مشتومڕ لەسەر “پێشمەرگە”… عوسمانی حاجی مارف

ترسی بارزانی لە گوشارەکانی بەغدا بۆ سەر سنوردارکردنی چەکداری لەوێوەیە کە بە یەکێک لە ئاڵۆزترین پرسەکان و کارەکانی عەلی زەیدی دەبینێت بۆ سەر ئایندەی حکومەتی هەرێم، چونکە وەک هەڕەشە بۆ سەر ئاسایشی هەرێم و ئایندەی پێشمەرگە دەیخوێنێتەوە. جگە لەوەی وەها خۆیان دەبیننەوە کە لە هاوکێشەیەکی ئاڵۆزدا گیریان کردووە، گوایە زەیدی داخوازیەکانی کوتلە شیعەکان و حساباتی هێزە سیاسیەکان و ناکۆکیە ناوخۆییەکانی لایەنە کوردەکانی تێکەڵ کردووە، مەترسی ئەوەیان هەیە لە ئایندەیەکی خوازراودا، هاوکات یان بەدوای سنوردارکردنی هێزەکانی حەشدی شەعبی، زەیدی حساباتیك بۆ مامەڵە لەگەڵ چەکدارەکانی بارزانی و تاڵەبانیشدا بکات.

هێزی پێشمەرگە بۆتە خاڵی مشتومڕی سەرەکی لە هەوڵەکانی دەوڵەتی عێراق بۆ سنوردارکردنی چەک، ئەمەش بەدوای ئەوەدا دێت کە هێزەکانی حەشدی شەعبی مەرجیان بۆ ڕادەستکردنی چەکەکانیان دیاریکرد بەرامەر بە هەر ڕێکەوتنێک لەگەڵ حکومەتدا بۆ داماڵینی چەك. یەکێك لە مەرجەکان ئەوەیە کە دەبێ هێزەکانی پێشمەرگەش بەشێک بێت لە هەمان پرۆسەی داماڵینی چەکداری. ئەمەش هاوکات بوو لەگەڵ فشارە سیاسییەکانی “چوارچێوەی هەماهەنگی” کە داوایان دەکرد هەموو پێکهاتە چەکدارەکان بخرێنە ژێر دەسەڵاتی فەرماندەی گشتی هێزە چەکدارەکانەوە و چەك تەنها لای دەوڵەت بێت.

ئەم داواکاریانە تاقیکردنەوەیەکی هەستیار دەخەنە بەردەم حکومەتی هەرێم، بە لەبەرچاوگرتنی نەبوونی بڕگەیەکی ڕوون لە دەستووری عێراقدا کە پێگە و دەسەڵاتەکانی پێشمەرگە پێناسە بکات و ڕێکخات، هەروەها بەردەوامی دابەشبوونی ئیداری و دارایی و سەربازی لە نێوان بارزانی و تاڵەبانیدا، سەرەڕای ڕاگەیاندنی فەرمی یەکخستنی هێزەکانیان لەلایەن وەزارەتی پێشمەرگەوە، بەڵام لەباری عەمەلیەوە جگە لە نمایشێک هیچ هەنگاوێکی یەکخستەوەیان نیشان نەداوە و بۆشیان ناکرێت.

هەڵبەتە پلانی بەرتەسکردنەوەی چەک و ڕادەستکردنی بە دەوڵەت، وەک سیاسەتی ئەمریکا لە بەرامبەر حکومەتی عێراقدا، بە پلەی یەکەم لایەنەکانی حەشدی شەعبی سەر بە ئێران دەکاتە ئامانج، کە لەژێر چەتری ئەوەی بە “بەرخودانی ئیسلامی لە عێراق” ناسراون و چالاکی دەکەن، بریتین لە کەتایبی حزبوللا، کەتایبی نوجەبا، کەتایبی سەید شوهەدا و (ئەنسار الله الاوفیە).

زەیدی لە مانگی ئایاری ٢٠٢٦دا، نیازی حکومەتەکەی بۆ داماڵینی چەک لە سەرجەم کوتلە چەکدارەکان و نەهێشتنی هەر چەکێک لە دەرەوەی کۆنترۆڵی دەوڵەت ڕاگەیاند، هاوکات هەموو پێکهاتە سەربازی و ئەمنیەکانی عێراقی خستە ژێر دەسەڵاتی فەرماندەی گشتی هێزە چەکدارەکانەوە. سەرەتا کۆتایی مانگی ئەیلولی ٢٠٢٦ی وەک دوا وادەی چەکداماڵینی کوتلە چەکدارەکانی عێراقی دەستنیشان کرد، بەڵام لە نێو ئەو مشتومڕەی دەوروبەری ئەو پرسە، بڕیاریدا ئەو وادەیە بۆ مانگی حوزەیرانی ٢٠٢٧ دوابخرێت.

بەهۆی ئەوەی هێزەکانی سەر بە حەشدی شەعبی، یەکێك لە مەرجەکانی ڕادەستکردنی چەکەکانیان، هاوکات چەکداماڵینی هێزی پێشمەرگەیە، بۆیە گفتوگۆکەی لە پرسی کوتلە چەکدارەکانەوە گواستەوە بۆ سروشتی هێزەکانی سەر بە هەرێمی کوردستان و پێگەی یاسایی و سەربازیان. داواکاری چەکداماڵینی هێزی پێشمەرگە وەک مەرجێک تەنها پەیوەست نیە بە بارودۆخی کوتلە چەکدارەکاندانەوە، بەڵکو هێزە سیاسیەکانی ناو چوارچێوەی هەماهەنگی، وەک هەوڵێک بۆ گوشار خستنەسەر حکومەتی زەیدی بەکاری دەهێننن، بۆئەوەی پلانەکانی چەکداماڵین سنورداربکەن، تا ئایندەی ململانێی ئەمریکاو ئێران بە شوێنێک دەگات. ئەو هێزانەی چوارچێوەی هەماهەنگی هەڵوێستیان لە پەیوەند بە چەکداماڵێنەوە لەسەر ئەو بنەمایە دامەزراندووە کە دەبێ قۆرخکاری دەوڵەت بەسەر چەکدا هەموو گروپە چەکدارەکان بگرێتەوە، ئەمەش ئاماژەیە بەوەی کە هەندێک لایەن هەوڵدەدەن، ئەم دەرفەتە بقۆزنەوە بۆ لاوازکردنی حکومەتی هەرێم، بەتایبەتی بە لەبەرچاوگرتنی ئەو دابەشبونە سیاسیە توندەی نێوان بارزانی و تاڵەبانی.

هێزی پێشمەرگەی یەکێتی و پارتی، شەرعیەتی خۆی لەسەر بنەمای یاسای ژمارە ١٩ی ساڵی ٢٠٠٧ داناوە، تایبەت بە وەزارەتی پێشمەرگە، کە لە پەرلەمانی هەرێمەوە پەسەند کراوە، ئەم یاسایە پێشمەرگە وەک دەسەڵاتێکی شەرعی و فەرمی پێناسە دەکات، ئەرکی “پاراستن و بەرگریکردن” لە هەرێمی پێسپێردراوە!، هەروەها هاوکاری حکومەتی فیدراڵی بکات لە بەغدا لە پاراستنی ئاسایش و سەروەری عێراق! بەڵام هێزە سیاسیە شیعەکان لە بەغدا، بەشێوەیەکی جیاوازتر لە هێزی “پێشمەرگە” دەڕوانن و زیاتر وەک پێکهاتەی حزبی دەزانن، تا ئەوەی هێزێکی سەربازی یەکگرتوو لەژێر دامەزراوەیەکی فەرمیدا بێت. بەکردەوە و لە واقعیشدا هەردوو بارزانی و تاڵەبانی بەو هێزە پارێزگاری لە پێگەو دەسەڵاتی خۆیان دەکەن، ڕاستەخۆ هەر خۆیان بەڕێوەی دەبەن و سەرپەرشتی دەکەن. لەم ڕوانگەیەوە بەشێک لە هێزەکانی چوارچێوەی هەماهەنگی، داواکارن کە پێشمەرگە بخرێتە ژێر پڕۆسەی چەسپاندنی چەک، لەژێر کۆنترۆڵی دەوڵەتدا، هاوشێوەی گروپەکانی حەشدی شەعبی، بەم شێوەیە گورزێک لە پێگەی بارزانی و تاڵەبانی ئەدەن.

گومانی تیا نیە کە بارزانی و تاڵەبانی، نیگەرانن لە مشتومڕو بانگەوازی چەکداماڵینی هێزەکانیان. هەروەها بە نەبوونی بەندێکی ڕوون بۆ پێشمەرگە لە دەستوری عێراقدا، ئەو نیگەرانیانەی زیاترکردووە، چونکە دەستووری عێراق بڕگەیەکی دیاریکراوی سەبارەت بە بوونی هێزی پێشمەرگە و سروشتی کارکردنیان، یان دەسەڵاتەکانیان لەخۆناگرێت، بەمەش پێگەی یاسایی ئەوان لەنێوان ململانێی سیاسی نێوان بەغدا و هەولێر دەهێڵێتەوە.

هەڵبەتە ڕەگ و ڕیشەی دابەشبونی هێزەکانی پارتی و یەکێتی مێژوویەکی کۆنی هەیە، لە هەمانکاتدا هەر لە ناوەڕاستی نەوەدەکانی سەدەی پێشوو، شەڕی ناوخۆیان هەڵگیرسان و هەرێمی کوردستانیان بەشکرد بۆ دوو ناوچەی دەسەڵات، هەریەکەیان دەسەڵاتێکی حزبی و بنەماڵەیی بە هێزی چەکداری خۆی بەڕێوە دەبات. هەر رێکەوتنێکیان لەهەر دەورەیەکدا کردبێ، بەڵام دوو هێزی پێشمەرگە بە دەستلێنەدراوی ماونەتەوە. لەباری عەمەلیەوە، پێداگرییان لەسەر پاراستنی هێزەکانیان کردوە، لە ترسی ئەوەی دەستبەرداربونیان لە هێزەکەیان، ئەگەری ئەوە دەهێنێتە پێشەوە کە بارزانی یان تاڵەبانی، بەتەنیا کۆنتڕۆڵی هەرێم بکات و بە زۆر پێگەو نفوزی خۆی بسەپێنێت بەسەر لایەنەکەی دیکەدا!

لەگەڵ هەر ململانێ و ڕێکەوتنێکی نێوان بارزانی و تاڵەبانیدا، یەکگرتنەوەی هێزی پێشمەرگە راگەیاندنێکی فۆرماڵیە، چونکە ئێستا ئایندەی هێزی پێشمەرگە تاڕادەیەکی زۆر پەیوەستە بە هەڵوێست و بڕیارەکانی عەلی زەیدی و حکومەتی عێراقەوە، ئەمەش لەلایەک بە لەبەرچاوگرتنی ئەو فشارانەی کە لەلایەن هێزەکانی ناو چوارچێوەی هەماهەنگی و هێزەکانی حەشدی شەعبیەوە دروست دەکرێن، لەلایەکی ترەوە مامەڵەی ئەمریکا لەبەرامبەر پێکهاتەی حکومەتی هەرێم و پەیوەندیانە بە حکومەتی عێراقەوە.

لەم دۆخەی ئێستادا کە ناوچەکە لە ئایندەیەکی نادیاردا ڕاگیراوە، هێزی پێشمەرگە نەک هەر پەیوەستە بە بڕیارێکی حکومەتەوە لەسەر چەکداماڵین یان داڕشتنەوەی، بەڵکو لەگەڵ قەیرانێکی دەستووریشدا گرێدراوە، کە ساڵانێکە بە چارەسەرنەکراوی ماوەتەوە، لەهەمانکاتدا ئایندەی حکومەتی هەرێم و دەسەڵاتی بارزانی و تاڵەبانی، لە دۆخێکی ئاڵۆز و نادیاردا ململانێ دەکات، لە چاوەڕوانی یەکلاییبونەوەی ئەو دۆخەدا وەستاون و خۆشیان نازانن چارەنوسیان بە چی دەگات و چیان بەسەر دێت. لە حاڵەتێکی بنبەستدا چاوەروانی گۆرانکاریەکان دەکەن و ناتوانن بەدەوری خۆیان ئایندەیەکی رۆشن دیاری بکەن، چونکە زەحمەتە بۆ ئایندەی بارزانی و تاڵەبانی بەبێ بونی هێزی چەکداری تایبەت بەخۆیان بتوانن دەسەڵاتەکەیان بپارێزن!.