ڕەخنەیەک لە ناونانی شوێنە گشتییەکان بە ناوی کەسایەتییەکان: هۆکارەکانی ناونانی جوگرافی… نووسینی: توانا محەمەد نوری

لە کۆمەڵگایەکدا کە ڕێز لە هاوڵاتیانی بگرێت، شوێنە گشتییەکان تەنها بینا نین؛ بەڵکو موڵکی گشتین. فڕۆکەخانەکان، یاریگاکان، و کتێبخانە نیشتمانییەکان، هی حکومەت یان پارتێک نین، بەڵکو هی هەموو کۆمەڵگان. بۆیە، پێویستە ناوەکانیان بە جۆرێک هەڵبژێردرێن کە هەمیشەیی بن و بە گۆڕانکارییە سیاسییە کاتییەکان نەگۆڕدرێن.
ناونانی پڕۆژە گەورە گشتییەکان بە ناوی تایبەتمەندییە جوگرافییە هەمیشەییەکانەوە، وەک شارەکان، چیاکان، یان ڕووبارەکان، ڕێبازێکی ژیرانە و پێشکەوتووە. ئەم ناوانە پڕۆژەکە بە ڕەگ و ڕیشەی فیزیایی و مێژوویی شوێنێکەوە دەبەستنەوە، هەستێکی سەر بە خۆبوون دروست دەکەن کە لە وابەستەیی سیاسی تێدەپەڕێت. بۆ نموونە، “فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی سلێمانی” تەنها ناوێک نییە؛ بەڵکو ڕاگەیاندنی ناسنامەیەکی قووڵە کە بە شار و خەڵکەکەیەوە پەیوەستە. ئەم ناوانە بەردەوامن و بە گۆڕانکارییە سیاسی یان ئایدیۆلۆژییەکان ناگۆڕێن، وەک هێمایەکی جێگیر و یەکخەر بۆ هەموو نەوەکان دەمێننەوە.
ناونانی شوێنە گشتییەکان بە ناوی سەرکردە سیاسییەکانەوە، تەنانەت ئەوانەشی کە جێگەی ڕێزن، دەتوانێت کێشە لە داهاتوودا دروست بکات. مێژوو ئەوەی سەلماندووە کە ناوی سەرکردەکان و پەیکەرەکانیان زۆرجار بە گۆڕانی ڕژێمەکان دەگۆڕێن. شتێک کە لە سەردەمێکدا بەرز ڕادەگیرێت، لەوانەیە لە سەردەمێکی تردا ببێتە جێگەی ڕەخنە و مشتومڕ. ئەمە بە مانای کەمکردنەوەی ناوی هیچ سەرکردەیەک نایەت، بەڵکو داننانە بەوەی کە میراتی سیاسی گۆڕاوە. ناونانی دامەزراوەیەکی گشتی هەمیشەیی بە ناوی کەسایەتییەکی سیاسی کاتییەوە، ئەگەری ئەوەی تێدایە کە لە داهاتوودا ببێتە هۆی ناکۆکی و مشتومڕ، و لە جیاتی ئەوەی ببێتە هێمای یەکێتی، ببێتە هێمای دابەشبوون.
گرنگترین لایەنی ئەم بڕیارە بریتییە لە پرەنسیپی ڕاوێژکاری گشتی. بڕیارێک کە لەسەرەوە بۆ خوارەوە دەدرێت، لە پشت دەرگا داخراوەکان و بەبێ بەشداری ئەو هاوڵاتیانەی کە بڕیارە شوێنەکە بەکاربهێنن و خۆیان بە خاوەنی بزانن، لە بنەڕەتدا پێچەوانەی بەها دیموکراسییەکانە. ئەوەی کە بڕیارێکی بەم گەورەییە لە چەند ساڵێکدا بدرێت بەبێ هیچ هەوڵێکی واتادار بۆ گفتوگۆکردن لەگەڵ دانیشتوانی شارەکە، ئاماژەیە بۆ بوونی دابڕانێک لە نێوان فەرمانڕەوایان و ئەوانەی حوکم دەکرێن. ئەمە هەستێکی نامۆبوون دروست دەکات، کە تێیدا خەڵک هەست دەکەن میرات و ناسنامەیان بۆیان بڕیار دەدرێت، نەک لەگەڵیان.
لە کۆتاییدا، ناونانی شوێنێکی گشتی دەبێت ببێتە هۆی یەکڕیزی. ئەمە دەرفەتێکە بۆ دووپاتکردنەوەی ناسنامەیەکی هاوبەش و بنیادنانی میراتێک کە بە درێژایی کات بمێنێتەوە. بەردەوامترین میراتەکان لەسەر بنەمای تاکە کەسایەتییەک دروست ناکرێن، بەڵکو لەسەر بنەمای ویستی گشتی و ڕێزی هاوبەش دروست دەکرێن. باشترین ناو بۆ شوێنێک زۆرجار ئەوەیە کە لە بنەڕەتدا هەیەتی—ناوێک کە خۆی بدوێت و بۆ هەموو ئەو کەسانە بدوێت کە بە ماڵی خۆیانی دەزانن.

٣/١٠/٢٠٢٥