مافی چارەنووسی گەلان (کام نەتەوە و کام چارەنووس؟)… نووسینی: مازن قاسم
ڤلادیمێر لینین لە لێدوانە بەناوبانگەکەیدا سەبارەت بە “مافی چارەنووسی گەلان”، چەمکێکی سیاسی وردی خستەڕوو کە دواتر شێواوی و وەک دروشمێکی ناڕوون بەکارهێنرا، هەندێکجار خزمەت بە پێچەوانەی ئەوەی مەبەستی بوو. بەیاننامەکە لای لینین بە مانای مافی جیابوونەوەی هیچ گروپێک نەبوو تەنها بە ئیدیعای ناسیۆنالیزم، هەروەها شەرعیەتی ئۆتۆماتیکی بە هەموو پڕۆژەیەکی جوداخوازی نەدەدا. بەڵکو لە شیکردنەوەیەکی ماتریالیستی ململانێیەوە سەرچاوەی گرتووە، کە لەسەر بنەمای ستەمکاری ڕاستەقینە و واقیعە کۆمەڵایەتی و چینایەتییەکان دامەزراوە.
لینین مەبەستی لە “گەلان” هەموو گرووپێکی نەتەوەیی و زمانەوانی و کولتووری نەبوو، بەڵکو مەبەستی ئەو گەلانە بوو کە لە چوارچێوەی دەوڵەت یان ئیمپراتۆرییە ستەمکارەکاندا تووشی چەوساندنەوەی ڕاستەقینەی نەتەوەیی بوون، کە سیاسەتی ئاسمیلەکردنی زۆرەملێ بەسەریاندا سەپێنرا و لە زمان و کولتوور و بەشداری ئازادانەی خۆیان لە دیاریکردنی فۆرمی دەوڵەت و سیستەمی حوکمڕانییەکەی بێبەش بوون. لەم چوارچێوەیەدا گوتاری چارەنووسی خۆنووسین دەبێتە ئامرازێک بۆ ڕزگاربوون لە ستەم، نەک ئامرازێک بۆ شکۆمەندکردنی خودی شوناسی نەتەوەیی.
بۆ لینین، “چارەنووس” بە مانای دابڕان وەک ئامانجێک لە خۆیدا نەبووە، بەڵکو بە مانای مافی هەڵبژاردنی ئازاد بووە. چارەنووس دەتوانێت جیابوونەوە بێت، یان دەشێت مانەوە لە چوارچێوەی یەک دەوڵەت یان یەکێتییەکی فراوانتردا بێت، بەڵام مەرجی چارەنووسساز ئەوە بوو کە یەکێتی یان جیابوونەوە خۆبەخشانە بێت نەک بە زۆر. یەکگرتوویی سەپێنراو بە هێز جۆرێکە لە چەوساندنەوە و دابڕان کە بە ناوی ناسیۆنالیزمەوە سەپێنراوە کەمتر مەترسیدار نییە. ئەوەی بۆ لینین گرنگ بوو، نەهێشتنی هۆکارەکانی دوژمنایەتی نەتەوەیی و دروستکردنی هەلومەرجێک بوو کە ڕێگە بە گەلان بدات لەسەر بنەمای یەکسانی و هەڵبژاردنی ئازاد پێکەوە بژین.
لە هەمووی گرنگتر، لینین بە ڕوونی جەختی لەوە کردەوە کە مافی چارەی خۆنووسین ناتوانێت لە سەرووی خەباتی چینایەتییەوە بێت. ئەگەر جیابوونەوە بوو بە ئامرازێک بۆ خزمەتکردنی ئیمپریالیزم، یان پڕۆژەیەک بۆ بنیاتنانی دەوڵەتێکی نەتەوەیی بۆرژوازی دوژمنایەتی کرێکاران، یان ئامرازێک بۆ دابەشکردنی چینی کرێکار بە درێژایی هێڵە نەتەوەییەکان، ئەوا ئەمە دەربڕینێکی ڕزگاری نەبوو، بەڵکو لادانێک بوو لە خودی بیری مارکسیستی. لەم جۆرە حاڵەتانەدا لینین درێغی نەدەکرد لە دژایەتیکردنی ئەم فۆرمەی دابەشبوونە، تەنانەت ئەگەر لەژێر ئاڵای “رزگاری نەتەوەیی”دا بەرزکرابێتەوە.
هەروەها لینین جیاوازی لە نێوان گەلانی چەوساوەی ڕاستەقینە و بزووتنەوە ناسیۆنالیستییە بۆرژوازییەکان کە بانگەشەی نوێنەرایەتیان دەکەن. هەموو ئەوانەی ئاڵای جیابوونەوە بەرز دەکەنەوە، نوێنەرایەتی ئازاری ڕاستەقینە ناکەن، هەروەها هەموو بزووتنەوەیەکی ناسیۆنالیستیش گوزارشت لە بەرژەوەندیی جەماوەر ناکات. بۆرژوازی نەتەوەیی زۆرجار هەستی نادادپەروەری و ناسنامە بۆ چەسپاندنی دەسەڵاتی خۆی دەقۆزێتەوە، “خۆ چارەنووس” دەگۆڕێت بۆ ئامرازێک بۆ کەڵەکەکردنی سەرمایە، بەمەش دەوڵەتێکی نەتەوەیی نوێ دروست دەکات کە لە بەرژەوەندی چینی کرێکار دابڕاوە و تەنانەت دوژمنایەتیش دەکات.
بۆیە دەکرێ بڵێین لینین “چێکی سپی”ی بە جیابوونەوە نەبەخشی، بەڵکو بەرگری لە مافی هەڵبژاردنی گەلانی چەوساوە کرد، بەمەرجێک ئەم هەڵبژاردنە خزمەت بە ڕزگاری مرۆیی و چینایەتی بکات، نەک پرۆژەی ئیمپریالیستی یان بۆرژوازی کە دابەشبوونەکان لەناو چینی کرێکاردا قووڵتر دەکەنەوە و ناسیۆنالیزم لە ئامرازێکی ڕزگاریخوازییەوە بگۆڕن بۆ ئامرازێکی نوێی هەژموون.