بێدەنگکردنی دەنگە ناڕازییەکان: کەیسی شێروان شێروانی و سەرکوتی فراوان لە کوردستان… نووسینی: توانا حەمە نوری

درێژکردنەوەی ماوەی زیندانیکردنی ڕۆژنامەنووس شێروان شێروانی لەم دواییانەدا لە کوردستان ڕووداوێکی جیاکراوە نییە، بەڵکو دەرکەوتەیەکی ڕوونی ڕەوتێکی ستەمکارانەی قووڵترە. ئەم کارە، شانبەشانی چەندین کردەوەی تر، جەخت لەسەر ستراتیژێکی داڕێژراوی پارتە دەسەڵاتدارەکان دەکاتەوە بۆ توندکردنی دەسەڵاتیان لە ڕێگەی کپکردنی دەنگە ڕەخنەگرەکان، سەرکوتکردنی ئازادییە بنەڕەتییەکان و چاندنی ترس لەناو خەڵکدا. ئامانجەکە ڕوونە: ناچارکردنی دەنگە ناڕازییەکانی گەلی کورد بۆ بێدەنگی، و بەمەش چەسپاندنی دەسەڵاتێکی بێ چاودێری و بنکۆڵکردنی بناغەکانی بەشداری دیموکراسی و مافەکانی مرۆڤ.
شێروان شێروانی، ڕۆژنامەنووسێکی کوردستانی عێراقە، بووەتە هێمایەکی کاریگەری سەرکوتکردنی زیاتری ئازادی ڕۆژنامەگەری و مافەکانی مرۆڤ لە هەرێمی کوردستان. مەینەتییەکانی ئەو لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ دەستیپێکرد، کاتێک لە سەرەتادا زیندانی کرا. لە کاتێکدا بڕیار بوو لە ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ ئازاد بکرێت، دوای کەمکردنەوەی سزاکەی لەلایەن سەرۆکی هەرێمی کوردستان، بەڵام ئازادییەکەی بە شێوەیەکی کتوپڕ ڕەتکرایەوە. لە ٢٠ی تەمموزی ٢٠٢٣، دادگای تاوانەکانی هەولێر سزای چوار ساڵی دیکەی زیندانی بەسەردا سەپاند.
کەیسی شێروان شێروانی و شێوازە بەربڵاوەکانی سەرکوتکردنی سیاسی لە هەرێمی کوردستانی عێراق

ڕەنگدانەوەی ترسێکی قووڵی دەسەڵاتدارانە لە خۆپیشاندانی گشتی و ناڕەزایەتی ڕێکخراو. ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەو کۆسپە سیستمییانەی کە ڕووبەڕووی ئازادی ڕادەربڕین و کۆمەڵگەی مەدەنی دەبنەوە.

تۆمەتە نوێیەکانی دژی شێروانی لەسەر ئەوەی گوایە بەڵگەنامەی ساختەکرووە، بە تایبەتی، واژۆکردنی ناوی هاوکارە زیندانیکراوەکەی، ڕۆژنامەنووس گۆهدار زێباری، بە شێوەیەکی ناڕاست لەسەر داواکارییەک. بەڵام پارێزەرەکەی شێروانی، محمد عبدالله، بە توندی ئەم ئیدیعایانەی ڕەتکردەوە و ڕایگەیاند کە زێباری بە ڕاشکاوی ڕێگەی بە شێروانی دابوو لە جیاتی ئەو واژۆ بکات. سەرەڕای ئەم شایەتییە گرنگە، دادوەر پشتگوێی خست و بەردەوام بوو لەسەر سزادانەکە. شێروانی ٢.٥ ساڵ سزای بە پێی ماددەی ٢٩٥ی یاسای سزادان وەرگرت، کە پەیوەستە بە ساختەکردنی بەڵگەنامەکانی قەرز یان موڵک، و ١.٥ ساڵی دیکەش بە پێی ماددەی ٢٩٨، بۆ بەکارهێنانی بەڵگەنامەی ساختە بە ئەنقەست.
ئەم سزادانەی کۆتایی یەکەم ڕووبەڕووبوونەوەی شێروانی نەبوو لەگەڵ دەسەڵاتداران. ئەو، لەگەڵ گۆهدار زێباری، پێشتر لە ١٦ی شوباتی ٢٠٢١ سزادرابوون بە تۆمەتی تێکدانی ئاسایش و سەقامگیری هەرێمی کوردستان. دووبارەبوونەوەی ئەم تۆمەتانە، کە زۆرجار ناڕوون و بە شێوەیەکی بەرفراوان لێکدەدرێنەوە، شێوازێکی بەکارهێنانی میکانیزمە یاساییەکان بۆ بێدەنگکردنی دەنگە ڕەخنەگرەکان دەردەخات. براکەی شێروانی، بارزان شێروانی، بە ئاشکرا بڕیارەکەی بە ‘سیاسیکراو’ شەرمەزار کرد، هەستێک کە لەلایەن چەندین ڕێکخراوی مافی مرۆڤ و داکۆکیکارانی ئازادی ڕۆژنامەگەرییەوە دەنگی دایەوە، کە ئەم کارانە وەک هێرشێکی ڕاستەوخۆ بۆ سەر ڕۆژنامەگەری سەربەخۆ و ئازادی ڕادەربڕین لە ناوچەکەدا دەبینن.
کەیسی شێروان شێروانی ئاماژەیەکی مەترسیدارە، پیشانی دەدات کە چۆن بچووکترین کردەوەی ناڕەزایەتی یان خۆڕێکخستن لەناو زینداندا دەتوانێت سزای قورسی بەدوادابێت. ئەم سزایانە بۆ درێژکردنەوەی ماوەی زیندانیکردن و ترساندنی کەسانی دیکەیە لە ئەنجامدانی کاری هاوشێوە. ئەمەش نموونەیەکە بۆ ئەوەی چۆن سیستمی دادوەری کراوەتە ئامرازێک بۆ پاراستنی دەسەڵاتی سیاسی بۆ سەرکوتکردنی هەر دەنگێکی ناڕازی بەکاردەهێنرێت، تەنانەت ئەگەر ئەو دەنگە لە چوارچێوەی یاساشدا بێت.

کەیسی شێروان شێروانی نیشانەی ڕەوتێکی بەرفراوانتر و زیانبەخشترە لە پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤ و لەناوبردنی سیستمییانەی ئازادییەکان لەناو هەرێمی کوردستانی عێراقدا. ڕاپۆرتەکانی ڕێکخراوە جیاوازەکانی مافی مرۆڤی نێودەوڵەتی وێنەیەکی تاریكی کۆمەڵگەیەک دەکێشن کە تێیدا ناڕەزایەتی زیاتر و زیاتر بە تاوان دادەنرێت و فەزای مەدەنی بچووک دەبێتەوە. دۆخی مافی مرۆڤ بە شێوەیەکی بەرچاو خراپتر بووە، و هەردوو دەسەڵاتی فیدراڵی و حکومەتی هەرێمی کوردستان سنووردارکردنی زیاتریان لەسەر ئازادییە بنەڕەتییەکان و چالاکییە مەدەنییەکان سەپاندووە.
ڕۆژنامەنووسان، چالاکوانان و تەنانەت هاووڵاتیانی ئاسایی کە جورئەتی دەربڕینی ڕەخنە یان ڕێکخستنی خۆپیشاندان دەکەن، زۆرجار ڕووبەڕووی هەراسانکردن، ترساندن و دەستگیرکردنی هەڕەمەکی دەبنەوە. ڕێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی تیشکی خستۆتە سەر ئەوەی کە چۆن ئەم هێرشانە بۆ سەر ڕۆژنامەنووسان کاریگەرییەکی ترسناکی لەسەر ئازادی ڕۆژنامەگەری و مافی ئازادی ڕادەربڕین هەیە. چاودێری سیڤیکوس CIVICUS Monitor  زیاتر ئەمە پشتڕاست دەکاتەوە و لە ڕاپۆرتەکانیا دەریدەخات دامەزراوە حکومییە ناوخۆییەکان بەردەوامن لە ئەنجامدانی پێشێلکاری جددی مافی مرۆڤ دژی چالاکوانانی کۆمەڵگەی مەدەنی و ڕۆژنامەنووسان و خۆپیشاندەران. دەرەنجامەکەی ئەوەیە کە ئازادی ڕادەربڕین لە هەرێمی کوردستان لە پاشەکشەیەکی جیددی دایە، بە ڕادەیەک هیچ کەس پارێزراو نییە ئەگەر دژی دۆخی باو بووەستێتەوە.
ئەم هەنگاوە سەرکوتکەرانە زۆرجار دادگاییکردنی ناتەواو لەخۆدەگرن، کە تێیدا ڕێکارە یاساییەکان پێشێل دەکرێن و تاکەکان سزای زیندانی درێژخایەنیان بەسەردا دەسەپێنرێت بە تۆمەتی گوماناوی. ڕێکخراوی چاودێری مافی مرۆڤ هیومان ڕایتس وۆچ (Human Rights Watch) ئەم جۆرە حاڵەتانەی بە بەڵگە کردووە، کە تێیدا ڕۆژنامەنووسان و چالاکوانان دوای دادگاییکردنی نادادپەروەرانە بە ساڵان زیندانی کراون. نووسینگەی مافی مرۆڤی نێردەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ هاریکاری عێراق (یونامی) نیگەرانی خۆی دەربڕیوە سەبارەت بە دۆخی ئازادی ڕادەربڕین و پاراستنی ڕۆژنامەنووسان لە ناوچەکەدا، کە جەخت لەسەر ئاگاداری کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی دەکاتەوە لەم پێشهاتە جێگەی نیگەرانییانە.
کاریگەری کەڵەکەبووی ئەم کارانە دروستکردنی ژینگەیەکە کە تێیدا خۆسانسۆرکردن باو دەبێت و خەڵک لە بەشداریکردن لە شێوە شەرعییەکانی ناڕەزایەتی یان دەربڕینی سکاڵا سارد دەکرێنەوە. ئەم سەرکوتکردنە سیستمییانە بە ڕێکەوت نییە؛ بەڵکو ستراتیژێکی ئەنقەستە بۆ پاراستنی کۆنترۆڵی سیاسی و ڕێگریکردن لە هەر ئۆپۆزسیۆنێکی ڕێکخراو کە پێگە و جەماوەر پەیدا بکات.
سەرکوتکردنی چڕی ڕۆژنامەنووسان، چالاکوانان، و هەر جۆرە ناڕەزایەتییەکی گشتی لە هەرێمی کوردستان نیشانەیەکی ڕوونی ترسی قووڵی دەسەڵاتدارانی حوکمڕانە لە خۆپیشاندانی جەماوەری و ئۆپۆزسیۆنی ڕێکخراو. درێژکردنەوەی ماوەی زیندانیکردنی شێروان شێروانی، و کەیسە هاوشێوەکانی، تەنها ڕێوشوێنی سزادان نین؛ بەڵکو کردەوەی داڕێژراوی ترساندنن کە بۆ ناردنی پەیامێکی ترسناک بۆ هەر کەسێک داڕێژراوە کە بیری لە بەربەرەکانێی سیستەمی باو بکاتەوە. ئەم ترسە لەو دانپێدانانەوە سەرچاوە دەگرێت کە خەڵکێکی ئاگا و ڕێکخراو هەڕەشەیەکی ڕاستەوخۆ بۆ سەر پێکهاتە دەسەڵاتدارە چەسپاوەکان و توانای نوخبەی سیاسی بۆ کارکردن بەبێ لێپرسینەوە دروست دەکات.
کاتێک حکومەتەکان پەنا بۆ ئەم جۆرە هەنگاوە توندانە دەبەن، دەستگیرکردنی هەڕەمەکی، تۆمەتی سیاسی و سەرکوتکردنی ئازادی ڕادەربڕین، ناجێگیرییەکی شاراوە سەبارەت بە شەرعییەت و کۆنترۆڵی خۆیان ئاشکرا دەکات. بە بێدەنگکردنی دەنگە ڕەخنەگرەکان و ڕێگریکردن لە کۆبوونەوە گشتییەکان، دەسەڵاتداران ئامانجیان ئەوەیە پێش لە هەر جوڵانەوەیەکی بەرفراوان بگرن کە بتوانێت داوای شەفافیەتی زیاتر، لێپرسینەوە یان چاکسازی بنەڕەتی سیاسی بکات. ئامانج دروستکردنی کەشێکە لە ترس و تەسلیمبوون و ناچارکردنی دانیشتووانە بۆ بێدەنگی و ملکەچبوون. بەڵام ئەم ستراتیژە لە کۆتاییدا خۆی لەناودەبات، چونکە تووڕەیی دروست دەکات و زیاتر دانیشتووان نامۆ دەکات، لە درێژخانیدا ببێتە هۆی شێوەی بەرگری ناسەقامگیرتر و پێشبینی نەکراوتر.
زیندانیکردنی درێژخایەنی شێروان شێروانی و شێوازی بەرفراوانی سەرکوتکردن لە هەرێمی کوردستانی عێراق هێرشێکی جددی بۆ سەر مافەکانی مرۆڤ، ئازادی ڕۆژنامەگەری و بنەما دیموکراتییەکان دەکات. ئەم کارانە ڕووداوی دابڕاو نین، بەڵکو پێکهاتەی دانەبڕاوی ستراتیژێکی ئەنقەستی پارتە دەسەڵاتدارەکانن بۆ چەسپاندنی دەسەڵات، سەرکوتکردنی ناڕەزایەتی و چاندنی ترس. ترسی ئاشکرای دەسەڵاتداران لە خۆپیشاندانی گشتی و ئۆپۆزسیۆنی ڕێکخراو پاڵنەری ئەم سیاسەتە سەرکوتکەرانەیە، چونکە هەوڵ دەدەن پێش لە هەر بەربەرەکانێیەکی دەسەڵاتیان بگرن.
پێویستە لەسەر کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی، ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ و داکۆکیکارانی دیموکراسی بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوە ئەم کارانە شەرمەزار بکەن و فشاری بەردەوام بخەنە سەر حکومەتی هەرێمی کوردستان بۆ پابەندبوون بە بەڵێنەکانیان بۆ مافەکانی مرۆڤ و ئازادی ڕادەربڕین. داهاتووی کوردستانێکی بەڕاستی ئازاد و دادپەروەر بەندە بە ئامادەیی بۆ قبوڵکردنی دیالۆگی کراوە، پاراستنی ئازادییە بنەڕەتییەکان و ڕێگەدان بە هاووڵاتیان بۆ دەربڕینی نیگەرانییەکانیان بەبێ ترسی تۆڵەسەندنەوە. بێدەنگکردنی دەنگەکانی وەک شێروان شێروانی تەنها خزمەت بە لاوازکردنی هیوا و ئاواتەکانی خەڵکی کوردستان دەکات بۆ کۆمەڵگەیەک کە لەسەر دادپەروەری، ئازادی و ڕێزگرتن لە کەرامەتی مرۆڤ بنیات نراوە.

درێژکردنەوەی ماوەی زیندانیکردنی ڕۆژنامەنووس شێروان شێروانی لەم دواییانەدا لە کوردستان ڕووداوێکی جیاکراوە نییە، بەڵکو دەرکەوتەیەکی ڕوونی ڕەوتێکی ستەمکارانەی قووڵترە. ئەم کارە، شانبەشانی چەندین کردەوەی تر، جەخت لەسەر ستراتیژێکی داڕێژراوی پارتە دەسەڵاتدارەکان دەکاتەوە بۆ توندکردنی دەسەڵاتیان لە ڕێگەی کپکردنی دەنگە ڕەخنەگرەکان، سەرکوتکردنی ئازادییە بنەڕەتییەکان و چاندنی ترس لەناو خەڵکدا. ئامانجەکە ڕوونە: ناچارکردنی دەنگە ناڕازییەکانی گەلی کورد بۆ بێدەنگی، و بەمەش چەسپاندنی دەسەڵاتێکی بێ چاودێری و بنکۆڵکردنی بناغەکانی بەشداری دیموکراسی و مافەکانی مرۆڤ.
شێروان شێروانی، ڕۆژنامەنووسێکی کوردستانی عێراقە، بووەتە هێمایەکی کاریگەری سەرکوتکردنی زیاتری ئازادی ڕۆژنامەگەری و مافەکانی مرۆڤ لە هەرێمی کوردستان. مەینەتییەکانی ئەو لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ دەستیپێکرد، کاتێک لە سەرەتادا زیندانی کرا. لە کاتێکدا بڕیار بوو لە ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ ئازاد بکرێت، دوای کەمکردنەوەی سزاکەی لەلایەن سەرۆکی هەرێمی کوردستان، بەڵام ئازادییەکەی بە شێوەیەکی کتوپڕ ڕەتکرایەوە. لە ٢٠ی تەمموزی ٢٠٢٣، دادگای تاوانەکانی هەولێر سزای چوار ساڵی دیکەی زیندانی بەسەردا سەپاند.
کەیسی شێروان شێروانی و شێوازە بەربڵاوەکانی سەرکوتکردنی سیاسی لە هەرێمی کوردستانی عێراق

ڕەنگدانەوەی ترسێکی قووڵی دەسەڵاتدارانە لە خۆپیشاندانی گشتی و ناڕەزایەتی ڕێکخراو. ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەو کۆسپە سیستمییانەی کە ڕووبەڕووی ئازادی ڕادەربڕین و کۆمەڵگەی مەدەنی دەبنەوە.

تۆمەتە نوێیەکانی دژی شێروانی لەسەر ئەوەی گوایە بەڵگەنامەی ساختەکرووە، بە تایبەتی، واژۆکردنی ناوی هاوکارە زیندانیکراوەکەی، ڕۆژنامەنووس گۆهدار زێباری، بە شێوەیەکی ناڕاست لەسەر داواکارییەک. بەڵام پارێزەرەکەی شێروانی، محمد عبدالله، بە توندی ئەم ئیدیعایانەی ڕەتکردەوە و ڕایگەیاند کە زێباری بە ڕاشکاوی ڕێگەی بە شێروانی دابوو لە جیاتی ئەو واژۆ بکات. سەرەڕای ئەم شایەتییە گرنگە، دادوەر پشتگوێی خست و بەردەوام بوو لەسەر سزادانەکە. شێروانی ٢.٥ ساڵ سزای بە پێی ماددەی ٢٩٥ی یاسای سزادان وەرگرت، کە پەیوەستە بە ساختەکردنی بەڵگەنامەکانی قەرز یان موڵک، و ١.٥ ساڵی دیکەش بە پێی ماددەی ٢٩٨، بۆ بەکارهێنانی بەڵگەنامەی ساختە بە ئەنقەست.
ئەم سزادانەی کۆتایی یەکەم ڕووبەڕووبوونەوەی شێروانی نەبوو لەگەڵ دەسەڵاتداران. ئەو، لەگەڵ گۆهدار زێباری، پێشتر لە ١٦ی شوباتی ٢٠٢١ سزادرابوون بە تۆمەتی تێکدانی ئاسایش و سەقامگیری هەرێمی کوردستان. دووبارەبوونەوەی ئەم تۆمەتانە، کە زۆرجار ناڕوون و بە شێوەیەکی بەرفراوان لێکدەدرێنەوە، شێوازێکی بەکارهێنانی میکانیزمە یاساییەکان بۆ بێدەنگکردنی دەنگە ڕەخنەگرەکان دەردەخات. براکەی شێروانی، بارزان شێروانی، بە ئاشکرا بڕیارەکەی بە ‘سیاسیکراو’ شەرمەزار کرد، هەستێک کە لەلایەن چەندین ڕێکخراوی مافی مرۆڤ و داکۆکیکارانی ئازادی ڕۆژنامەگەرییەوە دەنگی دایەوە، کە ئەم کارانە وەک هێرشێکی ڕاستەوخۆ بۆ سەر ڕۆژنامەگەری سەربەخۆ و ئازادی ڕادەربڕین لە ناوچەکەدا دەبینن.
کەیسی شێروان شێروانی ئاماژەیەکی مەترسیدارە، پیشانی دەدات کە چۆن بچووکترین کردەوەی ناڕەزایەتی یان خۆڕێکخستن لەناو زینداندا دەتوانێت سزای قورسی بەدوادابێت. ئەم سزایانە بۆ درێژکردنەوەی ماوەی زیندانیکردن و ترساندنی کەسانی دیکەیە لە ئەنجامدانی کاری هاوشێوە. ئەمەش نموونەیەکە بۆ ئەوەی چۆن سیستمی دادوەری کراوەتە ئامرازێک بۆ پاراستنی دەسەڵاتی سیاسی بۆ سەرکوتکردنی هەر دەنگێکی ناڕازی بەکاردەهێنرێت، تەنانەت ئەگەر ئەو دەنگە لە چوارچێوەی یاساشدا بێت.

کەیسی شێروان شێروانی نیشانەی ڕەوتێکی بەرفراوانتر و زیانبەخشترە لە پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤ و لەناوبردنی سیستمییانەی ئازادییەکان لەناو هەرێمی کوردستانی عێراقدا. ڕاپۆرتەکانی ڕێکخراوە جیاوازەکانی مافی مرۆڤی نێودەوڵەتی وێنەیەکی تاریكی کۆمەڵگەیەک دەکێشن کە تێیدا ناڕەزایەتی زیاتر و زیاتر بە تاوان دادەنرێت و فەزای مەدەنی بچووک دەبێتەوە. دۆخی مافی مرۆڤ بە شێوەیەکی بەرچاو خراپتر بووە، و هەردوو دەسەڵاتی فیدراڵی و حکومەتی هەرێمی کوردستان سنووردارکردنی زیاتریان لەسەر ئازادییە بنەڕەتییەکان و چالاکییە مەدەنییەکان سەپاندووە.
ڕۆژنامەنووسان، چالاکوانان و تەنانەت هاووڵاتیانی ئاسایی کە جورئەتی دەربڕینی ڕەخنە یان ڕێکخستنی خۆپیشاندان دەکەن، زۆرجار ڕووبەڕووی هەراسانکردن، ترساندن و دەستگیرکردنی هەڕەمەکی دەبنەوە. ڕێکخراوی لێبوردنی نێودەوڵەتی تیشکی خستۆتە سەر ئەوەی کە چۆن ئەم هێرشانە بۆ سەر ڕۆژنامەنووسان کاریگەرییەکی ترسناکی لەسەر ئازادی ڕۆژنامەگەری و مافی ئازادی ڕادەربڕین هەیە. چاودێری سیڤیکوس CIVICUS Monitor  زیاتر ئەمە پشتڕاست دەکاتەوە و لە ڕاپۆرتەکانیا دەریدەخات دامەزراوە حکومییە ناوخۆییەکان بەردەوامن لە ئەنجامدانی پێشێلکاری جددی مافی مرۆڤ دژی چالاکوانانی کۆمەڵگەی مەدەنی و ڕۆژنامەنووسان و خۆپیشاندەران. دەرەنجامەکەی ئەوەیە کە ئازادی ڕادەربڕین لە هەرێمی کوردستان لە پاشەکشەیەکی جیددی دایە، بە ڕادەیەک هیچ کەس پارێزراو نییە ئەگەر دژی دۆخی باو بووەستێتەوە.
ئەم هەنگاوە سەرکوتکەرانە زۆرجار دادگاییکردنی ناتەواو لەخۆدەگرن، کە تێیدا ڕێکارە یاساییەکان پێشێل دەکرێن و تاکەکان سزای زیندانی درێژخایەنیان بەسەردا دەسەپێنرێت بە تۆمەتی گوماناوی. ڕێکخراوی چاودێری مافی مرۆڤ هیومان ڕایتس وۆچ (Human Rights Watch) ئەم جۆرە حاڵەتانەی بە بەڵگە کردووە، کە تێیدا ڕۆژنامەنووسان و چالاکوانان دوای دادگاییکردنی نادادپەروەرانە بە ساڵان زیندانی کراون. نووسینگەی مافی مرۆڤی نێردەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ هاریکاری عێراق (یونامی) نیگەرانی خۆی دەربڕیوە سەبارەت بە دۆخی ئازادی ڕادەربڕین و پاراستنی ڕۆژنامەنووسان لە ناوچەکەدا، کە جەخت لەسەر ئاگاداری کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی دەکاتەوە لەم پێشهاتە جێگەی نیگەرانییانە.
کاریگەری کەڵەکەبووی ئەم کارانە دروستکردنی ژینگەیەکە کە تێیدا خۆسانسۆرکردن باو دەبێت و خەڵک لە بەشداریکردن لە شێوە شەرعییەکانی ناڕەزایەتی یان دەربڕینی سکاڵا سارد دەکرێنەوە. ئەم سەرکوتکردنە سیستمییانە بە ڕێکەوت نییە؛ بەڵکو ستراتیژێکی ئەنقەستە بۆ پاراستنی کۆنترۆڵی سیاسی و ڕێگریکردن لە هەر ئۆپۆزسیۆنێکی ڕێکخراو کە پێگە و جەماوەر پەیدا بکات.
سەرکوتکردنی چڕی ڕۆژنامەنووسان، چالاکوانان، و هەر جۆرە ناڕەزایەتییەکی گشتی لە هەرێمی کوردستان نیشانەیەکی ڕوونی ترسی قووڵی دەسەڵاتدارانی حوکمڕانە لە خۆپیشاندانی جەماوەری و ئۆپۆزسیۆنی ڕێکخراو. درێژکردنەوەی ماوەی زیندانیکردنی شێروان شێروانی، و کەیسە هاوشێوەکانی، تەنها ڕێوشوێنی سزادان نین؛ بەڵکو کردەوەی داڕێژراوی ترساندنن کە بۆ ناردنی پەیامێکی ترسناک بۆ هەر کەسێک داڕێژراوە کە بیری لە بەربەرەکانێی سیستەمی باو بکاتەوە. ئەم ترسە لەو دانپێدانانەوە سەرچاوە دەگرێت کە خەڵکێکی ئاگا و ڕێکخراو هەڕەشەیەکی ڕاستەوخۆ بۆ سەر پێکهاتە دەسەڵاتدارە چەسپاوەکان و توانای نوخبەی سیاسی بۆ کارکردن بەبێ لێپرسینەوە دروست دەکات.
کاتێک حکومەتەکان پەنا بۆ ئەم جۆرە هەنگاوە توندانە دەبەن، دەستگیرکردنی هەڕەمەکی، تۆمەتی سیاسی و سەرکوتکردنی ئازادی ڕادەربڕین، ناجێگیرییەکی شاراوە سەبارەت بە شەرعییەت و کۆنترۆڵی خۆیان ئاشکرا دەکات. بە بێدەنگکردنی دەنگە ڕەخنەگرەکان و ڕێگریکردن لە کۆبوونەوە گشتییەکان، دەسەڵاتداران ئامانجیان ئەوەیە پێش لە هەر جوڵانەوەیەکی بەرفراوان بگرن کە بتوانێت داوای شەفافیەتی زیاتر، لێپرسینەوە یان چاکسازی بنەڕەتی سیاسی بکات. ئامانج دروستکردنی کەشێکە لە ترس و تەسلیمبوون و ناچارکردنی دانیشتووانە بۆ بێدەنگی و ملکەچبوون. بەڵام ئەم ستراتیژە لە کۆتاییدا خۆی لەناودەبات، چونکە تووڕەیی دروست دەکات و زیاتر دانیشتووان نامۆ دەکات، لە درێژخانیدا ببێتە هۆی شێوەی بەرگری ناسەقامگیرتر و پێشبینی نەکراوتر.
زیندانیکردنی درێژخایەنی شێروان شێروانی و شێوازی بەرفراوانی سەرکوتکردن لە هەرێمی کوردستانی عێراق هێرشێکی جددی بۆ سەر مافەکانی مرۆڤ، ئازادی ڕۆژنامەگەری و بنەما دیموکراتییەکان دەکات. ئەم کارانە ڕووداوی دابڕاو نین، بەڵکو پێکهاتەی دانەبڕاوی ستراتیژێکی ئەنقەستی پارتە دەسەڵاتدارەکانن بۆ چەسپاندنی دەسەڵات، سەرکوتکردنی ناڕەزایەتی و چاندنی ترس. ترسی ئاشکرای دەسەڵاتداران لە خۆپیشاندانی گشتی و ئۆپۆزسیۆنی ڕێکخراو پاڵنەری ئەم سیاسەتە سەرکوتکەرانەیە، چونکە هەوڵ دەدەن پێش لە هەر بەربەرەکانێیەکی دەسەڵاتیان بگرن.
پێویستە لەسەر کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی، ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ و داکۆکیکارانی دیموکراسی بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوە ئەم کارانە شەرمەزار بکەن و فشاری بەردەوام بخەنە سەر حکومەتی هەرێمی کوردستان بۆ پابەندبوون بە بەڵێنەکانیان بۆ مافەکانی مرۆڤ و ئازادی ڕادەربڕین. داهاتووی کوردستانێکی بەڕاستی ئازاد و دادپەروەر بەندە بە ئامادەیی بۆ قبوڵکردنی دیالۆگی کراوە، پاراستنی ئازادییە بنەڕەتییەکان و ڕێگەدان بە هاووڵاتیان بۆ دەربڕینی نیگەرانییەکانیان بەبێ ترسی تۆڵەسەندنەوە. بێدەنگکردنی دەنگەکانی وەک شێروان شێروانی تەنها خزمەت بە لاوازکردنی هیوا و ئاواتەکانی خەڵکی کوردستان دەکات بۆ کۆمەڵگەیەک کە لەسەر دادپەروەری، ئازادی و ڕێزگرتن لە کەرامەتی مرۆڤ بنیات نراوە.