دۆخی چەقبەستووی ناوچەی سەوز؛ هاوپەیمانییەک لەسەر بنەمای بێهیوایی… نووسینی: توانا محەمەد نوری

ڕێککەوتنی ئەم دواییەی نێوان جووڵانەوەی نەوەی نوێ و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، نەک هەر نابێتە هیوایەک بۆ گۆڕانکاری یان ڕزگاربوون لەو قەیرانە قووڵەی یەخەی کۆمەڵگای گرتووە، بەڵکو تەنیا نیشانەیەکی ڕوونە بۆ شکست و “مایەپووچی” سیاسی نەوەی نوێ لە لایەک، و قووڵبوونەوەی “قەیرانی” دەسەڵاتی یەکێتی لە ناوچەی سەوز لە لایەکی ترەوە. ئەم هەنگاوە بازرگانییە سیاسییە نیشانی دەدات کە چۆن هێزەکان لە پێناو مانەوەی خۆیاندا، ئامادەن هەموو دروشمەکانی ڕابردوویان بخەنە لاوە.

ئەم دیمەنە بۆ ئێمەی خەڵکی کوردستان زۆر دووبارەیە. مێژووی ئێمە پڕە لەو حیزبانەی کە لەسەر شاشەکان دەبنە دوژمنی سەرسەختی یەکتر، بەڵام هەر کە بەرژەوەندییەکانیان دەکەوێتە مەترسییەوە، هەموو شتێک فەرامۆش دەکەن و دەگەڕێنەوە ناو باوەشی یەکتر. کێشەکە ئەوەیە کە ئەم گەڕانەوەیە بۆ چاککردنی ژیانی خەڵک نییە، بەڵکو تەنیا بۆ ئەوەیە کورسییەکانیان لەدەست نەدەن.

نەوەی نوێ کە ڕۆژێک بە دروشمی “دژایەتی بنەماڵە” و “فریادڕەسی خەڵک” هاتە مەیدانەکە، ئێستا بەم کارەی نیشانی دا کە ئەویش تەنیا دەیەوێت بەشێک بێت لەو سیستەمەی کە خۆی ڕەخنەی لێ دەگرت. ئەمە بێهیواییەکی گەورە لای ئەو گەنجانە دروست دەکات کە وایان دەزانی ئەم جووڵانەوەیە ڕێگەیەکی جیاواز دەگرێتە بەر، نەک ببێتە پردێک بۆ گەیشتنەوە بە هەمان دەسەڵاتی کۆن. نەوەی نوێ لە هەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان لە ساڵی ٢٠٢٤دا ١٥ کورسی بەدەستهێنا، بەڵام ئێستا بە هاوپەیمانیکردنی لەگەڵ یەکێتی، ئەو دەنگانەی خستووەتە خزمەت هەمان ئەو دەسەڵاتەی کە پێشتر دژی دەوەستایەوە.

لە لایەکی تریشەوە، یەکێتی لە ناوچەی سەوزدا بەدەست کێشەی شەرعییەتەوە دەناڵێنێت. دوای ئەو هەموو ساڵە لە حوکمڕانییەک کە خەڵک تێیدا بێزار بووە لە گەندەڵی و نەبوونی خزمەتگوزاری، ئێستا یەکێتی پێویستی بەوەیە ڕوخسارێکی نوێ پیشانی خەڵک بدات. ڕێککەوتن لەگەڵ نەوەی نوێ تەنیا هەوڵێکە بۆ ئەوەی بڵێن “ئێمە گۆڕاوین”، بەڵام لە ڕاستیدا تەنیا بەرگیان گۆڕیوە.

کاتێک باس لەم قەیرانی شەرعییەتە دەکەین، مەبەستمان تەنیا دروشمێکی سیاسی نییە، بەڵکو باس لە واقیعێکی تاڵ دەکەین. شەرعییەتی هەر حیزبێک لەوەوە دێت کە خەڵک چەندە متمانەی پێ دەکەن، بەڵام کاتێک دەبینین زۆرینەی خەڵک نەک هەر ناچن بۆ دەنگدان، بەڵکو بە تەواوی بێ ئومێد بوون لەوەی ئەم دەسەڵاتە خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکانیان بۆ دابین بکات، ئەوە مانای وایە ئەو حیزبە نوێنەرایەتی ڕاستەقینەی خەڵک ناکات. ئەمەش لە کاتێکدایە کە لە هەڵبژاردنەکانی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥دا، یەکێتی تەنیا ٢٤٠,٨٩٩ دەنگی لە پارێزگای سلێمانی هێناوە و نەوەی نوێش ٦٩,٧٥٢ دەنگ، کە ئەمەش نیشاندەری دابەزینی متمانەی خەڵکە بە هەردوو هێزەکە.

لێرەدا دەبینین کە نەوەی نوێش تووشی “مایەپووچییەکی سیاسی” بووە. کاتێک تۆ ناچار دەبیت دەست لە هەموو دروشمەکانت هەڵبگریت تەنیا بۆ ئەوەی لە مەیدانەکەدا بمێنیتەوە و پشکێکت لە دەسەڵات هەبێت، مانای وایە چیتر هیچ جیاوازییەکت لەگەڵ حیزبەکانی تر نەماوە. ئەمە نیشانی دا کە نەوەی نوێ تەنیا ‘وەرزێکی سیاسی’ بوو و لە کۆتاییدا نەیتوانی ببێتە بەدیلێکی ڕاستەقینە بۆ سیستمەکە، بەڵکو بوو بە پاشکۆیەکی تری هەمان ئەو دەسەڵاتەی کە خەڵک لێی بێزارە.

ئەم ڕێککەوتنە زیاتر لە “بازرگانییەکی سیاسی” دەچێت. لە جیاتی ئەوەی باس لەوە بکرێت چۆن کێشەی بێکاری، هەژاری و قەیرانی خانووبەرە چارەسەر دەکرێت، هەموو باسەکە لەسەر ئەوەیە کێ چەند پۆستی بەردەکەوێت و چۆن پێکەوە بەرگری لە مانەوەی خۆیان بکەن. بەپێی ئامارەکان، ڕێژەی بێکاری لە عێراقدا لە ساڵی ٢٠٢٤ گەیشتووەتە ١٥.٥٪، بەڵام ئەوەی زۆر مەترسیدارە بێکاریی گەنجانە؛ لە هەرێمی کوردستان ڕێژەی بێکاری لەناو گەنجانی تەمەن ١٥ بۆ ٢٤ ساڵ دەگاتە نزیکەی ١٨٪ و لەسەر ئاستی عێراقیش زیاتر لە ٣٢٪ی گەنجان بێکارن. لە هەمان کاتدا، هەرچەندە ڕێژەی هەژاری لە هەرێمی کوردستان (٨.٦٪) بەراورد بە ناوەڕاست و باشووری عێراق کەمترە، بەڵام قەیرانی خانووبەرە و گرانیی کرێی خانوو بووەتە مۆتەکەیەک بۆ خەڵک. لەسەر ئاستی عێراق، پێویستی بە زیاتر لە ٣ ملیۆن یەکەی نیشتەجێبوون هەیە بۆ پڕکردنەوەی ئەو بۆشاییە گەورەیە، و لە شارەکانی وەک سلێمانی، نرخی کرێی خانوو و شوقە هێندە بەرز بووەتەوە کە زۆربەی گەنجان ناتوانن خێزان پێکبهێنن یان ژیانێکی سەربەخۆیان هەبێت. سیاسەت لای ئەوان بووەتە کێکی پێش هەڵبژاردن کە هەرکەسە دەیەوێت گەورەترین پارچەی بۆ خۆی ببات، بەبێ ئەوەی گوێ بەوە بدەن کە توانای کڕینی خەڵک ڕۆژ لە دوای ڕۆژ کەمتر دەبێتەوە.

ئەوەی زۆرترین ئازار دەچێژێت لەم یارییە، ئەو خەڵکەیە کە بە ڕاستی باوەڕیان بە گۆڕانکاری هەبوو. کاتێک دەبینیت ئەو کەسەی دوێنێ دەیگوت “ئەم حیزبانە وڵاتیان وێران کرد”، ئەمڕۆ لەسەر هەمان مێز لەگەڵیان دانیشتووە و پێکەنین دەگۆڕنەوە، جۆرێک لە بێهیوایی قووڵ لەناو کۆمەڵگادا بڵاو دەبێتەوە. ئەم جۆرە ڕێککەوتنانە وای کردووە کە خەڵکی کوردستان بگەنە ئەو بڕوایەی کە “سیاسەت تەنیا یارییە” و هیچ هێزێک نییە بە ڕاستی خەمی ئەوانی بێت.

گۆڕانکاری ڕاستەقینە تەنیا ئەو کاتە دێتە دی کە کۆمەڵگا لەم چوارچێوە تەسکە حزبییانە بێتە دەرەوە و پشت بە هێزی ڕێکخراوی خۆی ببەستێت. چارەسەر لای ڕێکخراوە مەدەنییە ڕاستەقینەکان، ئەنجومەنە جەماوەرییەکان و یەکگرتوویی خەڵکە لەسەر داواکارییە سەرەتاییەکانیان. تا ئەو کاتەی ناڕەزایەتییەکان بکرێنە سووتەمەنی بۆ کورسیی بازرگانە سیاسییەکان، ئەم بازنە داخراوە هەر بەم شێوەیە دەمێنێتەوە.

لە کۆتاییدا، کاتی ئەوە هاتووە چیتر بڕوا بەم “شانۆگەرییە سیاسییانە” نەکەین. ئەم هاوپەیمانییە تەنیا گەمەیەکی نوێیە بۆ دابەشکردنی دەسەڵات و سامان. ڕێگای ڕزگاری لە دەرەوەی ئەم بازنە حیزبییەیە؛ لە هۆشیاریی ئێمە و لەو خەباتە یەکگرتووەدایە کە ئامانجەکەی مرۆڤ بێت، نەک پشک و پۆست. ژیانێکی شایستە مافی هەمووانە، نەک تەنیا مافی ئەوانەی کە لەسەر مێزی گفتوگۆکان دانیشتوون و داهاتووی ئێمە دابەش دەکەن.