شکستی قورسی ڕاستی توندڕەو؛ ئایا کرێکار خواست و توانای تێکشکاندنی بنەڕەتیی سیستەمی سەرمایەداریی هەیە؟…نووسینی: سیامەک کیانی
پێشەکی
شکستی قورسی دۆناڵد ترەمپ لە هەڵبژاردنەکانی ناوەندیی خولدا (میدتێرم)، وەک چۆن میدیاکانی بۆرژوازیی ڕۆژئاوا و شیکارییە مارکسیستییەکان هەردووکیان بە هەمان ئەندازە ئاماژەی پێ دەکەن، زۆر زیاترە لە تەنیا هەڵبەزودابەزێکی هەڵبژاردن لە چوارچێوەی دیموکراسیی بۆرژوازیدا. نابێت ئەم شکستە لە چوارچێوەی «سووڕانەوەی بەندۆڵ» لە پێکهاتەی سیاسیی ئەمریکادا بچووک بکرێتەوە؛ هەمان ئەو گێڕانەوە ئایدیالیستی و سادەبینانەیەی کە هەر چوار یان هەشت ساڵ جارێک، قەیرانە پێکهاتەییەکانی سەرمایەداری بە “بێزاربوونی دەنگدەر لە شێوازی دەسەڵات” لێک دەداتەوە و بەلای ناکۆکییە چینایەتییە ڕاستەقینەکەدا تێدەپەڕێت.
ئەوەی لە ئەمریکا ڕووی دا، و ئەوەی لە ئەرجەنتین، هۆندوراس، چیلی، پیرۆ و بەشێکی بەرفراوانی ئەورووپادا لە پرۆسەی ڕووداندایە، قەیرانێکی قووڵی شەرعییەتی دەوڵەتی بۆرژوازییە: پەردەلادانێکی گشتییە لەسەر ئەو ڕاستییەی کە ڕاستی توندڕەو، کاتێک دەگاتە دەسەڵاتی جێبەجێکار، توانای پابەندبوونی بە بەڵێنەکانی خۆی نییە – نەک لەبەر پەیمانشکێنیی سەرکردەکانی، بەڵکوو لەبەر ناچارییەکی ماددی و پێکهاتەیی کە لە سروشتی پەیوەندییەکانی بەرهەمهێنانی سەرمایەداریدا خۆی حەشار داوە.
ئەم نووسینە، بە سوودوەرگرتن لە ماتریالیزمی مێژوویی و ئەزموونی ئەمریکا، ئەمریکای لاتین و ئەورووپا، دەیسەلمێنێت کە ڕاستی توندڕەوی نوێ سێ هەنگاو دەبڕێت:
- یەکەم، هەنگاوی دزی: دەستبەسەرداگرتنی زمان، دروشم و تووڕەیی چینایەتیی کرێکار.
- دووەم، هەنگاوی پەیمانی نهێنی: هاوپەیمانیکردن لەگەڵ قۆرخکارترین چینەکانی سەرمایەی دارایی و پیشەسازی، لەژێر پەردەی شۆڤێنیزم و ناسیۆنالیزمدا.
- سێیەم، هەنگاوی خۆئاشکراکردن: کاتێک ئەزموونی ژیانی ڕۆژانەی چینی کرێکار، کەلێنی نێوان دێماگۆژیی (فریودەریی) گوتار و واقیعی کردار دەردەخات و بنکە کۆمەڵایەتییەکەی ئەم گرووپانە لە ناوەوە هەڵدەوەشێنێتەوە. ئەوەی ئەمڕۆ شایەتی دەبین، کۆتایی هەنگاوی دووەم و دەستپێکی هەنگاوی سێیەمە.
ڕاستی توندڕەو چۆن گوتاری چینایەتیی ڕفاند؟
بۆشایی سیاسی و سازشکاری سۆشیال دیموکراسی
بۆ تێگەیشتن لە سەرهەڵدانی ڕاستی توندڕەو، دەبێت لە زەمینە ماددی و ئابوورییەکەیەوە دەست پێ بکەین. قەیرانی سەرمایەداری لە ساڵی ٢٠٠٨، کە سیستەمی دارایی جیهانیی لە لێواری داڕماندا دانا، نەک هەر ملیۆنان کرێکاری بێکار و بێماڵ کرد، بەڵکوو ڕووی ڕاستەقینەی چەوساندنەوەی سەرمایەداریشی بە سەختی ئاشکرا کرد. ئەوەی دوای ئەوە هات – سیاسەتی سکگوشین (تەقەشوف)، ڕزگارکردنی بانکەکان لەسەر حیسابی ڕەنجی کرێکار و خەڵکی کەمدەرامەت، و کەڵەکەبوونی بێوێنەی سەرمایە – دابڕانێکی قووڵی لە نێوان چینی کرێکار و دامەزراوەکانی دەوڵەتی بۆرژوازیدا دروست کرد.
بەڵام ئەم دابڕانە خۆبەخۆ لە بەرژەوەندیی شۆڕشی سۆشیالیستی کۆتایی نەهات. پارتە سۆشیال دیموکرات و ڕیفۆرمخوازەکانی ئەورووپا و ئەمریکا، لەبری ڕێکخستنی خەباتی چینایەتی، خۆیان بوونە پارێزەری سەرسەختی سەرمایە. پارتی دیموکراتی ئەمریکا لە سەردەمی ئۆباما و بایدندا، پارتی ئۆلیگارشیی دارایی وۆڵ ستریت و ئیمپریالیزمی جەنگخواز بوو. سۆشیال دیموکراسیی ئەورووپی، لە “ڕێگای سێیەم”ـی بلێر و شرۆدەرەوە تا هاوپەیمانییەکان لەگەڵ بۆرژوازیی ڕاستدا، سیاسەتە نیۆلیبراڵییەکانی جێبەجێ کرد. وەک چۆن مارکسیستەکان بە دروستی جەختی لێ دەکەنەوە: “دیموکراتەکان و کۆمارییەکان هەردووکیان دوو باڵی جیاوازی هەمان دیکتاتۆرییەتی بۆرژوازیی فەرمانڕەوان”.
دەرەنجامەکە ئەوە بوو کە تووڕەیی چینایەتیی کرێکار، کە دەبوو ئاراستەی هەڵوەشاندنەوەی خاوەندارێتیی تایبەت و سیستەمی کاری کرێگرتە بکرێت، بەهۆی نەبوونی پێشڕەوێکی کۆمۆنیستییەوە سەرگەردان مایەوە. ڕاستی توندڕەوی فێڵبازیش ڕێک لەم بۆشاییەدا هاتە مەیدان. ترەمپ لە ٢٠١٦ و ٢٠٢٤، وەک خافیێر مایلی لە ئەرجەنتین و خیرت ڤیڵدەرز لە هۆڵەندا، خۆیان وەک “دەنگی کرێکارە فەرامۆشکراوەکان” نیشان دا. دەنگدان بە ترەمپ، یاخیبوونێکی کوێرانە بوو دژی باڵادەستیی سەرمایەی قۆرخکار، نەک پەسەندکردنی ئایدیۆلۆژیای فاشیستی و ڕاستڕەو. ملیۆنان کرێکار و خەڵکی کەمدەرامەت کە هەڵاوسان و دابەزینی ئاستی بژێوییان ئەزموون کردبوو، فریوی ئەو بەڵێنە درۆینەیەیان خوارد کە گوایە “سیستەمەکە لە بەرژەوەندیی ئەوان دەگۆڕێت”.
شۆڤێنیزم و ناسیۆنالیزم وەک چەکی دژەشۆڕش
ئامرازی سەرەکیی ڕاستی توندڕەو بۆ بەلاڕێدابردنی خەباتی چینایەتی، ناسیۆنالیزم و شۆڤێنیزم بوو. دابەشکردنی کۆمەڵگا بۆ “ئێمە” و “ئەوان” — “خەڵکی ڕەسەن” بەرامبەر “بێگانەکان” – تەکنیکێکی کلاسیکیی بۆرژوازییە بۆ گۆڕینی ناکۆکیی نێوان کار و سەرمایە بۆ ناکۆکیی نەتەوەیی و ڕەگەزی. لەم گوتارەدا، هۆکاری بێکاری و هەژاری نە یاسای کەڵەکەکردنی سەرمایە بوو و نە دزینی زێدەبایی (Surplus Value)ـی کرێکاران، بەڵکوو کۆچبەران، پەنابەران و کەمینەکان وەک دوژمن نیشان دەدران.
ئەمە ئۆپەراسیۆنێکی ئایدیۆلۆژیی زیرەکانە بوو: لەبری یەکگرتنی کرێکارانی خۆجێی و کۆچبەر دژی سەرمایەداران، شەڕی ناوخۆیی لە نێوان بەشە جیاوازەکانی چینی کرێکاردا هەڵگیرسێنرا.
ڕفاندنی گوتاری دژەسەرمایەداری
ناسیۆنالیزم بە تەنیا بەس نەبوو. ڕاستی توندڕەو بۆ فریودانی چینی کرێکار، ناچار بوو دروشمە دژەسەرمایەدارییەکان بدزێت. ترەمپ باسی لە داخرانی کارگەکان و دابەزینی ئاستی ژیانی کرێکاران کرد، لە ئەرجەنتینیش مایلی بە دروشمی دژایەتیکردنی “چینی سیاسی” هاتە مەیدان, بەڵام لە کردەوەدا دڕندانەترین سیاسەتی نیۆلیبراڵیی پیادە کرد.
خاڵی جەوهەری لێرەدایە کە ئەم دروشمانە هەرگیز پەنجەیان بۆ ڕەگی کێشەکە – واتە خاوەندارێتیی تایبەت بەسەر ئامرازەکانی بەرهەمهێناندا — درێژ نەدەکرد. ئەوان زمانی دژەسیستەمیان بەکار دەهێنا بۆ پاراستنی خودی سیستەمی سەرمایەداری؛ واتە دێماگۆژیی کۆمەڵایەتی لە خزمەتی کۆنەپەرستیدا.
پەیمانی نهێنی لەگەڵ سەرمایەی قۆرخکار
لە پشت ئەم نمایشە پۆپۆلیستییەوە، ڕاستی توندڕەو نوێنەری ڕاستەوخۆی بەشێک لە سەرمایەی قۆرخکار و ئیمپریالیستی بوو. ترەمپ خۆی سەرمایەدارێکی گەورەی بواری زەوی و خانووبەرە بوو کە پەیوەندیی ئۆرگانیکی لەگەڵ سەرمایەی دارایی، قۆرخکارانی نەوت، پیشەسازیی سەربازی و تەکنەلۆژیای زانیاریدا هەیە. دوای گەیشتنە دەسەڵات، باجی سەر سەرمایەدارانی کەم کردەوە، دەستکەوتە کۆمەڵایەتییەکانی چینی کرێکاری تێکشکاند و ئۆلیگارشەکانی وۆڵ ستریتی ڕاستەوخۆ خستە سەر کورسیی وەزارەتەکان.
مایلی لە ئەرجەنتین تەنانەت پێویستی بە پەردەپۆشیش نەبوو: ئەو دەرگای وڵاتەکەی بە تەواوی بۆ تاڵانکردن لەلایەن سەرمایەی ئیمپریالیستییەوە خستە سەر پشت، یاسای ڕێگر لە خاوەندارێتیی زەوی لەلایەن بیانییەکانەوە هەڵوەشاندەوە، دۆسیەی تاڵانکردنی ١٢ هەزار هێکتار زەویی لەلایەن ملیاردێرێکی بەریتانییەوە داخست، و بنکەی سەربازیی خستە خزمەت ئیمپریالیزمی ئەمریکا لە ئوشوایا (Ushuaia). ئەمە ماهییەتی ڕاستەقینەی ڕاستی توندڕەوە: پاسەوانی سەرسەختی سەرمایە لەژێر دەمامکی “دژایەتیکردنی نوخبە”.
سروشتی چینایەتیی دەوڵەت لە سەرمایەداریدا
مارکس و ئەنگڵس لە مانیفێستی کۆمۆنیستـدا بە ڕوونی دەیسەلمێنن کە دەوڵەتی مۆدێرن هیچ نییە جگە لە «لیژنەی بەڕێوەبردنی کاروبارە هاوبەشەکانی تەواوی چینی بۆرژوازی». هەر هێزێکی سیاسی بچێتە ناو دامەزراوەکانی دەوڵەتی بۆرژوازی و چارەسەری خاوەندارێتیی تایبەت بەسەر ئامرازەکانی بەرهەمهێناندا نەکات (واتە دەوڵەتەکە تێکنەشکێنێت)، بە ناچاری دەبێت ملکەچی یاسا بابەتییەکانی سەرمایەداری بێت: یاسای زۆرترین قازانج، کەڵەکەکردنی سەرمایە و کێبڕکێی بازاڕ.
ڕاستی توندڕەو نەک هەر هەرگیز داوای خۆماڵیکردنی بانکەکان، کارگەکان و سەرچاوە سروشتییەکانی نەکرد، بەڵکوو ئامانجی سەرەکیی پاراستنی سەرمایە بوو لە بەرامبەر هەر بزووتنەوەیەکی کرێکاریدا. بۆیە لە دەسەڵاتدا لە نێوان بەڵێنە درۆینەکانی بۆ کرێکاران و بەرژەوەندییە چینایەتییەکانی بۆرژوازیدا، بێ دوودڵی دووەمیانی هەڵبژارد. باجە گومرگییەکانی “ترەمپ ٢.٠” لەبری گەڕاندنەوەی کار، هەڵاوسانی تەقاندەوە و سەرمایەداران زێدەباییە کەڵەکەبووەکانیان لە دەڵاڵیی داراییدا (Speculation) بەکار هێنا لەبری وەبەرهێنانی بەرهەمهێنەر. لە ئەرجەنتین، سیاسەتەکانی مایلی وەبەرهێنانی ١٣٪ دابەزاند و وڵاتەکەی کردە نیمچەداگیرگەیەکی وابەستە بە قەرزە مەرجدارەکانی ئیمپریالیزمی ئەمریکا. لە هۆندوراسیش، ڕژێمەکەی ئێسفۆرا (Esfora) دەستکەوتە کۆمەڵایەتییەکانی هەڵوەشاندەوە و بە گوللەبارانکردنی ٢٠ جووتیار و کرێکار لە گوندی ڕیگۆرس (Rigurs)، ڕووی ڕاستەقینەی دیکتاتۆرییەتی بۆرژوازی و خاوەنزەوییە گەورەکانی نیشان دا.
بێتوانایی مێژوویی سەرمایەداری لە چارەسەرکردنی قەیرانەکاندا
سەرمایەداری لە سەردەمی ئیمپریالیزمدا تووشی قەیرانی گشتی و بێچارەسەر بووەتەوە: وێرانکردنی ژینگە لە پێناو قازانج، قووڵبوونەوەی جەمسەرگیریی چینایەتی، بێکاریی پێکهاتەیی و داڕمانی شەرعییەتی دیموکراسیی بۆرژوازی. ڕاستی توندڕەو ناتوانێت ئەم قەیرانانە چارەسەر بکات، چونکە ئەمانە دەرەنجامی سروشتیی شێوازی بەرهەمهێنانی سەرمایەدارین و چارەسەرکردنیان تەنیا بە هەڵوەشاندنەوەی سەرمایەداری دەکرێت.
خۆئاشکراکردن — کرێکار چۆن فریوکارییەکەی بینی؟
کەلێنی نێوان گوتاری پۆپۆلیستی و واقیعی چینایەتی
گەورەترین هۆکاری داڕمانی بنکە جەماوەرییەکەی ڕاستی توندڕەو، ئەزموونی ماددیی چینی کرێکار بوو. کرێکاران بە چاوی خۆیان بینییان کە ئەم سەرکردانە نوێنەری چینە چەوسێنەرەکانن. لە ئەمریکا، ترەمپ لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ گاڵتەی بە “قەیرانی بژێوی” کرد و ڕاشکاوانە جەوهەری چینایەتیی پرۆژەی MAGAـی دەرخست: کەڵەکەبوونی تریلیۆنان دۆلار بۆ ئۆلیگارشیی سەرمایەدار و بارگرانیی تێچووی ژیان بۆ کرێکار.
لە گۆڕەپانی ئیمپریالیزمی دەرەکیشدا، سەرەڕای بانگەشەی دژەجەنگ، ترەمپ حەوت وڵاتی بۆردومان کرد و جەنگێکی ئیمپریالیستیی دژی ئێران هەڵگیرساند. ئەم جەنگە نرخی نەوتی ٤٠٪ بەرز کردەوە، بەنزینی بۆ ١٥٨ ڕۆژ لە سەرووی ٤ دۆلار هێشتەوە و تێچووی بەرهەمهێنانی کشتوکاڵیی گران کرد، کە بووە هۆی شکستی قورسی لە ویلایەتەکانی ئایۆوا و کانزاس. ڕاپرسییەکانی NBC دەریانخست نزیکەی ٩ لە هەر ١٠ دەنگدەرێک تێچووی ژیانیان بە پاڵنەری یەکەم زانیوە و ٧٤٪ـیان دژی جەنگی ئێران وەستاونەتەوە. ئەمە تەنیا نائومێدی نییە، بەڵکوو هۆشیاربوونەوەیەکی سەرەتایی چینایەتییە.
دڕندەیی چینایەتی و سەرکوتی کرێکار
لە کاتی قەیرانەکاندا، دەوڵەتی ڕاستی توندڕەو هەمیشە قورسایی قەیرانەکە دەخاتە سەر شانی کرێکار. لە کاتی پەتای کۆڤید-١٩دا، بۆلسۆنارۆ، ترەمپ و ئێسفۆرا دروشمی “پاراستنی ئابووری (واتە قازانجی سەرمایەداران) لە پێش گیانی کرێکارانەوەیە”ـیان جێبەجێ کرد. لە ئەمریکا، هەڵکوتانە فاشیستییەکانی پۆلیسی کۆچبەران (ICE) بۆ سەر کرێکارانی کۆچبەر، بووە هۆی تەقینەوەی خەباتی شەقام لە لۆس ئەنجلس و شیکاگۆ و مانگرتنی گشتیی چینی کرێکار لە مینیاپۆلیس. هاوکات، ناکۆکیی نێوان باڵە جیاوازەکانی بۆرژوازی تەقییەوە و کەسانی وەک تاکەر کارلسۆن، مارجۆری تایلۆر گرین و تەنانەت جەی دی ڤانس و ترەمپیش ناچار بوون دان بە شکستی سیاسەتە جەنگی و ئابوورییەکانیاندا بنێن.
شکست لە ئاستی جیهانیدا؛ قەیرانی گشتیی بۆرژوازی
ئەمریکای لاتین — گۆڕەپانی خەباتی چینایەتی
لە بەرازیل، جەماوەری کرێکار و خەڵکی کەمدەرامەت بۆ ڕزگاربوون لە فاشیزمی بۆلسۆنارۆ پەنایان بردە بەر لولای ڕیفۆرمخواز و شکستیان پێ هێنا، هەرچەندە ئەمەش تەنیا گەڕانەوە بوو بۆ چوارچێوەی دیموکراسیی بۆرژوازی. لە ئەرجەنتین، سیاسەتەکانی مایلی ڕێژەی هەژاریی گەیاندە ٣٢.٣٪ و کرێی ڕاستەقینەی کرێکارانی ١٠٪ دابەزاند، کە بووە هۆی خۆپیشاندان و مانگرتنی بەردەوامی خوێندکاران و کرێکاران و خەڵکی کەمدەرامەت. لە هۆندوراس، چیلی (دژی کاستی پینۆشەپەرست)، کۆڵۆمبیا و بۆلیڤیا، شەپۆلی مانگرتنی گشتی دژی بەتایبەتکردنی سەرچاوە گشتییەکان و سیاسەتی سکگوشین بەردەوامە. بەڵام ئەزموونی مێژوویی دەیسەلمێنێت کە ئەگەر ئەم خەباتە جەماوەرییانە لە چوارچێوەی ڕیفۆرمی بۆرژوازیدا قەتیس بمێننەوە و نەگۆڕێن بۆ شۆڕشی سۆشیالیستی، کۆنەپەرستی دیسانەوە بە شێوەیەکی خوێناویتر دەگەڕێتەوە.
ئەورووپا — داڕمانی دێماگۆگی ڕاستڕەو
لە ئەورووپاش، پارتە ڕاستڕەوە توندڕەوەکان وەک پارتی ئازادیی هۆڵەندا (PVV) و پارتی ئازادیی نەمسا (FPÖ) ڕووبەڕووی داڕمان بوونەتەوە. ئەوان لەژێر پەردەی “پاراستنی بەرهەمهێنەرانی ناوخۆیی”، ئاشتی چینایەتییان لە نێوان کرێکار و سەرمایەداردا بانگەشە دەکرد، بەڵام لە کردەوەدا باجی سەرمایەدارانیان کەم کردەوە، سەندیکا کرێکارییەکانیان لاواز کرد و بودجەی خزمەتگوزارییە کۆمەڵایەتییەکانیان بڕی بۆ پڕچەککردنی سوپا ئیمپریالیستییەکان.
هۆکاری ئەم شکستە جیهانییە یەک شتە: پابەندبوونی ڕەهایان بە خاوەندارێتیی تایبەت و لۆژیکی سەرمایەداری.
ئەرکی کۆمۆنیستەکان و کرێکاران؛ تێکشکاندنی سیستەم، نەک گۆڕینی دەموچاو
مەترسیی فاشیزم و وەهمی هەڵبژاردنی بۆرژوازی
ڕاستی توندڕەو و مەترسیی فاشیزم بە هەڵبژاردن لەناو ناچن. تا کاتێک شێوازی بەرهەمهێنانی سەرمایەداری بمێنێت، قەیرانەکان بەردەوام دەبن و بۆرژوازی هەمیشە وەک دوایین چەک پەنا دەباتەوە بەر فاشیزم بۆ سەرکوتکردنی کرێکار. سەرکەوتنی پارتی دیموکرات لە ئەمریکا هیچ چارەسەرێک نییە؛ ئەمە تەنیا گۆڕینی بەڕێوەبەرانی هەمان دەوڵەتی بۆرژوازییە. وەک ئامارەکان نیشانی دەدەن، کرێکاران تەنیا لە ڕقی ترەمپ دەنگیان بە باڵەکەی تری بۆرژوازی داوە.
پێویستیی پێشڕەوی کۆمۆنیستی و سەربەخۆیی چینایەتیی کرێکار
ئەزموونی مێژوویی دەیسەلمێنێت کە بەبێ پارتی کۆمۆنیستی شۆڕشگێڕ و سەربەخۆی کرێکار، ناڕەزایەتیی کرێکاران لە ناو سندووقەکانی دەنگدانی بۆرژوازیدا دەخنکێت و دەکرێتە قوربانیی پارتە ڕیفۆرمخوازەکان.
وانەی مارکسیستی لێرەدا ڕوونە: گۆڕینی حکومەتەکان لە چوارچێوەی دەوڵەتی بۆرژوازیدا هیچ شتێک ناگۆڕێت؛ دەبێت خودی ئامێری دەوڵەتی بۆرژوازی تێکبشکێنرێت و سیستەمی سەرمایەداری هەڵبوەشێنرێتەوە.
لە دروشمی ڕیفۆرمخوازانەوە بەرەو هەڵوەشاندنەوەی خاوەندارێتیی تایبەت
ئێستا دەبێت هەموو چەمکە پۆپۆلیستییەکان ڕەت بکەینەوە و ئامانجە کۆمۆنیستییەکان بە ڕوونی بخەینە ڕوو. دابینکردنی کار، خانووبەرە، تەندروستی و خوێندن لە چوارچێوەی سەرمایەداریدا وەک خێر و سەدەقەی دەوڵەت نییە، بەڵکوو تەنیا کاتێک بە تەواوی دەستەبەر دەبن کە خاوەندارێتیی تایبەت بەسەر کارگەکان، بانکەکان، زەوی و ئامرازەکانی بەرهەمهێناندا هەڵبوەشێنرێتەوە و بخرێنە ژێر کۆنترۆڵی ڕاستەوخۆ و دیموکراتیکی شوراکانی کرێکاران (حکومەتی کرێکاری).
ئەنتەرناسیۆنالیزمی کرێکاری لە بەرامبەر ناسیۆنالیزمدا
لە بەرامبەر پەرتەوازەیی نەتەوەیی، ڕەگەزی و ئایینیی بۆرژوازیدا، چەکی ئێمە ئەنتەرناسیۆنالیزمی کرێکارییە. کرێکاری خۆجێی و کرێکاری کۆچبەر، کرێکاری ژن و کرێکاری پیاو لە سەرانسەری جیهاندا یەک چینن و یەک دوژمنی هاوبەشیان هەیە: چینی سەرمایەدار. تەنیا کاتێک کرێکاری جیهان بە دروشمی “کرێکارانی جیهان، یەکگرن!” لە مانگرتنە گشتییەکان و ڕاپەڕینە شۆڕشگێڕانەکاندا یەک بگرن، دەتوانن کۆتایی بە دەسەڵاتی سەرمایە بهێنن.
کۆتایی وتە
ئەزموونی سەرهەڵدان و داڕمانی ڕاستی توندڕەو جارێکی تر ئەو ڕاستییە مارکسیستییە دەسەلمێنێتەوە کە هیچ هێزێک ناتوانێت لە چوارچێوەی پەیوەندییەکانی بەرهەمهێنانی سەرمایەداریدا خزمەت بە چینی کرێکار بکات. یان دەبێت ملکەچی یاسای قازانج و چەوساندنەوەی سەرمایە بیت، یان دەبێت بە شۆڕشی کرێکاری کۆتایی بە دەسەڵاتی سەرمایە بهێنیت. ڕێگای سێیەم و میانڕەوی بوونی نییە.
مارکس جارێکیان نووسی: “هەموو ڕووداو و کەسایەتییە گەورەکانی مێژووی جیهان دوو جار دەردەکەون: جاری یەکەم وەک تراژیدیا، جاری دووەم وەک کۆمیدیا.” ڕاستی توندڕەو ویستی شۆڕش لاسایی بکاتەوە، بەڵام بووە گاڵتەجاڕییەکی کۆنەپەرستانە کە تەنیا زنجیرەکانی دەستی کرێکاری قورستر کرد.
شکستی ڕاستی توندڕەو دەرفەتێکی مێژووییە بۆ کرێکاران – نەک بۆ گەڕانەوە بۆ ڕیفۆرمیزم و دیموکراسیی بۆرژوازیی پێشوو، بەڵکوو بۆ هەڵگیرساندنی شۆڕشی سۆشیالیستی؛ کۆمەڵگایەک کە تێیدا شوراکانی کرێکاران بەرهەمهێنان و دابەشکردن بەڕێوە دەبەن و کۆتایی بە چەوساندنەوەی مرۆڤ لەلایەن مرۆڤەوە دەهێنرێت.
ڕاستی توندڕەو پاشەکشەی کرد، بەڵام ئەگەر کرێکاران ڕێکخراو نەبن و ئەم بۆشاییە بە شۆڕشی سۆشیالیستی پڕ نەکاتەوە، سەرمایەداری دیسانەوە بە فاشیزم و بەربەرییەتێکی خوێناویتر پڕی دەکاتەوە. وەک ڕۆزا لوکسمبۆرگ وتی: “یان سۆشیالیزم، یان بەربەرییەت”. هەڵبژاردنەکە ئێستا لە دەستی چینی کرێکاردایە.
وەرگێڕان و دەستکاری: توانا محەمەد نوری
سەرچاوە:
https://akhbar-rooz.com/