چارەنووسی مرۆڤ لە دەرەوەی زەوی: کورتەیەک بۆ دیدگاکانی میچیۆ کاکۆ …توانا محەمەد نوری

کتێبی “داهاتووی مرۆڤایەتی” (The Future of Humanity) یەکێکە لە بەرهەمە هەرە سەرنجڕاکێش و پڕفرۆشەکانی فیزیاناس و ئاییندەناسی ناسراوی جیهانی میچیۆ کاکۆ، کە بۆ یەکەمجار لە ٢٠ی شوباتی ٢٠١٨ بڵاوکرایەوە. ئەم کتێبە نزیکەی ٣٦٨ لاپەڕەیە و تێیدا نووسەر بە زمانێکی زانستی سادە و وێنەگرتنی ورد، باس لە قۆناغەکانی گۆڕانی مرۆڤ بۆ بوونەوەرێکی گەردوونی دەکات.

شارستانییەتی مرۆڤایەتی لە لێواری بڵاوبوونەوەدایە بۆ دەرەوەی زەوی. ئەمە تەنها ئەگەرێک نییە، بەڵکو خەریکە دەبێتە پێویستییەکی حەتمی؛ جا چ بەهۆی گۆڕانی کەشوهەوا و کەمبوونەوەی سەرچاوە سروشتییەکانەوە بێت، یان بەهۆی کارەساتەکانی داهاتوو کە پاڵمان پێوەبنێت زەوی جێبهێڵین، ڕۆژێک دێت کە ماڵەکانمان لە نێوان ئەستێرەکاندا بنیات دەنێین. دکتۆر میچیۆ کاکۆ بە وردەکارییەکی دەوڵەمەند و زمانێکی سادە دەخاتە ڕوو کە چۆن مرۆڤایەتی دەتوانێت قۆناغ بە قۆناغ شارستانییەتێکی بەردەوام لە بۆشایی ئاسماندا گەشە پێ بدات.

کاکۆ بەو شێوازە سەرنجڕاکێشەی کە تێیدا شارەزایە، نیشانمان دەدات چۆن خەیاڵی زانستی دەبێتە ڕاستی؛ پەرەسەندنی سەرسوڕهێنەر لە بوارەکانی ڕۆبۆتیک، تەکنەلۆژیای نانۆ و بایۆتەکنەلۆژیا دەبنە هۆی ئەوەی بتوانین شارە شیاوەکان بۆ ژیان لەسەر مەریخ دروست بکەین. هەروەها باس لە گەیشتن بە ئەستێرە نزیکەکان دەکات لە ڕێگەی کەشتییە ئاسمانییە وردەکان کە بە تیشکی لەیزەر کار دەکەن. بەو پەرۆشی و سەرسامییە بێپایانەی کە هەیەتی، خوێنەر دەباتە گەشتێکی ئەفسوناوی بۆ داهاتوویەک کە تێیدا مرۆڤایەتی دواجار چارەنووسە مێژووییەکەی خۆی لە نێوان ئەستێرەکاندا بەدەست دەهێنێت و ڕەنگە تەنانەت بگاتە ئاستی نەمریش.

کاکۆ لە سەرەتای کتێبەکەدا جەخت لەوە دەکاتەوە کە مانەوەی مرۆڤ لەسەر زەوی بۆ هەمیشە مەحاڵە، چونکە زەوی ڕووبەڕووی مەترسییەکانی وەک بەرکەوتنی ئەستێرە بچووکەکان، گۆڕانی کەشوهەوا، یان لە کۆتاییدا مردنی خۆر دەبێتەوە. بۆیە، ئەو پێی وایە تاکە ڕێگە بۆ ڕزگاربوون و بەردەوامبوونی شارستانییەتەکەمان، بوونە بە “شارستانییەتێکی فرە-هەسارەیی” و گەشتکردن بەرەو قووڵایی گەردوون.

لە قۆناغی یەکەمدا، نووسەر باس لە ئاوەدانکردنەوەی مانگ و مەریخ دەکات. ئەو پێی وایە دروستکردنی بنکەی هەمیشەیی لەسەر مانگ وەک وێستگەیەکی تاقیکردنەوە و بازدان وایە بۆ گەیشتن بە مەریخ. یەکێک لە بابەتە سەرەکییەکان “تێرافۆرمینگ” یان “زەویکردن”ی مەریخە؛ واتە گۆڕینی ژینگەی مەریخ لە هەسارەیەکی ساردی بێ ئۆکسجینەوە بۆ هەسارەیەک کە مرۆڤ بتوانێت تێیدا بژی.

کاکۆ ئاماژە بە ڕۆڵی گرنگی ڕۆبۆتەکان و زیرەکیی دەستکرد دەکات لەم پڕۆسەیەدا. پێش ئەوەی مرۆڤەکان بگەنە مەریخ یان هەر شوێنێکی تر، پێویستە ڕۆبۆتەکان بنکە و ژێرخانەکان دروست بکەن. هەروەها باس لە کەرەستە و سەرچاوە بێپایانەکانی ناو گەردوون دەکات، وەک دەرهێنانی کانزا لە ئەستێرە بچووکەکان (Asteroid Mining)، کە دەبێتە هۆی دروستبوونی شۆڕشێکی ئابووری نوێ.

کاتێک باس لە گەشتکردن بۆ دەرەوەی کۆمەڵەی خۆر دەکات، کاکۆ دانی پێدا دەنێت کە تەکنەلۆژیای ئێستای موشەک زۆر خاوە. ئەو پێشنیاری تەکنەلۆژیای نوێ دەکات وەک “چارۆکەی لەیزەری” (Laser Sails) کە دەتوانێت کەشتییە ئاسمانییە بچووکەکان بە خێراییەکی زۆر نزیک لە خێرایی تیشک ڕەوانە بکات، ئەمەش گەیشتن بە ئەستێرەکانی تر لە ماوەی یەک تەمەنی مرۆڤدا دەکاتە ڕاستی.

یەکێکی تر لە تەوەری گرنگی کتێبەکە، گۆڕانی بایۆلۆژیی مرۆڤە. بۆ ئەوەی مرۆڤ بتوانێت بەرگەی گەشتە درێژخایەنەکان و ژینگەی جیاوازی هەسارەکانی تر بگرێت، ڕەنگە پێویست بێت دەستکاری جیناتی خۆمان بکەین یان لەگەڵ ئامێرەکاندا تێکەڵ ببین (سایبۆرگ). ئەمە نەک تەنها بۆ مانەوە، بەڵکو بۆ گونجاندن لەگەڵ کێشکردنی جیاواز و تیشکدانەوەی گەردوونی پێویستە.

کاکۆ زۆر بە قووڵی باس لە چەمکی “نەمری” دەکات، بەڵام نەک تەنها لە ڕووی جەستەییەوە، بەڵکو لە ڕووی دیجیتاڵییەوە. ئەو پێی وایە لە داهاتوودا دەکرێت هەموو زانیارییەکانی مێشک و هۆشمەندیی مرۆڤ کۆپی بکرێت و بخرێتە ناو کۆمپیوتەر یان جەستەی دەستکردەوە. بەم شێوەیە مرۆڤ دەتوانێت بۆ هەمیشە بژی و تەنانەت وەک شەپۆلێکی لەیزەری بە خێرایی تیشک بە ناو گەردووندا گەشت بکات.

لە ڕوانگەیەکی فراوانترەوە، کاکۆ باس لە “پێوەری کارداشێڤ” دەکات بۆ پۆلێنکردنی شارستانییەتەکان. ئەو مرۆڤایەتی وەک شارستانییەتێکی “پلە سفر” دەبینێت کە بەرەو “پلەی یەک” هەنگاو دەنێت. ئەو گەشبینە کە مرۆڤ دەتوانێت ببێتە شارستانییەتێکی پلە دوو و سێ، کە وزەی ئەستێرەکان و تەواوی گەلەئەستێرەکە کۆنتڕۆڵ بکات.

ئاماژەکردن بە دیناسۆرەکان لە کتێبەکەدا وەک پەندێکی مێژوویی و زانستی بەکارهاتووە؛ میچیۆ کاکۆ ڕوونی دەکاتەوە کە پێش ٦٦ ملیۆن ساڵ، بەرکەوتنی هەسارۆکەیەکی گەورە (Asteroid) بووە هۆی لەناوچوونی یەکجاریی دیناسۆرەکان، چونکە ئەوان “بەرنامەی بۆشایی ئاسمانیان” نەبوو تا خۆیان ڕزگار بکەن. ئەم نموونەیە وەک بەڵگەیەک دەهێنرێتەوە بۆ ئەوەی بزانین کە زەوی هەمیشە شوێنێکی ئارام نییە و کارەساتی گەردوونی لە هەر ساتێکدا ئەگەری دووبارەبوونەوەی هەیە. کاکۆ جەخت دەکاتەوە کە جیاوازیی ئێمە لەگەڵ دیناسۆرەکان لەوەدایە کە ئێمە زانست و تەکنەلۆژیامان هەیە، بۆیە دەبێت پێش ئەوەی تووشی هەمان چارەنووسی ئەوان ببین، پەرە بە گەشتە ئاسمانییەکان بدەین و ڕەگەزی مرۆڤ لە قڕبوون بپارێزین.

مەبەستی کتێبەی میچیۆ کاکۆ دروستکردنی ترس نییە، بەڵکو “ئاگادارکردنەوەیەکی واقیعی و زانستییە” کە لەسەر بنەمای حەقیقەتە چەسپاوەکانی گەردوونناسی و فیزیا داڕێژراوە. کاکۆ ڕوونی دەکاتەوە کە بەپێی زانست، خۆر لە دوای نزیکەی ٥ ملیار ساڵی تر وزەکەی تەواو دەبێت و دەگۆڕێت بۆ “دێوەزمەیەکی سوور” و زەوی هەڵدەلوشێت، جگە لە مەترسی بەردەوامی بەرکەوتنی ئەستێرە بچووکەکان. ئەو دەڵێت مانەوە لەسەر یەک هەسارە وەک ئەوە وایە “هەموو هێلکەکانت بخەیتە ناو یەک سەبەتەوە”، بۆیە زانست وەک تاکە “بیمەی مانەوە” بۆ ڕەگەزی مرۆڤ دەبینێت.

لە کۆتاییدا، کتێبەکە پەیامێکی پڕ لە ئومێد دەدات. میچیۆ کاکۆ دەڵێت هەرچەندە زەوی لانکەی مرۆڤایەتییە، بەڵام هیچ منداڵێک بۆ هەمیشە لە ناو لانکەدا نامێنێتەوە. چارەنووسی ڕاستەقینەی ئێمە لە نێوان ئەستێرەکاندایە؛ مرۆڤایەتی دەبێتە ڕەگەزێکی گەردوونی کە هۆشمەندی و زانست لەگەڵ خۆیدا دەبات بۆ پاراستنی ژیان لە بەرامبەر لەناوچووندا.