پرسی ڕۆژ چۆنیەتی پێكهاتنی شوراکان، رۆڵیان لە کۆمەڵگەو بەڕێوەبردن، بەرگری لە گەڕانەوەی هێزی دڕندەی بەعس… هاوڕی نوری بەشیر وەڵامی دەداتەوە
پرسی رۆژ: بزوتنەوەی شورایی بەهاری ساڵی ١٩٩١ و گەڕانەوەی هێزەکانی رژێمی بەعس بۆ کوردستان.
یەکێک لەدەرکەوتە گرنگەکانی خرۆشان و راپەڕینی بەهاری ساڵی ١٩٩١ لەکوردستانی عێراق، سەرهەڵدانی بزوتنەوەی شورایی بوو لەشار و شارۆچکەکانی کوردستان، و دەرکەوتنی وەک هێزێکی جەماوەری پێشکەوتووخواز و چەپ بۆ بەڕێوەبردنی کۆمەڵگە. هەرچەندە ئەو ئەزموونە تەمەنی مانگێکی تێنەپەڕاند و کەوتە بەرشاڵاوی بەرەی کوردستانی، و پاشانیش گەڕانەوەی هێزەکانی رژێمی بەعس و گرتنەوەی زۆربەی شارەکانی کودستان.
لەساڵیادی ٣٤ ساڵەی ئەو پێشڕەویە جەماوەریە بەڕێز( نوری بەشیر) یەکێک لە هەڵسوڕاوانی بزوتنەوەی شورایی لە کوردستان دەدوێنین.
پرسی رۆژ: کورتەیەک لە سەرهەڵدانی بزوتنەوەی شورایی و پێشڕەویە سیاسی و کۆمەڵایەتیەکانی لەوماوە کورتەدا چی بوون؟
نوری بەشیر: بزوتنەوەی شورایی و شوراکانی ئازاری ١٩٩١ لە کوردستانی عێراق، نوێترین و گەورەترین دیاردەی سیاسی و کۆمەڵایەتی بوو لە مێژووی تازە لە کوردستان، لەبەرئەوەی تا پێش ڕاپەڕین و پێکهاتنی شوراکان، لەباری سیاسی و ئایدۆلۆژیەوە کوردستان لەلایەن حزبەکانی بزوتنەوەی ناسیونالیستی کوردایەتیەوە قۆرخکرابوو، بەتایبەت لەلایەن دوو هێزی پارتی و یەکێتیەوە، وە هیچ هێزێکی تریان لەبەرامبەر خۆیاندا نەدەبینیەوە ئەگەر هێزێک دەرکەوتایە ئەوا سەرکوتیان دەکرد. هەر لەسەر ئەم پاوانکردنەی مەیدانی سیاسیەش بەردەوام لەشەڕو یەکتر کوشتندا بوون، و کێشەیان لەگەڵ رژێمی بەعسدا بەپلە دوو دەهات.
بە راپەڕین و پێکهاتنی شوراکان ئەم هاوکێشەیە گۆڕانکاری بەسەردا هات، و کۆمەڵگەی کوردستان چووە قۆناغێکی نوێی کێشمەکێشی نێوان دوو هێزو بزوتنەوەو دوو چینی جیاوازی چینایەتی و کۆمەڵایەتیەوە.
هاتنەمەیدانی ئاشکرای سیاسی و کۆمەڵایەتیانەی کۆمۆنیستەکان و چینی کرێکارو جەماوەری بەشمەینەت لەشوراکان، مەیدانی سیاسی کوردستانی گۆڕی بە کێشمەکێشی خەباتی شاری و چینایەتی نێوان کۆمۆنیستەکان و خەڵكی کرێکارو کەمدەرامەت و ژنان و لاوانی کۆمەڵگە لەلایەک، و حزبەکانی بۆرژوا ناسیونالیزمی کورد وەک نوێنەرو بەرگریکاری بەرژەوەندییەکانی بۆرژوازی و سەرمایەداران و ئاغاو شێخ (پاشماوەی دەرەبەگایەتی)و موستەشارو کۆنە بەعسیەکان، لەلایەکی ترەوە. هەر ئەمەش بوو لەیەکەمین دەرکەوتنی ئەو هێزانە لەناوشارەکانی کوردستان لەحزبەکانی ناو بەرەی کوردستانی، لەبەرامبەر بەشوراکاندا وەک شێوەی دەسەڵاتی خەڵكی کرێکارو کەمدەرامەت، و بە ترس بۆسەر بەرژەوەندی ئایندەی خۆیان سەیریان دەکرد ولەبەرامبەریدا وەستانەوە. یەکەمین ئەو کارانەی کردیان؛ بەدزینی کەلوپەلی ناو (بەنداو و نەخۆشخانە وکارگەکان) و ئاودیوکردنیان دەستیان پێکرد. لەگەڵ وەستانەوە بەرامبەر بە شوراکان و بەرنامەو سیاسەتی شوراکان و داخستنی، و هەروەها دەستبردن بە کوشتنی ژنان. پاشان یەکێتی ویستی لە رێگەی سەرکردەیەکی باڵایانەوە، لیژنەیەکی ئیغتیالاتیان بۆئەو مەبەستە دروستکرد، بەڵام بەهۆی ئەوەی ئەم هەواڵە دزەی کردبوو و لەناو سەرکردایەتی و ژمارەیەک لە ئەندامانیان لە ناو خۆیاندا، کە هاوڕێی کۆنی هەڵسوڕاوێکی شوراکان بوون و ئەویان ئاگادار کردەوە، هەربۆیە ناچارکران دەستهەڵگرن لەو تێرۆرانە.*
بەرنامەی شوراکان؛ لەیەکەمین رۆژەکانی راپەڕینەوە کاتێک لەماوەیەکی زۆر کورتدا کوردستان لەهێزەکانی رژێمی بەعس پاککرایەوە، و بۆشاییی ئیداری و سیاسی دەسەڵاتدارێتی دروستبووبوو، یەکسەر کۆمۆنیستەکان دەستبەکاربوون بۆ پڕکردنەوەی ئەو بۆشاییە، ئەگەرچی بزوتنەوەیەکی نوێ بوو لەو مەیدانەداو تا ئەوکات خەرێکی کاری نهێنی بوو لەشارەکان، بەڵام لەباری تیۆریکەوە ئاشنا بە مارکس و لینین و تەجروبەکانی کۆمۆنەی پاریس، شوراکانی ئۆکتۆبەری ١٩١٧ی روسیا و کوردستانی ئێرانی لە شۆڕشی ساڵی ١٩٧٩ دا لەبەردەستدابوو، توانیان پێشڕەوی بنوێنن بەتایبەت لەشارەکانی وەک (سلێمانی وهەولێر ورانیە وکەرکوک وباینجان…تاد)
ئەوەبوو وەک دەسەڵات دەستبرا بۆ شوراکان، بەڵام بە پێچەوانەی مۆدیلی دەسەڵاتی بەعس و حکومەتە تەقلیدیە باوەکان لە دنیادا وەک سیستەمی پەرلەمانی، کە حزبەکانی کوردایەتی هەمان شتیان دەوێت، کە هەرچوار ساڵ جارێک پێویستیان بە دەنگی خەڵک دەبێت و سندوقەکانی دەنگدان دادەنێنن، و پەنجەمۆریان پێدەکەن بۆ بەرەسمیەت ناسینی دەسەڵاتەکەیان، بەڵام بەدوای هەڵبژاردندا هیچ حسابێک بۆ خەڵک ناکەن.
شوراکان جۆرێکی تر وشێوازێکی تری لەدەسەڵات وحوکمڕانی بانگەوازکرد و دەستی بۆبرد، وەک دەسەڵاتی جەماوەری خەڵكی کرێکارو زەحمەتکێش لە کوردستان، واتە خەڵک رۆڵی سەرەکی هەبێت لە نەخشە وبەڕێوەبردن و دەسەڵات بەسەر کۆمەڵگەدا. واتە شوراکان هەم یاسا دادەنێن و هەم کۆمەڵگەش بەڕێوەدەبەن. لەماوەیەکی کەمدا شوراکان زۆربەی شارو شارۆچکەکانی کوردستانی گرتەوە، و وەک هێزێکی جەماوەری فراوان خەڵکی کرێکارو کەمدەرامەت، لاوان و ژنان ڕوویان تێکرد، چ لە گەڕەکەکان یان لە کارگەکاندا واتە لەشوێنی کار وژیانیان.
بەرنامەی سیاسی شوراکان، یەکسەر وەک سونەت و دەسەڵاتدارێتی چینایەتی کۆمۆنیستی و کرێکاری دەستیان بۆ برا، ئەوەبوو لە ٨/٣ یەکەم بنکەی شوراکان لە قوتابخانەی ئاوات لەسلێمانی دامەزرا، راگەیاندنێک بەناوی ڕاپەرین و شۆڕش درێژەی هەیە بەناوی کرێکارانی شاری سلێمانی دەرکرا. رۆژی ٩/٣ سێ راگەیاندن بڵاوکرایەوە: یەکێکیان بەناوی؛ بەرئەنجامی ڕاپەڕین دەسەڵاتداری شوراییە. راگەیاندنی دووم بەناوی؛ ئەرکە دەستبەجێکانی شورای گەڕەکەکان. ئەوەی سێیەمیان بەناوی: بۆ هەموو کرێکاران لە کارگەکان و شوێنە کرێکاریەکان.
بەخێراییەکی زۆرەوە شوراکان لەزۆرێک لەگەڕەک و کارگەکاندا لەکۆبوونەوەی گشتیدا هەڵبژێردران و دروستبوون. لە سلێمانی و هەولێرو دوایی لەکەرکوک و لەهەندێک شارۆچکەو مجەمەعەکاندا، کە بەدەیان هەزار لە خەڵکی کرێكارو کەمدەرامەت، لاوان و ژنان لەدەوری کۆبوونەوە. بەزوویی پڕۆژەی بەرنامە و پەیڕەوی ناوخۆی شوراکان لە بەرنامەکانی وەک (یاسای کاری کرێکاریی، یاسای یەکسانی نێوان ژنان و پیاوان، خواستی دەرکردنی مدیرو لێپرسراوە کۆنە بەعسیەکان، نەگەڕانەوەی رژێمی بەعس، هەڵوەشانەوەی سوپای تایبەت و دامەزراندنی هێزی چەکداری شوراکان، بەشداری ژنانێکی زۆرو چەکداربوونی ژنان، جیایی دین لەدەوڵەت، دامەزراندنی لیژنەی تەعاونی بۆ هەلومەرجی خراپی ئابووری خەڵك، بەدژی ئاودیوکردنی کەلوپەلی نەخۆشخانەو بەنداوەکان کە حزبەکانی ناو بەرە دەستیان بۆبردو خواستی دەرکردنی مدیرە کۆنە بەعسیەکان، کە حزبەکانی بزوتنەوەی کوردایەتی بەرگری مانەوەیان لێ دەکردن، دەیان مەیدانی تری سیاسی و کۆمەڵایەتی) لەلایەن شوراکانەوە دەستی بۆ برا.
بەڵام لەولاوە، بەرنامەی سیاسی و ئایدۆلۆژی حزبەکانی کوردایەتی ناو بەرە ئەوەبوو کە دەسەڵاتی خۆیان و هێزو سەرکردە کۆنەکان لەجێگای هێزەکانی رژێمی بەعس دابنێن و حوکمڕانی کوردستان بکەن. واتە لەجیاتی دەزگا ئەمنیەکانی بەعس، دەزگای ئاسایش و زانیاری وپاراستنی خۆیان دابنێن، مانەوەی بەعسیەکان لە پۆستەکانیاندا، یان دانانی ئەو بەعسیە کوردانەو لێپرسراوانی خۆیان و دزو گەندەڵکارانێک کە لە هاتنە ناو شارەکان لەدەوریان کۆبوونەوە دابنێن. لە ساتوسەداکردن لەگەڵ رژێمی سەدام و دوای کەوتنی بەعس، کەوتنە ساتوسەدا لەگەڵ دەسەڵاتە یەک لەوای یەکەکانی بۆرژوا ئیسلامی و قەومی شیعی و سونیەکان، و بەردەوام بوون لە خۆگرێدانەوەیان بە سیاسەتی ئەمریکاو چوونە باوەشی حکومەتەکانی تورکیا و ئێران. رەنگە قسەی زۆری نەوێت لەسەر کارنامەی سیاسی و ئابوری و کۆمەڵایەتی و ئایدۆلۆژیان، لەبەرئەوەی لەماوەی ئەم ٣٤ ساڵەدا بۆ خەڵکی کوردستان زۆر رۆشنەو رۆژانە خەڵکی کرێکارو کەمدەرامەت و ژنان و لاوان دەستەویەخەن لەگەڵیان، بەم سیاسەتانەیان شوراکانیان بەترس لەسەر نفوزو دەسەڵات و ئایندەی خۆیان دەزانی. واتە ئەم شێوازە لەحوکمڕانی ٣٤ساڵەی بزووتنەوەی کوردایەتی لەیەکەم رۆژانی دەسەڵاتیانەوە وەک رۆژی رووناک ئاشکرابوو.
لەباری کۆمەڵایەتیەوە کۆمەڵگەی کوردستان، وەک کۆمەڵگەیەکی سەرمایەداری و شاری، چینی کرێکارێک کە بەرهەمهێنەری سەرەکی کۆمەڵگەیە، پێشتر بەجیا لە بەشداریان لە رێکخراوە نهێنیەکانی چەپ و کۆمۆنیستەکان لە یەکێتیە کرێکارو نەقابەکاندا کاریان کردبوو، بەدوای ڕاپەڕینداو دەستبردن بۆ شوراکان، زۆرێک لە کرێکاران و ئازادیخوازان و ژنان و لاوانێکی بەرچاو لەناو شوراکانی گەڕەک و کارگەکاندا کۆبوونەوە، و بووە مەیدانی کێشمەکێشیان لە شوراکانی کارگەکاندا لە بەرامبەر هێزەکانی بەرەی کوردستان و یەکێتی و پارتیدا.
ئەوەبوو کرێکاران لەگەڵ بەرنامەی شوراکاندا بوون، بەتایبەت بۆ یاسای کاری کرێکاریی، دەستیان برد بۆ شوراکانی کارگەکان وهەڵبژاردنی نوێنەرانی خۆیان، دەستیان برد بە لابردنی مدیرە کۆنە بەعسیەکان و لەجێگایدا خۆیان مدیر هەڵبژێرن، بەرە لایەنگری مانەوەی مدیرە کۆنە بەعسیەکان بوو. خەباتی ئەم دەوریەی کرێکارانی جگەرەو شارەوانی و کارەباو نەخۆشخانەکان بەرچاوبوو، واتە مەیدانی کێشەی چینایەتی کرێکاران و کۆمۆنسیتەکان لەبەرامبەر بەرەو حزبەکانی کوردایەتی هەلومەرجی کۆمەڵگەی داگیرکرد کە تا ئێستاش بەردەوامە، و رۆژانە توندتر دەبێتەوەو کۆتایی بەو دەورەیە هێنا کە ناسیونالیزمی کورد تەنها مەیدانداری سیاسی کۆمەڵگەی کوردستان بێت .
پرسی رۆژ: نیشاندانی رۆڵی جوامێرانەی شوراکان لەبەرگریکردن لەبەرامبەر گەڕانەوەی هێزەکانی رژێمی بەعس بەتایبەت لەشارەکانی هەولێر و سلێمانی، کەزۆر گرنگە بۆ نەوەی دوای راپەڕین وەک دەرسێک بخرێتە بەردەستیان؟
نوری بەشیر: ئیشارەمان پێدا کە شوراکان دەرس و تەجروبەی زۆری هەیە، لەمەیدانی جۆراوجۆری سیاسی و کۆمەڵایەتیدا، کە بەشێکی وەک دۆکۆمێنتی دەورانی شورکان و بەشێکی کە لەلایەن هەڵسوڕاوانی شوراکان بەشێوەی کتێب لەژێر ناوی (بزوتنەوەی شورایی لەکوردستانی عێراق)، یان لە چاوپێکەوتن و قسەو نوسینی هەڵسوڕاوانی شوراکان لە رۆژنامە یان لە پەیجی فەیسبووکدا بەناوی (دەسەڵاتدارێتی خەڵك لە شورکاندا)، خراونەتەڕوو. بەنەزەری ئێمە هێشتا ئەمانە هەموو شتەکان و بەڵگەکان و دەرسەکانی شوراکان نییە. جێی خۆیەتی لەم دەرفەتەدا هەندێک زانیاری زیاتر کە تاوەکو ئێستا نەخراونەتە بەردەست بخەینەڕوو و بجوڵینین، ئەمەش بۆکردنەوەی دەرگایەک بۆ هەرکەس و لایەنێک زانیاری و دەرس و تەجروبەو دۆکۆمێنتی لا هەیە هی دەورانی ڕاپەڕین و شوراکان بیانخاتە بەردەست، بۆئەوەی لەداهاتوو خۆمان یان کەسانی دیکە بتوانن پوختر وتێروتەسەلتر لەچوارچێوەی کتێب وباس وپرۆژەی هونەریدا کۆبکرێنەوە.
یەکێکی تر لەخاڵە پرشندارەکانی شوراکان بەرگریکردن بوو لەبەرامبەر گەڕانەوەی هێزەکانی رژێمی بەعس، بۆ ئەمەش شورا هێزی چەکداری دروستکردبوو. شوراکان هەڵقوڵاوی هەلومەرجی ئەوکاتی رژێمی بەعس بوو بەتایبەت هەلومەرجی جەنگی عێراق وکوێت کەرژێم لاوازی پێوەدیاربوو. لەو هەلومەرجەدا چەپ و کۆمۆنیستەکان لەناوشارەکاندا لەگەڵ جەماوەری ئازادیخوازو لاوان و ژناندا کۆمیتەکانی ڕاپەڕینیان دروستکرد. توانیان دەوری پێشڕەو ببینن و لەماوەیەکی کورتدا کوردستان پاکبکەنەوە لە هێزەکانی بەعس. ئەمە تەجروبەیەکی خستە بەردەم کۆمۆنیستەکان، چەپ و ئازادیخوازان و خەڵکیش چەکداربوون. لە یەکەمین رۆژەکانی دەستبردن بۆ شوراکان و دەرکردنی چەند بەیان و راگەیاندنێک لەسەر درێژەی ڕاپەڕین و شورا، وە هەر لە رۆژەکانی سەرەتاوە هێزی چەکداری شوراکان دروستکرا، وەک خۆ ئامادەکردن بەدژی هەر هێرشێکی رژێمی بەعس و گەڕانەوەی. هەروەها ئەم هێزی چەکداری شورایانە بۆ پارێزگاری لە شارو ناوچەکان بوو کە شوراکانی تێدا دامەزرابوو. بەپێچەوانەشەوە هێزەکانی بەرەی کوردستانی وهێزەکانی بەعس لەجاش و چەکدارانی رژێم کەبەرەی کوردستانی لێیان خۆشببوو، پلان وبەرنامەیەکی لەوجۆرەیان نەبوو کەداکۆکی وبەرگری بکەن لەخەڵک ولەشارەکان لەکاتی هێرشی بەعس.
دەورانی شوراکان ئارامترین دەورانەکانی ئەو دەورەیەی دوای ڕاپەڕین بوو. شوراکان لە گەڕەکەکاندا هێزی چەکداریان هەبوو، بۆ پارێزگاری لە ژیان و ماڵ و شوێنەگشتییەکان، ئەمە شوێنی دڵنیایی خەڵک و دڵخۆشی بوو لە کۆمەڵگەدا، بەڵام بەپێچەوانەوە شوێنی نیگەرانی بوو بۆ بەرەی کوردستانی و بەتایبەت یەکێتی و پارتی و شوراکانی لەبەرامبەر خۆیاندا دەبینی.
خاڵێکی گەورەو بەرچاوە کە شوراکان لەخۆیانیان نیشاندا بەرگریکردن بوو لەکاتی گەڕانەوەی هێزەکانی رژێمی فاشی بەعس بۆ کوردستان. واتە گەڕانەوەی رژێمی بەعس تەجروبەیەکی رۆشنە لەلای خەڵكی کوردستان لە بەرگرینەکردن و راکردنی حزبەکانی ناو بەرەو بەرگریکردنی شوراکان. حزبە ناسیونالیستەکان لەپاڵ بەرژەوەندی و سەلامەتی خەڵکی کوردستاندا نەبوون، بەوەی کە هەواڵی گرتنەوەی کەرکوک بڵاوبۆوە، هەموویان پێش لەخەڵک (بەتایبەت بەرپرسە سەربازی وسیاسیەکان خێزانەکانیان گەیاندە سنوورەکانی ئێران وتورکیا)، وهێزەکانیشیان هەرزوو پاشەکشەیان کرد بەبێ بەرگیرکردنێکی نەخشەبۆداڕێژراو کەبتوانن کەمترین خەڵکی مەدەنی ببنە قوربانی بەردەستی هێزەکانی رژێم، بۆیە تا سنورەکانی ئێران و تورکیا نەوەستان و کۆڕەوی ملیۆنیان بەسەر خەڵكدا سەپاند. تەنانەت ئەو کارەساتی کۆڕەوەیان بەدەستکەوت بۆخۆیان و بۆخەڵک لەقەڵەم دەدا، گوایە (بەوکۆڕەوە پرسی کورد بەدنیا دەناسێنن وەک هەڵەبجە). لەکاتێکدا لەگەڵ هەواڵەکانی خۆئامادەکردنی رژێمی بەعس و گەڕانەوەی بۆ کوردستان، شوراکان خۆیان ئامادەکرد بۆ بەرگری، واتە شوراکان و هەڵسوڕاوانی شورایی لە هەولێرو سلێمانی هێزی چەکداری شوراکانیان ئامادەکرد، و بانگەوازی خەڵكیان کرد بۆ بەرەنگاری و نەگەڕانەوەی رژێمی بەعس و بە عەمەلی بەرگریان کردو ژمارەیەک لە هاوڕێیانی شورا گیانیان بەختکرد وبرینداربوون و لەناوشار گیربوون.
لەگەڵ ئەوەی رژێمی بەعس خەرێکی ئامادەکاری بوو بۆ هێرش بۆسەر کوردستان، شوراکانی کەرکوک هەر خەرێکی بەرگری و هێرش بوون بۆسەر مەعەسکەر خالید کە تا ئەوکات نەگیرابوو، (ئاراس عەبدولکەریم) رۆژی ٢٦/٣ لە هێرش بۆسەر ئەو مەعسکەرە لەکەرکوک گیانی لەدەستدەدا، هەر لەوکاتەوە هێزەکانی بەعس ئامادەکاری دەکەن و کەرکوک دەگرن و خەڵکەکەی بە سەدان هەزاری بەرەو ناوچەکانی هەولێرو سلێمانی بەپێ بەڕێدەکەوتن. رۆژی ٢٨/٣ مەفرەزەیەکی شوراکان بەرەو کەرکوک دەڕۆن بۆ هاوکاری و گرتنەوەی مەعەسکەر خالید، بەڵام لە چیمەن دەرگیر دەبن لەگەڵ هێزەکانی بەعس کە بەرەو سلێمانی دێن و ژمارەیەک لە هاوڕێیانی شوراکان و مەفرەزەیەکی پێشمەرگە بێئاگان لەوەی حزبەکەیان بڕیاری بەرگریکردنی نەداوە، و خۆیان کۆکردۆتەوە بەرەو سنور بڕۆن، لەگەڵ مەفرەزەی شوراکان دوای بەرگریەکی سەختی زۆر بەدژی سوپای بەعس و تۆپ و تەیارەو هەلیکۆپتەر ژمارەیەکی زۆریان دەکوژرێن و بریندار دەبن و ژمارەیەکیش بەبرینداری رەمی دەکرێن، لەوانە دوو لە هاوڕێیانی شورا کە دوو هەڵسوڕاوی شوراکان و ڕابەرانی مەفرەزەکە بوون بەناوەکانی ( نامق عزیز علی و سەردار مەحمود عارف ) لە ١/٤ دا لەناوچەی چیمەنی نێوان قەرەهەنجیر و کەرکوک گیانیان بەخت دەکەن.
هەواڵی گرتنی کەرکوک و گەڕانەوەی لەشکری بەعس بۆ سلێمانی وهەولێر بڵاودەبێتەوە. شوراکان هەوڵی خۆ ئامادەکردن دەدەن بۆ بەگری. لە سلێمانی وەفدی شورا لە پەیوەند بە بەرگریکردن و ڕێگریکردن لە گەڕانەوەی هێزەکانی بەعس بۆ کوردستان، سەردانی زۆرێک لەحزبەکان دەکەن. یەکێتی و پارتی بە تایبەت کە یەکێتی هێزی زۆرتری هەبوو لە سلێمانی و خەرێکی جموجۆڵی چۆڵکردنی شار بوون، شوراکان لەو سەردانەیان بۆ بەرەنگاری، داوا لە حزبەکان دەکەن کە ئەوانیش ئامادەکاری بکەن و پێکەوە بەرگری بکەن، بەڵام وەڵامی حزبەکان ئەوەبوو کە یەکێتی و پارتی و سەرکردایەتی و هێزەکانیان کۆکردۆتەوەو شاریان بەجێهێشتووە، بۆیە بەرگری ناکرێت.
بەڵام شوراکان بە ناو شاردا دەگەڕان و داوای بەرگری و مانەوەیان لەخەڵك دەکرد بۆئەوەی بێن و لەگەڵ شوراکاندا چەکدار بن و نەیەڵن سوپای بەعس بگەڕێتەوە، بەڵام حزبە گەورەکانی کوردایەتی خەڵکیان بێئومێد کردبوو سەرەتا سەرکردەکانیان و بە چەکەکانیانەوە و ئاگاداری دەوڵەمەندو گوێ لەمستەکانی خۆیان کردبوو بە ئاسانی و بە سەیارە، شاریان جێدەهێشت و خۆیان لەسنورەکان توند دەکردو خەڵكیان لەو هەلومەرجە سەختەدا کە رێزی خەڵک لەکەرکوکەوە تا سلێمانی و لەوێوە تا سنور، ژن و منداڵ و خەڵک بێنان و ئاو و بە پێی پەتی و جەوی باراناویەوە، بێئاسۆ رێگای نا دیاری گرتبووە بەر، دیاربوو حزبەکانی کوردایەتی تەجروبەی پێشتریان هەبوو کە چاوەڕێی چەند کۆمەڵكوژی تری وەک هەڵەبجەیان دەکرد!
بەدوای کەرکوکدا هێزەکانی بەعس بە تۆپ و تەیارەوە بەرەو هەولێر دەڕۆن، نزیک دەکەونەوە لە پردێ و دوایی بۆ هەولێر. کاتێک شەوی ٣٠ لەسەر ٣١ی ئازار هەولێر دەدرێتە بەر هاوەن و تەقەش لەناو شار هەبووە لەلایەن کەسانی سەر بەرژێم، و سوپا نزیک دەبێتەوە خەڵکی دەوروبەری رێگای کەرکوک هەستیان پێکردبوو و بەرەی کوردستانی پاشەکشە دەکات و نیازی بەرگریکردنی نەبووە، سەرگەردانی بێئومێدی ڕوویان تێدەکات.
شوراکان سەر لەبەیانیەکەی کە شەڕ گەیشتبووە دەوروبەری شار لەرێگەی کەرکوک وموسڵ، ئامادەبوون بۆ بەرگری. بەڵام ئەگەرچی هێزەکەی زۆرکەم و ناشارەزابوون لە شەڕدا، بەڵام بە بیروباوەڕەوە خۆیان بۆ بەرگری ئامادەکردبوو. هەروەها کاتی گەڕانەوەی بەعس بۆ هەولێر لە کاتێکدا هێزەکانی حزبەکانی کوردایەتی شاریان چۆڵكردبوو، ئەوەبوو شوراکان سێ مەفرەزەی شوراکانیان لە سێ قۆڵی جیاوازەوە لە هەولێر پێکهێنا بۆ بەرگری.
بۆیە هەوڵیاندا خەڵک بەرگری بکات یان چەکەکانیان بدەن بەوخەڵکەی ئامادەن بەرگری بکەن. کە چەند مەفرزە لەچەند لای هەولێرەوە دروستدەکەن، مەفرەزەیەک بەرەو حی عەسکەری و کوران بەسەرپەرشتی گیانبەختکردوو (ئەرسەلان مەولود) ناسراو بەئاراس کە لە راپەڕینی دووەمدا گیانی بەختکرد، مەفرەزەیەکی تر بەرەو مەنتکاوە و رێگای کەرکوک و کۆمەڵێکیش بەرەو عەنکاوە و مەعەسکەری هەولێر، چەند کەسێکیش بەرەو گەڕەکی شۆڕش دەچن.
سوپا زۆر بەخێرایی پێشڕەوی دەکات بەرەو هەولێر، چونکە بەرگری زۆر کەمبوو. دوای نیوەڕۆکەی هەولێر گەمارۆدرابوو گەیشتبوونە حی شرتە و تەنیا رێگای مەسیف مابوو. مەفرەزەیەکی شورا یەکێکیان کەسێک بەناوی کامەران فاتح ملازمی یەکەمی سوپای عێراق بوو لەشەڕی کوێت رایکردبوو (خەڵی کۆیە بوو) دەناسێت و داوای لێدەکات بۆ کارکردن لەگەڵ مەفرەزەی شوراکان و یارمەتیدان بەهۆی تەجروبەیەکەوە کە هەیەتی وە رازی دەبێت. مەفرەزەکەی شورا و بەسەرپەرشتی ملازم کامەران خەڵکی دەوروبەر بەرەو حی شورتە و٧ی نیسان (راپەڕینی ئێستا) دەچن لەگەڵ دەبابەکان بۆ ماوەیەک شەڕدەکەن و پێشڕەوی هێزەکانی حزبی بەعس دوادەخەن. ئەو شەڕە رۆڵێکی باشی هەبوو لە وەستانی هێزی رژێم و دەرفەتێکی باشیدا بەخەڵکێکی زۆر بۆ خۆ رزگارکردن بەرەو شەقڵاوە. تادرەنگانی شەو ئەو مەفرەزەیە رێگەیان بۆ خەڵک خۆشدەکرد بۆدەرچوون لەهەولێر. هەولێر سەرلەبەیانی ١ی نیسان بە تەواوی لەلایەن رژێمەوە کۆنترۆڵکرا. شایانی باسە ئەو مەفرەزەیەی شورا لەهەولێر گیریان خوارد و خۆیان شاردەوەو تا چەند رۆژی دواتر توانیان بچنە دەرەوە. لەئەنجامی ئەو هێرشە وەحشیانەی هێزەکانی رژێمی بەعس بە تۆپ و دەبابەو فڕۆکەوە، خەڵکێکی زۆر کوژران و برینداربوون و گیران. هەروەها هاوڕێیانێکی شوراکان بەناوەکانی؛ (راستگۆ یەحیا نەجم، عەبدولواحید عوسمان خدر، رزگار عەلی حەسەن، فەرهاد عەلی حەسەن، رەشاد عەلی حەسەن، کە سیان لەم هاوڕێیانەی شورکان برابوون)، گیان بەخت دەکەن. هەروەها ئەندامێکی ژنی شورای کارگەی نەسیج بەناوی (روقیا) گیانی بەختکرد لەئەنجامی تۆپبارانەکانیشدا خەڵكێکی زۆر بریندار بوو کە هاوڕێیەکی شوراکان بەناوی( عەبدوڵا سلێمان (مەشخەڵ) یەکێک بوو لەوانەو بەسەختی برینداربوو.
لە سلێمانی لەگەڵ بڵاوبونەوەی هەواڵی گرتنەوەی کەرکوک لەلایەن بەعسەوەو بەنیازی بەرەو سلێمانی ناوچەکانی تر بڕوات، بەشی سەربازی شوراکان کۆبوونەوەی خۆی کردو خەڵكێک کە ئامادەبوون لە ریزی شوراکان کۆبنەوەو چەکدار ببن رێکدەخرێن، لەکاتێکدا بەدوای کە سوپای عێراقی پێشڕەوی دەکات بۆ سلێمانی مەفرەزاکانی شوراکان بەرەو چەمچەماڵ دەڕۆن، بەڵام لە ناوچەی تاسڵوجە دەرگیری هێزەکانی سوپای عێراق بە دەبابەو تۆپ و فڕۆکە دەبنەوە، و لەو شەڕەشدا هاوڕێیانێکی شورا بەناوەکانی؛ (نەوزاد کەمال قەرەداغی و شوان عومەر قادر) لە رۆژی ٢/٤دا گیانیان لەدەستدا.
هاوڕێیانی زۆرێک لە شوراکان لە رۆژی ٣/٤ دا، سەردانی بنکەی سەرەکی شوراکان دەکەن لە مەجید بەگ، کەچی بکەن و نەخشەی شوراکان چی دەبێت، تا ئەوکاتەی هێزەکانی حزبی بەعس بە تۆپ و دەبابەو هەلیکۆپتەرەکانیان دێنە ناو شاری سلێمانی و فڕۆکە بەسەر شارو ئەزمڕدا دەسوڕێتەوە، ژمارەیەکی زۆر هاوڕێیانی شوراکان لە هەوارە بەرزە لەماڵی یەکێک لە هەڵسوڕاوانی شوراکان کۆدەبنەوەو بەناچاری لەوێوە بەرەو ئەزمەڕو لەگەڵ خەڵکێکی زۆر بەو کێوەوە بەرەو ئەودیوی ئەزمڕ دەڕۆن. ژمارەیەکی تری هاوڕێیانی شوراکان رێگای عەربەت دەگرن، بەمەش هێزە چەکدارەکانی شوراکان و هاوڕێیانی شوراکان ئاخرین کەسەکان دەبن کە بەناچاری سلێمانی دەگیرێت و دەکەوێتە بەردەم دڕندەیی هێزەکانی حزبی بەعس، شار جێدێڵن.*
********