شەڕی ناو قەفەس، جەنگە ئەبەدییەکان و شکستە مێژووییەکان: ڕێککەوتنی تڕەمپ-ئێران نیشانەی پاشەکشەی هەژموونی ئەمریکایە… نووسینی: تۆماس تێنگیلی-ئێڤانز
هیچ جۆرە پۆز و نمایشێکی تڕەمپ ناتوانێت بۆنی بێئومێدی و بنبەستی سیاسیی ناو کۆشکی سپی پەردەپۆش بکات.
دۆناڵد تڕەمپ یادی ٨٠ ساڵەی لەدایکبوونی بە ڕێکخستنی شەڕێکی ناو قەفەسی “UFC” لەسەر چیمەنی کۆشکی سپی کردەوە. بۆ پیاوێک کە پیشەی کورتکردووەتەوە لە تەماشاکردنی شەڕ و نمایشدا، ئاشکرایە کە لە ڕووبەڕووبوونەوەی واقیعییەتی سیاسی و کۆمەڵایەتیدا زۆر دەستەوەستانە.
لە کاتێکدا شەڕی ناو قەفەس لە حەوشەی کۆشکی سپی بەڕێوەدەچوو، سیاسەتەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا تووشی شکستی گەورە و بێدەسەڵاتی ببوون.
تڕەمپ هەوڵدەدات ئەو “ڕێککەوتننامەی ئاشتییە” لەگەڵ کۆماری ئیسلامی ئێران، کە ڕۆژی یەکشەممە ڕاگەیەندرا، وەک سەرکەوتنێکی گەورە بۆ ئەمریکا بفرۆشێتەوە بە خەڵک.
ئەو بانگەشەی ئەوە دەکات کە ئەمە دەبێتە هۆی هەڵگرتنی “دەستبەجێی” گەمارۆی سەر بەندەرەکانی ئێران و کردنەوەی گەرووی هورمز. ئەو ڕایگەیاند: “کەشتییەکانی جیهان، بزوێنەرەکانتان دابگیرسێنن. با نەوت بڕوات.” ئەمە گوزارشتە لە لۆژیکی سەرمایەداری کە تەنها خەمی جوڵەی بازاڕی هەیە.
بەڵام هیچ نمایشێک ناتوانێت بۆنی بێئومێدی و ئەو شکستە بشارێتەوە کە لە بڕیارە سیاسییەکانی کۆشکی سپییەوە دەبیسترێت.
ئەم ڕێککەوتنە تەنها کڕینی کاتە بۆ گفتوگۆی زیاتر لە ٦٠ ڕۆژی داهاتوودا. هەرچەندە وردەکارییەکانی بڵاونەکراونەتەوە، بەڵام بۆ ئەمریکا ئەمە پاشەکشەیە لەو دروشمانەی کە جاران بەرزی دەکردنەوە.
تڕەمپ پۆز بەوەوە لێدەدات کە گوایە ئیسرائیلی لە مەترسی ئەتۆمی ڕزگار کردووە—لە کاتێکدا ئیسرائیل خۆی بەشێکە لەو گرژییەی کە ناوچەکەی بەرەو وێرانکاری بردووە.
جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆک، دەڵێت پێنەگەیشتنی ئێران بە چەکی ئەتۆمی “لە ناو ئەم ڕێککەوتنەدا جێگیر کراوە”، کە ئەمەش تەنها گەمەیەکی سیاسییە بۆ ڕازیکردنی لایەنەکان.
ئەنجامەکان نیشانی دەدەن کە ڕێککەوتنەکە بۆ ئەمریکا خراپترە لەوەی ئۆباما لە ساڵی ٢٠١٥دا واژۆی کرد، کە تێیدا پیتاندنی یۆرانیۆمی بۆ ٣،٦٧ لەسەدا سنووردار کردبوو، کە تەنها بۆ کورەی ئەتۆمی گونجاو بوو.
ئەمریکا لە ساڵی ٢٠١٨دا بە شێوەیەکی تاکلایەنە لەو ڕێککەوتنە کشایەوە و ناوچەکەی خستە ناو پشێوییەکی زیاترەوە.
کاتێک پرسیاری لێکرا ئایا سنووری پیتاندن وەک خۆی دەمێنێتەوە، تڕەمپ تەنها بە دروشم وەڵامی دایەوە و وتی: “ئەوان تەنها بۆ مەبەستی ناسیبایی یۆرانیۆم بپیتێنن—بۆ هەمیشە.” ئەمەش نیشانەی ناڕوونیی ستراتیژی ئەمریکایە.
تڕەمپ تەنها کەسی دۆڕاوی ئەم ململانێیە نییە؛ بنیامین نەتانیاهۆش، وەک سەرکردەیەکی ڕاستڕەوی توندڕەو، لە قەیرانێکی قووڵدایە.
تڕەمپ و نەتانیاهۆ هەمان دیدگایان هەیە بۆ ناوچەکە؛ گۆڕینی هەموو شوێنێک، لە غەززەوە تا کەنداو، بۆ ناوەندێکی سەرمایەداریی دڕندە کە تێیدا مرۆڤ تەنها وەک کەرەستەی بەرهەمهێنان دەبینرێت.
ئەو “ڕێککەوتنی ئاشتییەی” غەززە، لە ڕاستیدا پڕۆژەیەکی داگیرکارییە بۆ گۆڕینی ناوچەکە بۆ “شوێنی وەبەرهێنان”. لەم دیدگایەدا، گازینۆ و ئۆردوگاکانی زۆرەملێ لەسەر ژیان و کەرامەتی مرۆڤەکان بونیاد دەنرێن.
ستراتیژی ئاسایشی نەتەوەیی ئەمریکا (NSS) دەڵێت کە ئیتر ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ئەولەویەتی یەکەمی ئەمریکا نییە و سەرنجیان دەچێتە سەر شوێنی تر.
ئەم گۆڕانکارییە نیشانی دەدات کە ئەمریکا دەیەوێت سەرنج بخاتە سەر نیوەگۆی ڕۆژئاوا و کێبڕکێ لەگەڵ چین بکات، کە وەک ڕکابەرێکی گەورەی جیهانی دەیبینێت.
بەڵام چین تەنها ڕکابەرێکی ئابووری نییە، بەڵکو ململانێیەکە لەسەر کۆنترۆڵکردنی سەرچاوەکانی نەوت و گاز و ڕێڕەوە دەریاییەکان لە هەموو جیهاندا.
سەرهەڵدانی چین وەک هێزێکی سەرمایەداری، کێبڕکێیەکی ئیمپریالیستی نوێی دروست کردووە. ئێستا ٩٠ لەسەدای نەوتی ئێران لەلایەن چینەوە دەبرێت، ئەمەش هاوسەنگیی هێزی لە ناوچەکەدا گۆڕیوە.
ئەم کێبڕکێیە پاشخانی سەرەکی هەموو ئەو جەنگانە بوو کە لە ناوچەکەدا ڕوویاندا، بەڵام ئەمە تەنها شەڕی زلهێزەکان نییە.
ئیمپریالیزم سیستمێکی جیهانییە لە ململانێی ئابووری و سیاسی. کزبوونی هێزی ئەمریکا، ڕێگەی بۆ هێزە ناوچەییە کۆنەپەرستەکانی تریش خۆش کردووە تا دەستوەردان بکەن.
دوای دوو ساڵ لە وێرانکاری و کوشتار، ئیسرائیل وەک هێزێکی هەڵکشاو لە ململانێی نێوان ئێران، سعودیە، ئیمارات و تورکیادا دەردەکەوێت.
ئیسرائیل وەک دەوڵەتێکی سەربازی لە ناوچەکەدا کار دەکات و بەبێ چەک و پشتگیریی ئەمریکا، نەدەیتوانی ئەو هەموو تاوان و کوشتارە ئەنجام بدات.
بەڵام ئێستا ئیسرائیل وەک دەوڵەتێکی سەرمایەداریی بەهێز گەشەی کردووە و دەیەوێت هەندێک جار سەربەخۆیانە لە بەرژەوەندییەکانی خۆی بدات.
ئەم هەڵکشاوەی ئیسرائیل وایکردووە کە هەندێک جار سەرپێچی لە فەرمانەکانی ئەمریکاش بکات، وەک ئەوەی نەتانیاهۆ کردی بۆ تێکدانی گفتوگۆکانی نێوان ئەمریکا و ئێران.
نەتانیاهۆ و باڵە توندڕەوەکانی ئیسرائیل هانی ئەمریکایان دەدا بۆ هەڵگیرسانی جەنگێکی گەورە دژی ئێران، بەو هیوایەی ڕژێمەکەی ئێران زوو بڕوخێت.
بەڵام کاتێک بینییان کە جەنگەکە وێرانکارییەکی بێ کۆتاییە و گەرووی هورمزیش داخرا، تڕەمپ ناچار بوو بەدوای ڕێگەیەکدا بگەڕێت بۆ کەمکردنەوەی تێچووەکان.
ئیسرائیل دژی ئاگربەست بوو، چونکە جەنگی بەردەوامی وەک ئامرازێک دەبینی بۆ لاوازکردنی ڕکابەرە ناوچەییەکەی و پاراستنی دەسەڵاتی خۆی.
ڕۆژی دووشەممە، ئیتامار بن گڤیر، وەزیری ڕاستڕەوی ئیسرائیل، ڕایگەیاند کە ئەوان پابەند نین بە ڕێککەوتنی ئەمریکا و ئێران و دەیەوێت جەنگ لە لوبنان و شوێنەکانی تر بەردەوام بێت.
ئەمە نیشانەی کێبڕکێی نێوان دوو جەمسەری کۆنەپەرستە؛ ناسیۆنالیزمی یەهوودی و ئیسلامی سیاسی، کە هەردووکیان دژی ئازادیی مرۆڤ و ژیانێکی ئارامن.
هەرچەند ئیسرائیل هەوڵدەدات وەک نەتەوەیەکی سەربەخۆ دەربکەوێت، بەڵام لە ڕاستیدا هێشتا بە توندی بەستراوەتەوە بە چەک و بودجەی سەربازیی ئەمریکاوە.
ڕاستییەکە ئەوەیە کە بێ چەک و پارەی ئەمریکا، ئیسرائیل نەدەیتوانی بەردەوام بێت لەو سیاسەتە وێرانکارییەی کە پەیڕەوی دەکات.
ئەو جەنگەی کە بۆ سەپاندنی باڵادەستی ئەمریکا دەستیپێکرد، تەنها بووەتە هۆی قووڵکردنەوەی قەیرانەکان و دەرکەوتنی ئەو ڕاستییەی کە ئیمپراتۆرییەتەکان لە سەر حیسابی خوێنی مرۆڤەکان بازرگانی دەکەن.
بە دەستکارییەوە لەلایەن توانا محەمەد نوری لە ئینگلیزییەوە کراوەتە کوردی
١٥ی حوزەیران ٢٠٢٦
سەرچاوە:
https://socialistworker.co.uk/palestine-2023/cage-fights-forever-wars-and-epic-failures-trump-iran-deal-shows-us-empire-in-decline/