لاپەڕەیەک لە مێژووی چینی کرێکار؛ بڕیاری ڕاپەڕینی چەکداری دەرکرا… ئامادەکردنی: توانا محەمەد نوری

١٠٩ ساڵ لەمەوبەر و لە ٢٣ی ئۆکتۆبەری ١٩١٧، لە کۆبوونەوەی کۆمیتەی ناوەندیی پارتی سۆشیال دیموکراتی کرێکارانی ڕووسیا (بەلشەفیک)، بڕیارنامەیەک لەلایەن ڤلادیمیر ئیلیچ لینینەوە دەربارەی ڕاپەڕینی چەکداری پەسەند کرا.

ڤلادیمیر ئیلیچ لینین، دوای سێ مانگ لە چالاکیی نهێنی، بۆ یەکەمجار لە کۆبوونەوەی کۆمیتەی ناوەندیی پارتی سۆشیال دیموکراتی کرێکارانی ڕووسیا (بەلشەفیک) (کە دەکەوێتە شەقامی کارپۆفکا، ژمارە ٣٢/١، شوقەی ٣١) بەشداریی کرد. لەم کۆبوونەوەیەدا، جگە لە ڤلادیمیر ئیلیچ لینین، یاکۆف میخایلۆڤیچ سڤێردلۆف، ئیڤان ڤاسیلێڤیچ ستالین، فیۆدۆر ئیڤانۆڤیچ دژێرزینسکی، ئەلێکسی سێرگیێڤیچ بۆبنۆف، میخائیل سێرگیێڤیچ ئوریتسکی، ئەلێکساندەر میخایلۆڤیچ کالۆنتای، گریگۆری ئیڤانۆڤیچ زینۆڤیێف، لیۆنید بۆریسۆڤیچ کامینیێف، گریگۆری یاکۆڤلێڤیچ سۆکۆلنیکۆف و گریگۆری ئیڤانۆڤیچ لۆمۆف (ئۆپۆکۆف) ئامادە بوون.

گرنگترین بابەتی گفتوگۆی ئەم کۆبوونەوەیە، دۆخی ئەوکاتە بوو. لینین ڕاپۆرتێکی لەم بارەیەوە پێشکەش کرد. ئەو بە شیکردنەوەی بارودۆخی ناوخۆیی و دەرەکی، گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە “لە ڕووی سیاسییەوە، مەرجەکان بە تەواوی ڕەخساون” بۆ ئەوەی شووراکانی کرێکاران و فەرمانبەران دەسەڵات بگرنە دەست. لەگەڵ ئەوەشدا، ئاماژەی بە کەمتەرخەمییەکی قبووڵنەکراو کرد بەرامبەر بە پرسی ڕاپەڕین. لینین جەختی لەسەر پێویستیی گرتنەبەری دەستبەجێی ڕێوشوێنی یەکلاکەرەوە کردەوە بۆ ئامادەکاریی تەکنیکیی ڕاپەڕینی چەکداری، کە دەبێت بخرێتە چەقی تەواوی چالاکییەکانی پارتەکەوە. لە ڕاپۆرتەکەی لینیندا هاتبوو کە هەوڵی حکومەت بۆ ڕادەستکردنی ناڕەوای سەنت پترسبۆرگ بە ئەڵمانییەکان، پێویستیی کردەوەی یەکلاکەرەوە زیاتر دەکات. هەروەها، زۆرینەی خەڵک پشتگیری لە پارتی بەلشەفیک دەکەن و بزووتنەوەی جووتیاران لە سەرانسەری وڵاتدا بڵاوبووەتەوە و جووتیاران لەپێناو زەویدا خەبات دەکەن. لە کۆتاییدا، لینین گوتی کە چاوەڕوانیکردن تا پێکهێنانی ئەنجومەنی دامەزرێنەران بێمانایە و پێشنیاری کرد کە کۆنگرەی ناوچەیی باکوور و پشتگیریی مینسک بۆ دەستپێکردنی هەنگاوە یەکلاکەرەوەکان بەکاربهێنرێت.

بە زۆرینەی ڕەهای دەنگەکان (لە بەرامبەر دوو دەنگی دژ لەلایەن زینۆڤیێف و کامینیێف)، کۆمیتەی ناوەندی، ئەو بڕیارنامەیەی پەسەند کرد کە لەلایەن لینینەوە پێشنیار کرابوو:

“کۆمیتەی ناوەندی پێی وایە کە هەم دۆخی نێودەوڵەتیی شۆڕشی ڕووسیا (ڕاپەڕین لە هێزی دەریایی ئەڵمانیا، وەک دواین نیشانەی گەشەکردنی شۆڕشی سۆشیالیستی جیهانی لە سەرانسەری ئەورووپادا)، هەم دۆخی سەربازی (بڕیاری بنەڕەتیی بۆرژوازیی ڕووسیا و کێرێنسکی و هاوکارانی بۆ ڕادەستکردنی سەنت پترسبۆرگ بە ئەڵمانییەکان)، هەم بەدەستهێنانی زۆرینەی دەسەڵات لەلایەن پارتی کرێکارانەوە لە شووراکانی کرێکاران و فەرمانبەراندا، و هەروەها ڕاپەڕینی جووتیاران و بەدەستهێنانی متمانەی خەڵک بە پارتەکەمان (هەڵبژاردنەکانی مۆسکۆ)، و لە کۆتاییدا، ئامادەکاریی ئاشکرا بۆ کودەتایەکی تری کۆرنیلۆف (گواستنەوەی هێزەکان لە سەنت پترسبۆرگەوە، ناردنی کۆزاکەکان بۆ سەنت پترسبۆرگ، گەمارۆدانی مینسک لەلایەن کۆزاکەکانەوە و هتد)، ئەمانە هەموویان، پرسی ڕاپەڕینی چەکداری وەک ئەولەوییەتێکی دەستبەجێ دەخەنە ڕوو. بە لەبەرچاوگرتنی ئەم ڕاستییەی کە ڕاپەڕینی چەکداری حەتمی و تەواو پێویستە، کۆمیتەی ناوەندی ڕێنمایی هەموو ڕێکخراوەکانی پارتەکە دەکات کە پەیڕەوی لەم ڕوانگەیە بکەن و هەموو پرسە پراکتیکییەکان (وەک کۆنگرەی شووراکانی ناوچەی باکوور، گواستنەوەی هێزەکان لە سەنت پترسبۆرگ، کردەوەکانی خەڵکی مۆسکۆ و مینسک و هتد) تاوتوێ بکەن.”

لەسەر پێشنیاری فیۆدۆر ئیڤانۆڤیچ دژێرزینسکی، مەکتەبێکی سیاسیی حەوت کەسی بۆ سەرکردایەتیکردنی سیاسی لە کورتەیەکدا هەڵبژێردرا کە پێکهاتبوون لە: لینین، زینۆڤیێف, کامینیێف، تڕۆتسکی، ستالین، سۆکۆلنیکۆف و بۆبنۆف.

بۆ تێگەیشتنی قووڵتر لەم وەرچەرخانە مێژووییە، تیشک دەخەینە سەر سێ لایەنی سەرەکیی ئەم ڕووداوە:

١. نەخش و پێگەی ستراتیژیی لێۆن تڕۆتسکی لە ڕاپەڕینەکەدا
لێۆن تڕۆتسکی وەک داینەمۆ و ئەندازیاری کرداریی شۆڕشی ئۆکتۆبەر تەواوکەری تیۆرییەکانی ڤلادیمیر لێنین بوو، بە جۆرێک کە سەرکردایەتی ڕاستەوخۆیی هێزە چەکدارەکان و جەماوەری ڕاپەڕیوی لە ئەستۆ گرت. هەرچەندە ناوی تڕۆتسکی لە لیستی سەرەتایی ئامادەبووانی کۆبوونەوەی ٢٣ی ئۆکتۆبەردا نەبوو ــ چونکە لەو کاتەدا لە مەیدانی خەباتدا سەرقاڵی چەکدارکردنی کرێکاران و ڕێکخستنی گاردی سوور بوو ــ بەڵام قورسایی پێگەکەی وای کرد بە پێشنیاری دژێرزینسکی دەستبەجێ ناویشی بخرێتە نێو یەکەمین مەکتەبی سیاسیی حەوت کەسیی حزبەوە. تڕۆتسکی وەک سەرۆکی شۆڕای پێترۆگراد و لێژنەی سەربازیی شۆڕشگێڕی(MRK) ، نەک تەنیا فەرماندەیی کرداریی گرتنی ناوەندە حەیاتییەکانی پایتەختی کرد، بەڵکوو لە ڕووی تاکتیکیشەوە بلیمەتییەکی گەورەی نیشان دا؛ ئەو پێداگری لەوە کرد کە کاتی ڕاپەڕینەکە هاوکات بێت لەگەڵ بەستنی کۆنگرەی سەرانسەریی شووراکان، تاوەکوو گرتنەدەستی دەسەڵات وەک کودەتایەکی حزبیی بەرتەسک دەرنەکەوێت، بەڵکوو وەک بڕیارێکی شەرعی و جەماوەریی خودی چینی کرێکار و سەربازان بناسرێت، کە ئەمەش سەرکوتکردنی نەیارانی لێ کەوتەوە.

٢. ڕەوتی دژایەتیی زینۆڤیێف و کامینیێف؛ جیاوازیی ستراتیژی لە نێوان چەک و سندوقی دەنگدان
گریگۆری زینۆڤیێف و لێڤ کامینیێف، وەک دوو کۆڵەکەی دێرینی بیری بلشەویزم، تاکە دوو دەنگی دژبووی کۆبوونەوەکە بوون کە لە دژی بڕیاری ڕاپەڕینی چەکداریی دەستبەجێ وەستانەوە، ئەمەش نەک لە ترسی گیانی خۆیان، بەڵکوو لەسەر بنەمای هەڵسەنگاندنێکی جیاوازی بارودۆخی سیاسی و سەربازیی ڕووسیا بوو. ئەوان پێیان وابوو کە حزب هێشتا لە ڕووی سەربازییەوە هێندە پڕچەک و ئامادە نییە کە بتوانێت بەرگەی سوپای ڕێکخراوی حکومەت و قزاقەکان بگرێت، و دەترسان ئەزموونی تاڵی سەرکوتکارییەکانی “ڕۆژانی تەمموز” دووبارە ببێتەوە و حزبەکە بە تەواوی لەناو بچێت. ڕوانگەی ئەوان مەیلی بەرەو خەباتی پەرلەمانی و دیموکراسی هەبوو؛ پێیان وابوو باشترین ڕێگە ئەوەیە بلشەویکەکان متمانەی جووتیاران بەدەستبهێنن و لە ڕێگەی هەڵبژاردنەکانی پەرلەمانی داهاتوو (ئەنجومەنی دامەزرێنەران) بە شێوەیەکی یاسایی دەسەڵات بگرنە دەست. ناکۆکییەکە کاتێک گەیشتە لووتکە کە پلانی نهێنی ڕاپەڕینەکەیان لە ڕۆژنامەیەکی غەیرە حزبی کراوەدا ئاشکرا کرد، کە ئەمەش تووڕەییەکی بێوێنەی لێنینی لێکەوتەوە و بە “ناپاکی” ناوی برد، هەرچەندە دواتر لەبەر بەرژەوەندی شۆڕشەکە ناکۆکییەکە کاتیانە وەسەربەند کرا، بەڵام ئەم مێژووە لە سەردەمی ستالیندا وەک مۆرێکی خیانەت بەسەر نێوچەوانیانەوە مایەوە.

٣. چۆنیەتی ڕێگەخۆشکردنی بڕیارەکە بۆ تەقینەوەی شۆڕشی مێژوویی ئۆکتۆبەر
بڕیاری مێژوویی ٢٣ی ئۆکتۆبەری ١٩١٧ وەک تەقێنەر و خاڵی وەرچەرخانی ڕاستەقینەی شۆڕشەکە کاردەکات، چونکە تەواوی دڕدۆنگی و بەربەستە دەروونی و فیکرییەکانی نێو ڕیزەکانی بەلشەفیکەکانی لادا و ئاڕاستەی حزبەکەی لە گفتوگۆ و پڕوپاگەندەی سیاسییەوە گۆڕی بۆ کردەوەی دەستبەجێی سەربازی. ئەم بڕیارە شەرعیەتی تەواوی بە لێژنەی سەربازیی شۆڕشگێڕی بەخشی بۆ ئەوەی چەک و تەقەمەنی بەسەر کرێکارانی کارگەکاندا دابەش بکات و کۆنترۆڵی سەربازگەکان لەژێر دەستی ئەفسەرانی سەر بە حکومەتی کاتی دەربهێنێت. لەلایەکی ترەوە، ئەم بڕیارە پێشی بە پلانەکانی ئەسکەندەر کێرێنسکی گرت کە دەیویست هێزە شۆڕشگێڕەکان لە پایتەخت دووربخاتەوە یاخود پترسبۆرگ ڕادەستی ئەڵمانییەکان بکات بۆ خنکاندنی دەنگی کرێکاران؛ بەم شێوەیە تەنیا دوو هەفتە دوای ئەم کۆبوونەوەیە، پلانە تەکنیکی و سەربازییەکان ڕاستەوخۆ چوونە بواری جێبەجێکردنەوە و لە شەوی ٢٥ی ئۆکتۆبەردا، کۆشکی زستانە گەمارۆدرا و چینی کرێکار بۆ یەکەمجار لە مێژوودا توانی دەسەڵاتی دەوڵەت بە تەواوی ڕابکێشێتە ژێر ڕکێفی خۆی.