆن و هەم هەڵبژاردن ناکرێت و دوو ئیدارەیی و نەهاتنی مووچە و داهاتی هەرێم و نەچوونە ژێر بەرپرسیارییەتی لەلایەن حزب و دەسەڵاتدارەکانی هەرێم وای کرد خەڵک ئاوات بە حکومەتی عێڕاقی بخوازێت تاوەکوو لەژێر ئەم هەموو نەهامەتی و بارگرانییە دەربازی بکات و بتوانێت لە دۆخێکی سەقامگیری ئابووری بژیت.
هەرچەندە ئەمە خەونێکی دۆنکیشۆتانەیە کە خەڵکی هەرێمی کورستان دەیبینێت، چونکە جیاوازی لە نێوان دەسەڵاتی بۆرژوازی نییە و دەسەڵاتی چینێکی دیاریکراوە و ئامانجی خزمەت و هێشتنەوەی دەسەڵاتی ئەم چینەیە. ڕزگاری خەڵکی زەحمەتکێش بە تێکۆشان و بەهێزکردنی ڕیزی چینەکەیان تاوەکوو بتوانن فشاری جدیی دروست بکەن و لەناو دەسەڵاتدا خۆیان بدۆزنەوە و خزمەتی چینی خۆیان بکەن.
بۆپێشەوە: دوای ئەوەی پارتی بریاری بایکۆتی هەڵبژاردنەکان کرد، هەڵبژاردن ناکرێت و دوا دەخرێت، بۆچی پارتی ئەو بڕیارەی دا؟ هەروەها لاتان وایە هەڵبژاردن هیچ لە دۆخی ژیان و گوزەرانی خەڵک و دۆخی کوردستان بگۆڕێت؟
ئاسۆس ساڵح: ئەو بەناو دیموکراسییەی لێرە هەیە تەنها مکیاجکردنی سیاسەت و حیزبە، تەواو بێبەهاکراوە و وایان لە پەرلەمان کرد کە کەی حەز بکەن دایبخەن و سەرۆکەکەی بنێرنەوە و حکوومەت هێزی بەسەر پەرلەمان هەبێت کە ئەمە لە هیچ وڵاتێکی دیموکراسی شتی وا بوونی نییە. ئەم دەسەڵاتەی ئێرە لە ڕواڵەتدا دیموکراسی و پەرلەمانی و فرە حزبییە. بەڵام لە ناوەڕۆکدا ڕێک پێچەوانەیەتی نە دیموکراتییە نە فرە حزبییە و نە بڕواشی بە هەڵبژاردن هەیە و دوو دەسەڵات و دوو زۆنی جیاواز لە ژێرهەژموونی دوو دەوڵەتی دراوسێی جیاواز. هەر ئەمە وای کرد ئەم هەرێمە ئاوا لاواز بێت و خەڵکی هەریم خۆی متمانەی بە دەسەڵاتەکەی و پرۆسە دیموکراسییەکەی نەماوە.
هەڵبژاردن وەک پرۆسەیەکی گرینگی ناو دیموکراسی گرینگە، بەڵام دەبێت هەڵبژاردن بە کردار کاریگەری هەبێت لە گۆڕانکاری و دروستکردنی حکوومەتی نوێ و هێنانەکایەی پلان و ستراتیژی نوێ، نەک هەڵبژاردنێکی پێشوەختە دیزاینکراو ڕێکەوتن کرابێت بۆ بەش بەشێنە و دووبارەکردنەوەی دەمووچاوەکان. ئەم بەشداری نەکردنەی پارتی و هەڵوەشاندنەوەی بڕیاری ئەنجامدانی هەڵبژاردنی پەرلەمان زۆرترین پرسیار لەسەر ئەم پرۆسەیە دادەنێت و خەڵکی زیاتر بێ هیوا دەکات لە پرۆسەکە و سەر ئەنجام هێشتنەوەی دەسەڵاتی خۆسەپێنی حیزە سەرەکییەکانی بەردەوام دەبێت و هیچ گۆڕانکارییەک نایەتە دی، حوکوومەتی هەرێمیش حکومەتی چینی بۆرژوازییە و ئامانجی خزمەتکردنی ئەم چینەیە.
بۆپێشەوە: لەبەرامبەر بەو هەلومەرجەی ئیستا لە ئارادایە کە لەلایەکەوە دەسەڵاتی ناوەندی هەژموونی سیاسی و بریار بەسەر دەسەڵاتی هەرێمدا دەسەپێنێت و لەلایەکی تریشەوە دەسەڵاتی هەرێم هیچ کارتێکی کاریگەری لەبەرامبەر بە بەغدا نییە، چ رێگاچارە و ئەڵتەرناتیفێک پیویستە؟
ئاسۆس ساڵح: گرفتی گەورەی ئێستای خەڵکی هەرێم نەبوونی ئەڵتەرناتیفێکی ڕاستەقینەیە. غیابی حزب و هێزە چەپەکان لە ساحە و مەیدانی سیاسی هەرێم و عێڕاق وای کردووە حزبە ناسیۆنالیست و تائیفییەکان هیچ بژاردەیەک بۆ خەڵک نەهێڵنەوە لە بێهیوایی و گۆڕینی چارەنووسیان لە دەستێکی خراپ بۆ دەستێکی خراپتر. ئەم دۆخە بەم شێوەیە بەردەوام بێت زیاتر قەیرانەکان قوڵ دەبێتەوە و هیچ دەرچەیەکیش نییە بۆ دەربازبوونی یەکجارەکی لە قەیرانە یەک لە دوای یەکەکان. ئەوەی چارەسەری بنەڕەتییە پێکهێنانی حوکوومەتێکە کە هەڵبژێردراوی خەڵکی هەژار و ڕەنجدەر بێت و نوێنەری ڕاستەقینەی ئەوان لە ترۆپکی هێز و دەسەڵات بێت. ئەگینا بەم حیزبە ناسیۆنالیست و تائیفییە موتابعە کاپیتالیستانە ناتوانن گۆڕانکاری ڕیشەیی لە ژیانی خەڵک بهێننە کایەوە و قەیران بە قەیران تێدەپەڕێت و دەوڵەمەندەکان دەوڵەمەندتر دەبن، دەسەڵاتداران دەسەڵاتدارتر دەبن، هەژارەکانیش هەژارتر دەبن.
ئەلتەرناتیڤی ڕاستەقینە دەبێت پڕۆژەیەکی سیاسی و ئابووری جیاوازی هەبێت کە لە خزمەت چینی کرێکاران و زەحمەتکێشان بێت. هەر پڕۆژەیەکی تر ڵە چوارچێوەی لیبڕاڵیزمی سەرمایەداری بسوڕێتەوە نابێتە ئەلتەرناتیڤی چینی کرێکاران.