ماریا کۆرینا ماچادۆ: لێکۆڵینەوەیەکی ڕەخنەیی… توانا محمەد نوری

لە چوارچێوەی دۆخی ئێستای ڤەنزوێلا، کە بە قەیرانێکی قووڵی سیاسی، ئابووری و کۆمەڵایەتی تێدەپەڕێ، هاوکات لەگەڵ زیادبوونی هەڕەشەکانی دەستێوەردانی ڕاستەوخۆی ئیمپریالیزمی ئەمریکای باکوور و هاوپەیمانە ئەورووپییەکانی، بەخشینی “خەڵاتی ئاشتی نۆبڵ” بە ماریا کۆرینا ماچادۆ زۆر کێشەدارە. ماچادۆ، کەسایەتییەکی دیارە و هاوپەیمانی سەرمایەداری جیهانی و بەرگریکارێکی سەرسەختی سیاسەتە ئیمپریالیستییەکانە، ئەم خەڵاتە بە شێوازێک وەردەگرێت کە توندوتیژی و باڵادەستیی ئیمپریالیستی شەرعییەت پێدەبەخشێت.

ماریا کۆرینا ماچادۆ، کە وەک “براوەی خەڵاتی ئاشتیی نۆبڵ” نمایشکرا، پشتگیریکارێکی دەنگ بڵندی ڕژێمی تاوانکاری زایۆنیستی ئیسرائیلە. لە کاتێکدا کە بزووتنەوە فراوانەکانی ناڕەزایەتی لە سەرانسەری جیهاندا دژی جینۆسایدی ئەنجامدراو لەلایەن ڕژێمی زایۆنیستی ئیسرائیلەوە وەستاون، کە لەلایەن ئیمپریالیزمی ئەمریکای باکوور و هێزە ئەورووپییەکانەوە پشتگیری دەکرێت، دامەزراوەی نۆبڵ ماچادۆی هەڵبژاردووە، کەسێک کە بە گەرمکەرەوەی جەنگ و پشتگیریکەری ترەمپ ناسراوە، وەک “براوەی خەڵاتی ئاشتیی نۆبڵ”. ئەم کەسە نەک تەنها مێژوویەکی دوورودرێژی لە هەوڵدانی کودەتا و پشتگیریکردنی دەستێوەردانی سەربازی لە ڤەنزوێلا هەیە، بەڵکو بە ئاشکرا پشتگیری لە ڕژێمی تاوانکاری ئیسرائیل دەکات.

لە وەڵامی وەرگرتنی ئەم خەڵاتەدا، ماچادۆ ڕایگەیاند: “خەڵاتەکە پێشکەش بە گەلی چەوساوەی ڤەنزوێلا و بە سەرۆک ترەمپ دەکەم، بۆ پشتگیریی بەهێز و قایمی لە دۆزەکەمان.” ئەم لێدوانە بە ڕوونی ئاماژە بەوە دەکات کە چەمکی ئەو بۆ “ئاشتی” هیچی تر نییە جگە لە بەرزڕاگرتنی توندوتیژی و گەرمکردنی جەنگ.

ماریا کۆرینا ماچادۆ کێیە؟

ماریا کۆرینا ماچادۆ لە یەکێک لە خێزانە بۆرژوازییە کۆن و دەوڵەمەندەکانی ڤەنزوێلاوە هاتووە، کە نوێنەرایەتی چینێک دەکات کە بە بەردەوامی هەوڵی داوە بەرژەوەندییە چینایەتییەکانی خۆی لە دژی کرێکاران و ڕەنجدەران بپارێزێت. وەک سەرکردەی پارتی “ڤێنتێ ڤەنزوێلا”، بە تەواوی پەیوەست بە بەرژەوەندییەکانی ئیمپریالیزمی ئەمریکای باکوور دادەنرێت. بۆچوونەکانی لە بنەڕەتدا بەرگری لە سەرمایەداریی نیولیبرال، خاوەندارێتیی تایبەت، و باڵادەستیی قۆرخکاری و کارتلە سەرمایەدارییە جیهانییەکان دەکەن.

لە ڕووی ئابووری و چینایەتییەوە، ماچادۆ داکۆکیکارێکی گەرموگوڕی بازاڕی ئازاد و جێبەجێکردنی تەواوی سیاسەتە سەرمایەدارییە نیولیبرالەکانە. ئەو پشتگیری لە دەستەواژەی فریودەرانەی “سەرمایەداریی گەل” دەکات، هەمان مۆدێل کە یەکەمجار لە سەردەمی دیکتاتۆرییەتی سەربازی پینۆچێ لە چیلی جێبەجێ کرا، و ڕاستەوخۆ لەلایەن ئابووریناسانی قوتابخانەی شیکاگۆوە سەرپەرشتی دەکرا و لەلایەن ئیمپریالیزمی ئەمریکای باکوورەوە پشتگیری دە کرا. لە ڕاستیدا، ستراتیژی ئابووریی ئەو هیچی تر نییە جگە لە قووڵکردنەوەی سیاسەتە نیولیبرالەکان، خاوەندارێتیی تایبەتیی تەواوی سەرجەم سەروەت و سامانی نیشتمانی، و ملکەچکردنی پەروەردە، تەندروستی، گواستنەوە، و خزمەتگوزارییە گشتییەکانی تر بۆ بازاڕ.

ماچادۆ بە ئاشکرا بەڵێنی داوە کە لە “ڤەنزوێلایەکی ئازاد”دا، مافی بەرهەمهێنانی نەوت، گاز، و کانزا دەبەخشێتە کۆمپانیا فرەنەتەوەییەکان و PDVS—کۆمپانیای نیشتمانیی نەوتی ڤەنزوێلا—بە تەواوی تایبەت دەکات. ئەم هەنگاوە ئامانجی گەڕاندنەوەی باڵادەستیی ڕاستەوخۆی قۆرخکاری و کارتلە سەرمایەدارییە جیهانییەکانە بەسەر سەرچاوە سروشتی و ئابوورییەکانی ڤەنزوێلادا.

بۆ خەڵکی ڤەنزوێلا و جیهان، ماریا کۆرینا ماچادۆ کەسایەتییەکی ناسراوە کە چەندین جار داوای دەستێوەردانی سەربازیی ئیمپریالیزمی ئەمریکای باکووری لە ڤەنزوێلا کردووە. ئەمە هیچی تر نییە جگە لە هەوڵێک بۆ سەپاندنی حکوومەتێکی هاوپەیمان لەگەڵ بەرژەوەندییە سەرمایەدارییە ئیمپریالیستییەکان لە ڕێگەی هێزی چەکدارییەوە. لەم سیناریۆیەدا، ماچادۆ تەنها وەک بریکارێکی گوێڕایەڵ لەناو پێکهاتەی فەرماندەیی هێزی سەربازیی ئەمریکای باکووردا خزمەت دەکات.

گەرمکردنی جەنگی ماچادۆ و “ئاشتی“

هەڵوێستی گەرمکەرانەی جەنگی ماچادۆ لە لێدوانەکانی پێشوویەوە دیارە. کاتێک ئیمپریالیزمی ئەمریکای باکوور هێرشێکی گەورەی بۆ سەر بەرنامەی ئەتۆمیی ئێران دەستپێکرد، کە ئۆپەراسیۆنێک بوو و بەکارهێنانی بۆمبی گەورەی شکان و چەکی وردی لەخۆگرتبوو، ماریا کۆرینا ماچادۆ ڕووی لە دۆناڵد ترەمپ کرد و ڕایگەیاند: “کاراکاس نزیکترە لە تاران.” ئەم لێدوانە ئاماژەیەکی ڕوون و بانگهێشتێکی بێ پەردە بوو بۆ توندوتیژیی سەربازی دژی وڵاتەکەی خۆی، ڤەنزوێلا، کە ڕووی ڕاستەقینەی ئەم “براوەی ئاشتییە”ی وەک ئامرازێکی پڕوپاگەندە بۆ گەرمکردنی جەنگی ئیمپریالیستی ئەمریکای باکوور ئاشکرا کرد.

هاوپەیمانی لەگەڵ سیاسەتەکانی گەرمکردنی جەنگی ئەمریکا

بە گوێرەی سیاسەتە گەرمکەرانەی جەنگی ئیمپریالیزمی ئەمریکای باکوور، کە بە هێرشەکانی سەر ئێران بۆ پشتگیریکردنی ڕژێمی زایۆنیستی ئیسرائیل دەستیپێکرد، ئیمپریالیزمی ئەمریکای باکوور هەندێک لە سەرنجی سەربازیی خۆی گواستەوە بۆ ئەمریکای لاتین. هێزە دەریایییەکانی ڕەوانەی دەریای کاریبی کران وەک هەنگاوێکی دژە شۆڕشگێڕی و توندوتیژ. ئەم کردارە ئامانجی دووپاتکردنەوەی ئەوە بوو کە ئەمریکای لاتین “حەوشەی پشتەوە”ی سەرمایەداریی ئەمریکای باکوورە و بۆ بەهێزکردن و فراوانکردنی باڵادەستیی ئیمپریالیستی لە ناوچەکەدا.

ماریا کۆرینا ماچادۆ پێشوازی لەم هەنگاوە کرد، بە ئاشکرا خزمەتی سیاسەتە ئیمپریالیستی و گەرمکەرانەی جەنگی ئیدارەی ترەمپی دژی ڤەنزوێلا دەکرد. ئەم هەڵوێستە، لە کردەدا، بە مانای پشتگیریکردنی هەڕەشەی کرداری سەربازیی ڕاستەوخۆ دژی گەلی ڤەنزوێلا بوو.

ئەو ستایشی سیاسەتە گەرمکەرانەی جەنگی ترەمپی کرد و ڕایگەیاند: “ئێمە لە ساتێکی یەکلاکەرەوەداین بۆ کیشوەری ئەمریکا. ئەوەی لە ڤەنزوێلا ڕوودەدات ئەنجامی هەڵوێستی بەهێز و قایمی سەرۆک ترەمپە بۆ هەڵوەشاندنەوەی پێکهاتەی تاوانکاری لە دەسەڵاتدا، و کاریگەرییەکی گەورەی لەسەر ناوچەکە هەیە.” ئەم لێدوانانە بە ڕوونی هاوپەیمانیی ئەو لەگەڵ ستراتیژی توندوتیژانەی ئیمپریالیزمی ئەمریکای باکوور نیشان دەدەن بۆ دووبارە دامەزراندنەوەی باڵادەستیی سیاسی و ئابووریی خۆی بەسەر ئەمریکای لاتیندا.

پشتگیریکردن لە تاوانە ئیمپریالیستییەکان

بەهۆی هێرشە دڕندانەکانی سوپای ئەمریکای باکوور بۆ سەر بەلەمە بچووکەکان لە ئاوە کراوەکاندا، دەیان هاووڵاتیی ڤەنزوێلا و ڕەنگە خەڵکی وڵاتانی تری کاریبی کوژران. ئەم کوشتنانە شەپۆلێک لە ناڕەزایەتی و ئیدانەکردنی لەلایەن ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکانەوە، لەوانەش نەتەوە یەکگرتووەکان و تەنانەت هەندێک دامەزراوەی ئەمریکی، لێکەوتەوە.

سەرەڕای ئەمەش، ماریا کۆرینا ماچادۆ بە ئاشکرا پشتگیری لە سیاسەتە گەرمکەرانەی جەنگی و تاوانە سەربازییەکانی ئیمپریالیزمی ئەمریکای باکوور دەکات دژی گەلی ڤەنزوێلا و ئەمریکای لاتین.

“ئاشتی لە ڕێگەی هێزەوە”: لۆژیکی ئیمپریالیستی

ئیمپریالیستەکان و زایۆنیستەکان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، لەژێر ناوی “ئاشتی”دا، لە ڕاستیدا داکۆکی لە “ئاشتی لە ڕێگەی هێزەوە” دەکەن، ئاشتییەکی ئیمپریالیستی لەسەر بنەمای جینۆساید، و بە شێوەیەکی چالاکانە جێبەجێی دەکەن. لە ئەمریکای لاتین، ئامانجەکە هاوشێوەیە: سەپاندن یان بەهێزکردنی پشتبەستنی وڵاتان، بە تایبەتی ڤەنزوێلا، بە بەرژەوەندییەکانی ئیمپریالیزمی ئەمریکای باکوور لە ڕێگەی هەڕەشەی سەربازیی ڕاستەوخۆوە. ئەم هەڕەشانە هیچ پەیوەندییەکیان بە چارەسەرکردنی کێشە ڕاستەقینەکانی خەڵکی ڤەنزوێلا، کۆڵۆمبیا، پەنەما، ئەمریکای ناوەڕاست، یان مەکسیکەوە نییە. ئەو سیاسەتەی کە ماریا کۆرینا ماچادۆ بە ئاشکرا داکۆکی لێدەکات لە ڤەنزوێلا، تەواوی هاوپەیمانیی خۆی لەگەڵ ئامانجە ئیمپریالیستییەکان نیشان دەدات.

هاوپەیمانی لەگەڵ سیاسەتەکانی دژە کرێکاری و دژە کۆچبەران

دۆناڵد ترەمپ نەک تەنها بەرپرسیار بوو لە سەپاندنی سزاکان بۆ پێشخستنی ئامانجە ئیمپریالیستییەکان لە ڤەنزوێلا، بەڵکو سیاسەتەکانی سووکایەتیکردن و مامەڵەی تاوانکاری دژی خێزانە کرێکارە کۆچبەرەکانی ڤەنزوێلا (و بە گشتی خەڵکی ئەمریکای لاتین) لە ئەمریکای باکوور وەک بەشێک لە سیاسەتە ڕەگەزپەرستییەکانی جێبەجێ کرد.

ماریا کۆرینا ماچادۆ بە ئاشکرا پشتگیری لە سیاسەتە دڕندانە و دژە کۆچبەرانەکانی ئیدارەی ترەمپ کرد لە ڕووی ئەم سیاسەتە تاوانکارییانەی ئیمپریالیزمی ئەمریکای باکووردا.

ڕوانینێک لە ڕووداوەکانی پێشوو لە ڤەنزوێلا

لە نیسانی ٢٠٠٢دا، لە کاتی کودەتا سەربازی-بۆرژوازییەکەدا کە لەلایەن ئیمپریالیزمی ئەمریکای باکوورەوە پشتگیری دە کرا و ئامانجی ڕووخاندنی حکوومەتی چاڤێز بوو، ماریا کۆرینا ماچادۆ بە ئاشکرا لەگەڵ هێزەکانی کودەتاکەدا بوو. ئەو پشتگیری لە گەڕانەوە بۆ سیستەمی کۆنی پێش چاڤێز کرد، سیستەمێک کە لەسەر بنەمای بۆرژوازیی شکستخواردوو، فیدراسیۆنی ژوورەکانی بازرگانی (فێدەکاماراس)، و پلە باڵاکانی کڵێسای کاسۆلیکی بوو، کە بە پشتگیریی ڕاستەوخۆ لە ئیمپریالیزمی ئەمریکای باکوورەوە کاری دەکرد.

ماریا کۆرینا ماچادۆ، ئەو کەسەی خۆی بە “دیموکرات” دادەنێت، لەگەڵ بۆرژوازی و کودەتاچییەکاندا بوو کە دەستوور، پەرلەمان، و دامەزراوە گشتییەکانیان بە یەک شەو هەڵوەشاندەوە و سەرکوتکردنێکی توندی سیاسییان دەستپێکرد. ئەو بە دڵنیاییەوە لەگەڵ کرێکاران و جەماوەردا نەبوو کە دژی کودەتا سەربازییەکە لەسەر شەقامەکان بەرگرییان دەکرد.

لە ٢٠٠٤دا، حکوومەتی چاڤێز ڕیفراندۆمێکی ئەنجامدا بۆ چارەسەرکردنی قەیرانی سیاسیی ڤەنزوێلا لە ڕێگەی هەڵبژاردنەوە نەک شەڕی شەقام و مانگرتنی خاوەنکاران. ئەم ڕیفراندۆمە لەژێر سەرپەرشتیی ڕێکخراوەکانی وەک سەنتەری کارتەر و ڕێکخراوی دەوڵەتانی ئەمریکی (OAS) ئەنجامدرا بۆ دڵنیابوون لە باوەڕپێکراوی و ڕێگریکردن لە زیادبوونی ململانێی چینایەتی.

ئەنجامەکانی ڕیفراندۆمەکە لە بەرژەوەندیی هێزە جەماوەرییەکان و حکوومەتی چاڤێز بوو. بەڵام، ئەم ئەنجامە لەگەڵ بەرژەوەندییەکانی چینی دەسەڵاتدار و باڵی کاردانەوەی بۆرژوازی، لەوانەش ماریا کۆرینا ماچادۆ، گونجاو نەبوو. ئەوان بە ئاشکرا ویستی گەلیان ڕەتکردەوە.

لە ٢٠١٤دا، گۆڕەپانی سیاسیی ڤەنزوێلا جارێکی تر پلانێکی دژە شۆڕشگێڕی بەخۆیەوە بینی. لە کاتێکدا کە حکوومەتی مادۆرۆ (ڕژێمی چاڤێز دوای مردنی چاڤێز) تازە لە هەڵبژاردنەکانەوە دەرچوو بوو و ڕووبەڕووی قەیرانی شەرعییەت و کەمبوونەوەی بنکەی کۆمەڵایەتی ببووەوە، باڵی ڕاست، بە سەرۆکایەتی لیۆپۆڵدۆ لۆپێز، ئەنتۆنیۆ لێدێزما، و ماریا کۆرینا ماچادۆ، دروشمی “لا سالیدا” (چوونە دەرەوە)یان هەڵدایە.

ئامانجیان ڕوون بوو: ڕێکخستنی ناڕەزایەتییەکانی چینی ناوەڕاست و بەشێک لە هێزە چەکدارەکان بۆ ئەنجامدانی کودەتایەکی تر، شێوازێکی کلاسیکی دەستێوەردانی بۆرژوازی کە لەلایەن ئیمپریالیزمەوە پشتگیری دە کرا. “لا سالیدا” هیچی تر نەبوو جگە لە پڕۆژەیەک بۆ ڕووخاندنی حکوومەت بە پشت بەستن بە سوپا و دووبارە دامەزراندنەوەی دەسەڵاتی سیاسی لەلایەن ئۆلیگارشی و سەرمایەدارانەوە.

ماریا کۆرینا ماچادۆ، کە هەمیشە باس لە “دیموکراسی” دەکات، لە ڕاستیدا بەرگری لە پلانێک دەکرد کە لە بنەڕەتدا دژە دیموکراسی و دژە گەل بوو.

لە ٢٠١٩دا، ئیمپریالیزمی ئەمریکای باکوور، لە سەردەمی ئیدارەی ترەمپدا، قۆناغێکی نوێی توندوتیژیی سیاسی و ئابووری دژی ڤەنزوێلا دەستپێکرد. بە بەکارهێنانی قەیرانی ئابووری، داڕمانی بەهای دراوی نیشتمانی، و ناڕەزایەتییە جەماوەرییەکان دژی سیاسەتە دژە کرێکاری و سەرکوتکەرەکانی ڕژێمی مادۆرۆ، کۆشکی سپی “پڕۆژەی گوایدۆ”ی وەک ئامرازێکی نوێ بۆ دەستێوەردان و ناجێگیرکردن بەکارهێنا.

لەو قۆناغەدا، بۆرژوازی، کە لەلایەن ئیمپریالیزمەوە پشتگیری دە کرا، لەوانەش ماریا کۆرینا ماچادۆ، لیۆپۆڵدۆ لۆپێز، و ئەنتۆنیۆ لێدێزما، بە ئاشکرا ڕۆڵە سیاسییەکانی خۆیان خستە خزمەتی بەرژەوەندییە ئیمپریالیستییەکانی ئەمریکای باکوورەوە. ئەوان چیتر وەک سەربەخۆ خۆیان نمایش نەدەکرد: سیاسەتی ئەوان بە ئاشکرا سەروەریی نیشتمانیی ملکەچی بەرژەوەندییە ئیمپریالیستییەکان دەکرد.

هەڵوێستی ماچادۆ زۆر ڕوون بوو: ئەو بە ئاشکرا داوای “دەستێوەردانی سەربازیی فرەلایەنە”ی لە ڤەنزوێلا دەکرد، داوایەک بۆ توندوتیژیی سەربازیی ئیمپریالیستی کە ئامانجی سەپاندنی حکوومەتێکی بووکەڵەیی لە کاراکاس بوو و هاوپەیمان بێت لەگەڵ بەرژەوەندییەکانی کۆمپانیا نەوتییەکان و دارایی سەرمایەداری جیهانی.

بۆ ماچادۆ، کێشەکە نە دیموکراسی بوو نە ئازادیی گەلی ڤەنزوێلا، بەڵکو گەڕانەوەی تەواوی ڤەنزوێلا بۆ ناوچەی باڵادەستیی ئیمپریالیستی بوو. ئەو چەندین جار لە وتارەکانیدا جەختی لەوە دەکردەوە کە “سەربازانی ئازادی” دەبێت بێن بۆ یارمەتیدانی ڤەنزوێلا، دەستەواژەیەک کە مانای سیاسیی هیچی کەمتر نەبوو لە داگیرکاریی سەربازیی ڤەنزوێلا لەلایەن سوپای ئیمپریالیستی ئەمریکای باکوورەوە.

ئوریبیزم و زایۆنیزم: نموونەیەکی ڕوونی سروشتی چینایەتی و ئایدیۆلۆژیی ماریا کۆرینا ماچادۆ

لە ٢٠٢٠دا، ماریا کۆرینا ماچادۆ بە ئاشکرا ستایشی حکوومەتی فاشیستی ئاڵڤارۆ ئوریبەی کرد، سەرۆکی پێشووی کۆڵۆمبیا، و بە “نموونەی حکوومەتێکی دیموکراتی” ناوی برد. لە سەردەمی سەرۆکایەتیی ئەودا، سەدان چالاکوانی کرێکاری، کۆمەڵایەتی، و ڕەسەن لەلایەن سوپا، پۆلیس، و میلیشیاکانەوە تیرۆر کران. ئەمە هەمان “دیموکراسی”یە کە باڵە بۆرژوازییەکانی دەرەوەی دەسەڵاتی ڤەنزوێلا و ماچادۆ مەبەستیانە.

پارتی “ڤێنتێ ڤەنزوێلا”ی ماچادۆ پەیوەندیی فەرمی و “یاداشتێکی هاوکاری”ی لەگەڵ پارتی لیکودی ئیسرائیل دامەزراند، پارتی ڕەگەزپەرست و فاشیستی بنیامین ناتانیاهۆ. لە کاتێکدا کە ڕژێمی زایۆنیستی ئیسرائیل دەیان هەزار فەلەستینی کۆمەڵکوژ کردووە، ژێرخانی غەززەی وێران کردووە، و سیاسەتەکانی ئاپارتاید و پاکتاوی نەژادی پەیڕەو دەکات، ماچادۆ و پارتەکەی بە ئاشکرا پشتگیرییان لەم ڕژێمە کرد، و بە “بەرگریکارانی بەها ڕۆژئاوایییەکان” ناویان برد.

لە ڕاستیدا، ماچادۆ شوێن هەمان لۆژیکی ئیمپریالیستی دەکەوێت کە ڕووخاندن و پاکتاوی نەژادی فەلەستینییەکان، عێراقییەکان، و ڤەنزوێلایییەکان پاساو دەدات بۆ پاراستنی بەرژەوەندییەکانی کارتلە و قۆرخکارییە سەرمایەدارییە جیهانییەکان.

بەخشینی خەڵاتی بەناو “نۆبڵ بۆ ئاشتی” بە کەسایەتییەک وەک ماریا کۆرینا ماچادۆ، سروشتی ڕاستەقینەی ئەم جۆرە خەڵاتانە لەناو سیستەمی سەرمایەداریدا ئاشکرا دەکات: ئەوان ئامرازێکن بۆ شەرعییەتپێدانی کەسانی پەیوەست بە ئیمپریالیزم و بۆ نمایشکردنی هێزانێک وەک “بەرگریکارانی ئاشتی” کە لە ڕاستیدا بەرگریکارانی توندوتیژیی ئیمپریالیستی و سیستەمی چەوسێنەری سەرمایەداری جیهانین. ئەم جۆرە کارە نیشانەی ئاشتی نییە، بەڵکو ڕێگایەکە بۆ بەهێزکردنی باڵادەستیی ئایدیۆلۆژیی سەرمایەداری جیهانی و بۆ شاردنەوەی ڕووی ڕاستەقینەی سیستەمێک کە لەسەر بنەمای جەنگ، چەوساندنەوە، و چەوساندنەوەی چینایەتی دامەزراوە.