سەبارەت بە لەسێدارەدانەکانی ئەم دواییانەی ئێران. . . نووسینی: توانا محەمەد نوری
حکومەتی ئێران، پاش وەستاندنی شەڕی ١٢ ڕۆژەی لەگەڵ ئیسرائیل و ئەمریکا، شەپۆلێکی نوێی سەرکوت، گرتن و لەسێدارەدانی بە تینێکی زۆرترەوە دەستپێکرد. ئەمجارە جگە لە بیانووەکانی پێشوو، پرسی “سیخوڕی” و پەیوەندی بە “دوژمن”ەوە، بۆ بیانووەکانی پێشووی زیاد کردووە. دیارە لەسێدارەدان ئامرازێکە لە خزمەت ڕژێمە تۆتالیتارییەکان بۆ سەرکوتکردنی بزووتنەوە کۆمەڵایەتییەکان و لە ئێراندا چ لە سەردەمی شا و چ لە سەردەمی ڕژێمی ئیسلامیدا بە شێوەیەکی بەرفراوان بۆ ئەو مەبەستە بەکارهێنراوە.
لە سێدارەدان لە حاڵەتەکانی وەکو (بازرگانیکردن بە ماددە هۆشبەرەکان هەروەها کوشتن و هتد)، توندوتیژی دەوڵەتییە کە نەک هەر ڕەگی تاوان نابڕێت، بەڵکو دەبێتە هۆی بڵاوبوونەوەی بازنەی توندوتیژی لە کۆمەڵگەدا، وەک هەموو لێکۆڵینەوە کۆمەڵناسیەکان لە زۆربەی وڵاتانی جیهاندا دەریانخستووە. تاوان، بەکارهێنان و دابەشکردنی ماددە هۆشبەرەکان، ژنکوژی، دەستدرێژی سێکسی، کوشتن بە بیانووی شەرەف و هتد ڕەگ و هۆکاری جۆراوجۆری ئابووریی کۆمەڵایەتییان هەیە کە تەنها بە مامەڵەکردن لەگەڵیان و دوورخستنەوەی تاوانباران لە کایەی کۆمەڵایەتیدا دەتوانرێت لە کۆمەڵگادا کەمبکرێتەوە.
هەروەها پرسی “سیخوڕی” و پەیوەندی لەگەڵ حکومەتە دوژمنکارەکان کە لە شەڕی ئەم دواییەدا بووە هۆی زیادبوونی سەرکوت و گرتن و لەسێدارەدانی “تاوانباران”، بەدەر نییە لەو یاسایەی سەرەوە. هەروەها سیخوڕیش ڕەگ و ڕیشەی جۆراوجۆری ئایدیۆلۆژی-سیاسی، ئایینی و ئابووری هەیە کە دەتوانرێت بە لێکۆڵینەوە لە هەر حاڵەتێکی دیاریکراو ڕوون بکرێتەوە، کە ئەمەش مەرجێکە بۆ هەر دادگاییکردنێکی دادپەروەرانە. لە هەر حاڵەتێکدا سزای لەسێدارەدان لەم حاڵەتانەدا لە ڕوانگەی پرەنسیپی دژایەتیکردنی سزای لەسێدارەدانیشەوە قبوڵ ناکرێت.
پرسێکی دیکەی گرنگ کە لە ڕێکارەکانی دادگاییکردن و پرۆسەی گرتن و لێپرسینەوە لە تۆمەتباران، چ سیاسی یان قەزایی یان سیخوڕی، لە ئێراندا هەیە، یەکەم، بوونی یاسا و ڕێساکانی سەدەی ناوەڕاستی شەرعییە کە بڕیارەکانی دادگاکانی ئێران بەڕێوەدەبەن و دووهەم، پراکتیزەکردنی تاوانکاری ئەشکەنجە و دەرهێنانی دانپێدانان لەسەر بنەمای ئەو، کە نزیکەی هەموو دۆسیەیەکی دادوەری لە ڕەوایەتی یاسایی و داب و نەریتی بێبەش دەکات و گرنگی.
دوا خاڵ کە پێویستە ئاماژەی پێبدرێت ئەوەیە کە کۆماری ئیسلامی لە هەموو قۆناغێکی شکست یان زەلیلی خۆیدا لە پێشخستنی سیاسەتی دەرەکی یان ناوخۆییدا پەنای بۆ بڵاوکردنەوەی شەپۆلێکی سەرکوت لە دژی چالاکوانانی سیاسی و بزووتنەوەی جەماوەری بردووە. بزووتنەوەیەک کە پێش هەڵگیرسانی ئەم شەڕە بەردەوام لە گەشەکردندا بوو. لەم ڕۆژانەدا پرسی “سیخوڕی” بووەتە بیانوویەک بۆ ئەوەی ڕژێم پەنا بۆ سەرکوتکردنی ئاشکراتر ببات. جیاوازییەکە لەوەدایە کە خەڵکی ئێران، چالاکوانان، ڕێکخراوە کرێکارییەکان، ژنان و ڕۆشنبیرانی سیاسی دەرفەتی زیاتریان بۆ دەرخستنی ئەو سیاسەتانەی ڕژێمی ئێران هەیە و بە ناڕەزایەتی دەربڕینیان لە سەرانسەری جیهاندا، هەوڵی پێشگرتن لە کارەسات دەدەن.
٢٧/٦/٢٠٢٥