لە مانگرتنی کرێکارانەوە بۆ لوتکەی دەسەڵات: کورتەیەک لە مێژووی بەلشەفییەکان لە ڕووسیا….  ئامادەکردنی: توانا محەمەد نوری

 چیرۆکی گەیشتنی بەلشەفییەکان بە دەسەڵات لە ڕووسیا، تەنها چیرۆکی ڕۆژێکی شۆڕش نییە، بەڵکو ئەنجامی ١٤ ساڵ کارکردنی بەردەوامە لەناو شەقام و کارگەکاندا. ئەم گروپە لە ساڵی ١٩٠٣ دروست بوو، بەڵام بۆ ماوەی زیاتر لە ١٢ ساڵ، تەنها یەکێک بوو لە گروپە سیاسییە بچووکەکان و لە زۆربەی ناڕەزایەتییەکاندا تەنها وەک “بەشداربوو” دەردەکەوت.

١٩٠٥: شۆڕشی یەکەم و تەنها “بەشداری“

لە ساڵی ١٩٠٥دا، کاتێک یەکەم شۆڕشی گەورە دژی قەیسەر ڕوویدا، بەلشەفییەکان ڕۆڵێکی سەرەکییان نەبوو. خۆپیشاندانەکان بە “یەکشەممەی خوێناوی” دەستی پێکرد کە قەشەیەک ڕابەرایەتی دەکرد. لەم قۆناغەدا کە ساڵ و نیوێکی (١٩٠٥-١٩٠٧) خایاند، بەلشەفییەکان تەنها وەک بەشداربووی ناو جەماوەر بوون. ئەوان لەناو خۆپیشاندانەکاندا دروشمی خۆیان دەدا، بەڵام خەڵکەکە بە قسەی ئەوان نەهاتبوونە سەر شەقام. لە کۆی ئەو ٣ ملیۆن کرێکارەی مانیان گرتبوو، تەنها بەشێکی زۆر کەمیان شوێنکەوتەی ئەم حیزبە بوون.

١٩١٢ – ١٩١٤: مانگرتنە کورتخایەنەکان

دوای چەند ساڵێک لە بێدەنگی، دووبارە شەپۆلی مانگرتنەکان دەستی پێکردەوە. یەکێک لە گەورەترین مانگرتنەکان لە ساڵی ١٩١٢ لە کانگاکانی زێڕی “لێنا” ڕوویدا کە نزیکەی مانگێکی خایاند. لەم کاتەشدا، بەلشەفییەکان هێشتا کۆنترۆڵی شەقامیان لەدەستدا نەبوو. ئەوان تەنها لە ڕێگەی ڕۆژنامەی “پراڤدا”وە پشتگیرییان لە کرێکاران دەردەبڕی. زۆربەی مانگرتنەکانی ئەم سەردەمە تەنها ١ بۆ ٣ ڕۆژیان دەخایاند و بۆ داواکاری سادەی وەک “زیادکردنی مووچە” بوون، نەک بۆ ڕووخاندنی دەسەڵات.

شوباتی ١٩١٧: شۆڕشێکی خۆڕسک

گرنگترین خاڵ لە مێژووی ڕووسیا، شۆڕشی شوباتی ١٩١٧ بوو کە قەیسەری ڕووخاند. ئەم شۆڕشە تەنها ٨ بۆ ١٠ ڕۆژی خایاند. جێگەی سەرنجە کە لەم ڕووداوە مێژووییەدا، بەلشەفییەکان هیچ کۆنترۆڵێکیان بەسەر شەقامدا نەبوو. لینین لە دەرەوەی وڵات بوو و سەرکردەکانی تری حیزبەکەش تەنها وەک “بەشداربوویەکی سادە” لە ناو جەماوەردا دەڕۆیشتن. خەڵکەکە خۆڕسکانە بەهۆی برسێتی و جەنگەوە ڕژانە سەر شەقام.

وەرچەرخان: کەی بوونە ڕابەر و بڕیاردەر؟

لە نێوان مانگی نیسان تا ئۆکتۆبەری ١٩١٧ (ماوەی ٦ مانگ)، هەموو شتێک گۆڕا. بەلشەفییەکان توانییان بە دروشمی “نان، زەوی، ئاشتی” سەرنجی خەڵک ڕابکێشن و لێرەوە لە “بەشداربوو”ەوە بوون بە “ڕابەر”.

• خۆپیشاندانی تەمموز: بەلشەفییەکان ڕابەرایەتی خۆپیشاندانێکی گەورەیان کرد کە چەند ڕۆژێکی خایاند، بەڵام بەهۆی سەرکوتکردنەوە شکستیان هێنا.
• شۆڕشی ئۆکتۆبەر: ئەمە ئەو ساتە بوو کە بەلشەفییەکان ١٠٠٪ی کۆنترۆڵی دەسەڵاتیان گرتە دەست. ئەمە تەنها ١ بۆ ٢ ڕۆژی خایاند و تێیدا بە شێوەیەکی ڕێکخراو کۆشکی زستانیان گرت و حکومەتیان هەڵوەشاندەوە.

ئەنجام

بەلشەفییەکان لە ماوەی ١٤ ساڵدا، لە هەزاران مانگرتن و خۆپیشاندانی جۆراوجۆردا ئامادەبوون. لەو ماوەیەدا:

١. بۆ ماوەی ١٢ ساڵ: تەنها وەک بەشداربوو بوون و کۆنترۆڵی شەقامیان نەبوو. زۆربەی ئەو ناڕەزایەتییانە کورتخایەن بوون (چەند ڕۆژێک).

٢. تەنها لە ٦ مانگی کۆتاییدا: توانییان ببنە ڕابەری ڕاستەقینە و لە ڕێگەی مانگرتن و جوڵەی چەکدارییەوە، بە شێوەیەکی تەواو کۆنترۆڵی وڵات بکەن.

ئەم مێژووە نیشانی دەدات کە چۆن بەلشەفییەکان لە ڕێگەی بەشداری بەردەوام لە کێشەکانی خەڵکدا، دواجار توانییان لە کاتێکی گونجاودا دەسەڵات بگرنە دەست.

١٢/٢/٢٠٢٦