بەشی دووەم هەرێمی كوردستان و ئەنجوومەنی هاریكاری كەنداوی عەرەب لە تەرازووی هێزدا ئەنجوومەنی هاریكاری كەنداوی عەرەبی و پێگەی لەسەر ئاستی نێو دەوڵەتی و ناوچەكە… نووسینی: نەجمەدین فارس
تێورەكانی تەرازووی هێزەكان، یەكێكە لە رەكیزەكان و بناغەیەكی بنەڕەتی تێوری واقعی كلاسیكییەكانە لە تێڕوانین و شیكردنەوەكانیان لەسەر ئاستی سیاسەتی نێودەوڵەتی و پەیوەندی یە نێودەوڵەتیەكان بەكاریدەهێنن. هەروەها هەوڵێكیانە بۆ ڕوون كردنەوە و دامەزراندنی شێوەی هاوپەیمانێتیەكانیان، هەروەها تێڕوانینێكە بۆ ئایدیای ئانارشیستیانەی پەیوەندییە نێودەوڵەتیەكان و تێوری واقیعە نوێكان دایانمەزراندووە .
لێرەوە نامەوێت زیاتر لەسەر پێناسەكان بدوێین، چونكە لە شیكردنەوەكانی تردا دەچینە سەر تێورەكانی تر بۆ شیكردنەوەی توانا و هێزی ئەنجوومەنی هاریكاری كەنداوی عەرەبی بەكارم هێناون، هەروەها چەند دەتوانن ڕۆڵ و كاریگەریان هەبێت؟ یان بە جۆرێكی تر ڕۆڵ گێڕی بكەن و بەشێك و لایەنێكی تەرازووی هێز بن لە ناوچەكەیان و لەسەر ئاستی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و كۆمەڵگای نێودەوڵەتیدا .
شیكردنەوەی پرسێكی لەوجۆرە و باس و توێژینەوەی زانستییانە لە توانایییەكانی ئەنجوومەنی هاریكاری كەنداوی عەرەبی پێویستە تواناییە ناوخۆییەكان و هەروەها پەیوەندییەكانیان لەسەر ئاستی ناوچەیی و ئاستی نێودەوڵەتیش دەست نیشان بكەین، توانایی هێز و كاریگەری لەڕووی ئەرێنی و نەرێنی لەسەر هێزی ناوچەكە و جیهان بخرێتە ڕوو .
لە كۆنگرەی دوحەی ساڵی ( 2004 ) دا كە پەیوەست بوو بە چۆنێتی گەشەپێدانی پەیوەندیی كەنداو و هاوپەیمانی ناتۆ هاوكارییەك بێت ڕۆڵ بگێڕێت لە ئاسایش و ئارامی ناوچەی كەنداودا . ئەوكات (عبدالرحمن العگیە) كە سكرتێری گشتی ئەنجوومەنی هاریكاری دەوڵەتانی كەنداوی عەرەبی بوو سێ دوور ڕوونی (بعد) دیاریكرد كە سەرچاوەن لە دروست كردنی ئاسایشی كەنداودا ئەویش لایەنی ناوخۆی وڵاتانی كەنداو هەروەها لایەنی پەیوەندی هەرێمایەتی و سیاسەت و سیستەمی نێودەوڵەتی و پەیوەندییەكانی. وە هەروەها ئەو مەودا زۆر ترسناكەشی دیاری كردووە كە خۆی لە توانا و هێزی سەربازیدا دەبینێتەوە كە خۆی لە كەمی توانای مرۆیدا دەردەكەوێت. *
بە بۆچوونی من سعودیە، لە ڕوی سەربازیشەوە، ئەگەرچی پارەیەكی یەجگار زۆر لەو مەیدانەشدا خەرج دەكات، هەر لە ئاستی ئێراندا نییە، چونكە لە ڕووی توانایی و ڕێژەی مرۆیی یەوە هاوتا و ئاستی نییە و ئەمەش لایەنێكی گرنگە لەڕووی بەرقەراركردنی توانا و هێزی سەربازییەوە.
” بەگوێرەی ئەو گرێبەستەی كە بایی شەست ملیار دۆلارە، كە ئەمە گەورەترین گرێبەستە لە مێژووی گرێبەستی سوپایی دا لە سەرانسەری دنیا، جا بەگوێرەی ئەو گرێبەستە عەرەبستانی سعودی هەشتا و چوارفڕۆكەی F.15)) و نۆژەنكردنەوەی هەفتا فڕۆكەی شەرڤانی دیكە و هەفتا هەلیكۆپتەری ئەپاچی و سەدوهەفتاودوو هەلیكۆپتەری جۆری ( بلاك هۆكس ) و شەست و سێ فڕۆكەی جۆری (لیتل بێردس) وەردەگرێت. شایەنی باسە كە عەرەبستانی سعودی گەورەترین كڕیاری تەكنۆلۆژیای سوپایی ئەمریكا بووە لە نێوان ساڵانی (2005 – 2010 ) دا. بۆ زانیاری زیاتر بڕوانە سەرچاوەی ئەلیكترۆنی تۆڕی هەواڵی ئەوروپایی (www.Euronews.net) لە ( 14/9/2010 ) بەشی عەرەبی”. 8
ڕاستە ئەمە چەكێكی یەجگار زۆرە، بەڵام لە هەنبەر موشەكی (S-300) ی روسیدا، كە ئێران لە رووسیای دەكڕێت، نە لە ڕووی بەرگریەوە و نە لە ڕووی هێرشبەریەوە ناكاتە چەكی ستراتیژی، بۆیە ئەو گرێبەستە بە قازانجی ئەمریكایە و پارەكێشانەوەیە لە عەرەبستانی سعودی . “چونكە ئەو گرێبەستە لە هەمان كاتدا دوو مەبەست و ئامانجی هەیە. ئامانجی یەكەمی بریتیە لە پتەوكردنی توانا بەرگرییەكانی عەرەبستانی سعودی تا بتوانێ ئاسایش و بەرگری كەنداو لە هەڕەشە گریمانییەكانی ئێران بپارێزێت، كە ئەمە لە خزمەتی بەرژەوەندی ئەمریكاشە (زامنی هەناردەكردنی نەوتە بۆ بازاڕەكانی جیهان) . ئامانجی دووەم ئەوەیە كە ئابوری ئەمریكی لەسایەی قەیرانە داراییە جیهانیەكاندا، دەبوژێتەوە. سەرۆك (ئۆباما) دەربارەی ئەم گرێبەستە باسی لەوە كردووە كە ئەم گرێبەستە پەنجاوحەوت هەزار دەرفەتی كار، لە ماوەی چوار ساڵدا بۆ ئەمریكاییەكان دەڕەخسێنێ .
شایانی باسە دەسەڵاتی سیاسی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا، بەمە پەیوەندییەكی ڕاستەوانە (گردی) لەگەڵ ئاستی گشتی كۆمەكە دەرەكیەكاندا پەیدا دەكات” 9 . دیارە ئەمریكا لەو جۆرە سەوا و مامەڵەیەدا، لە خەمی سوود و قازانجی خۆیدایە، چونكە سوور دەزانێت ئەو گرێبەستە سەربازیە ئەوە نییە كە بە تەواوەتی توانای بەرگری عەرەبستانی سعودی دابین و زامن بكات، چونكە ئێرانیش دەستەوئەژنۆ دانەنیشتووە، جگە لە بەرهەمهێنانی خۆماڵی چەك، هەستیارترین چەكی رووسیش دەكڕێت.
لەسەر ئاستی ناوخۆیی ئەو وڵاتانە دەبێت لە پێكهاتەی ئابووری و سیاسی و كۆمەڵایەتییەكانیان بڕوانین كە پێكهاتەیەكی پاشایەتی خێڵەكی یە و سیستمەكەیان بە پلەیەك ناڕوونە (تا ئاستێك سیستەمێكی پاتریاركیە) نەیانتوانیوە ڕابردوویەكی زۆر كۆنی خۆیان تێپەڕێنن، پێكهاتەیەكی كۆنە لە نوێدا. هەروەها ئابوورییەكەیان كاریگەری تەواوی نەكردووەتە سەر بیركردنەوەیان لە ئاستی پەیوەندی ناوخۆیی و ناوچەییدا كەم كاریگەرن، سیستەمە سیاسیەكەشیان، بێجگە لەو پێكهاتە مەزهەبییە پڕ كێشە و جیاوازانەی كە لە چەندین وڵاتیاندا هەیە و لە ئێستادا بووەتە بەشێك لە كێشە ناوخۆییەكانیان و هەروەها لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی و ناوچەیی ئارامی ناوخۆییانی خستووەتە مەترسییەوە، چونكە ئان و ساتی تەقینەوەی بارووتی كێشەی مەزهەبی نێوانیان مەترسییەكە لەسەریان و لە پێشیاندایە، ڕوودانی تووند وتیژی زیاتر و لێكهەڵپچڕانیان لە یەكتری لێ دەكەوێتەوە، ئەمە لەلایەك و لەلایەكی تریشەوە ئاستی توانایی ئابوورییان و سەرچاوەكانیان كەمتر پیشەسازییە و وەكو دەوڵەتانێكی بەرهەمهێنی نەوت و غاز و دەوڵەتانی ملكانە سێنن و كەمتر پەنایان بردووەتە بەر بەرهەمهێنانی كەل و پەل و پێویستی یە ڕۆژانەییەكانیان، هەروەها نەیان توانیوە ئابوورییەكی تۆكمە دروست بكەن و ژێر خانێكی تۆكمە بێت، بۆ لەسەر پێ وەستانی خۆیان و ئاسایشی نەتەوەییان پارێزراو بكات، هەر شتێك ڕووبەڕوویان دەبێتەوە لە ڕووی سیاسی و ئابوورییەوە بتوانن خۆیانی لێ بپارێزن و بەرگری لە خۆیانی پێ بكەن. ئەوەیان بۆ جێ بەجێ نەكراوە و یان نەیانكردووە. پێویستی وڵاتانی كەنداو لەڕوویی مواردی مرۆڤییەوە و هەروەها ئاو و خواردنی سەرەكی دانەوێڵە و پێداویستی یەخۆراكی یە سەرەكییەكانی خۆیان پڕبكەنەوە و چاو لە دەستی دەرەكی نەبن. كاریگەری سیاسەتی دەرەكی یان لەسەر نەبێت لەڕووی ئابووری و سیاسی و سەربازییەوە. هەر لەبەرئەوەی لەڕووی سەربازی و توانا لۆجستیەكانیانەوە ناتوانن ببنە لایەنێك لە لایەنەكانی تەرازووی هێز لە ناوچەكەدا. ئەمە بێجگە لەوەی كە لە ڕووی ناوچەییشەوە هەروەكو (مصگفی علوی سیف ) دەڵێت : “سەركەوتنی هەر سیستەمێكی ئاسایشی ناوچەیی نێودەوڵەتی بۆ ئاسایش لە كەنداو دا پێویستی بەوەیە كە ئەو منڤومەیە هەستێت بە سازانی (توافق) ئەوە بگرێتەوە كە هەموو دەوڵەتانی ناوچەكە لەخۆ بگرێت، لەگەڵیدا ئێران و عێراق و یەمەن، یان بەلایەنی كەمەوە هەموو دەوڵەتانی ئەنجوومەنی هاریكاری دەو ڵەتانی كەنداوی عەرەبی لەخۆ بگرێت” 10 .
بەپێی ئەم تێڕوانینەی (مصگفی علوی سیف) بێت، ئەنجوومەنی هاریكاری كەنداوی عەرەبی وەك پارسەنگی هێز لە ناوچەكەدا نایەتە هەژماركردن و كاریگەری ئەوتۆیان لەسەر ڕەوتی سیاسی و سەربازی هەبێت لە ناوچەكەدا سەرەڕای هەندێ دەست تێوەردانیان لە هەندێك وڵاتانی ناوچەكە وهەروەها هەروەكو ئەوەی لە بەهاری عەرەبیشدا كە بەرهەمەكەی بۆ خۆیان نەبوو. لەبەرئەوەی لە ڕووی پەیوەندی ناوچەیییەوە و هەتا بوونی دەوڵەتانێك لەسەر ئاستی ئەنجوومەنەكەش و هەروەها لەبەرئەوەی سیستەمەكانیان دیموكراسی نین و عەقڵیەتی پاشایەتی ناتوانێت عەقڵیەتی هاوپەیمانی و هاوسۆزی و هاوكاری بێت لەگەڵ وڵاتانی تردا. ئەمەش عەقڵیەتی خۆسەپێنی بێ قەید و شەرتی بیركردنەوەی ئەوانە كە زیاتر لەگەڵ تاك ڕەویدا دەگونجێت، نەك لەگەڵ هاوپەیمانی بێجگە لەوەی كە هاوپەیمانی خۆسەپاندنی تێدایە بەڵام شێوەیەكی تری پەیوەندی تێدا پرۆسیس دەكرێت. هەروەها بوونی عێراقێكی جیاواز لە ڕووی دەسەڵات و سیستەم و ئایدۆلۆجیای دەوڵەت، جیاوازی و بەرژەوەندی مەزهەبی و سیاسی و ئابووری خۆی هەیە لە ناوچەكەدا. لە لایەكی تریش دەوڵەتی یەمەن كە لە ناوخۆی خۆیدا بەشی باشوور و باكوورەكەی جیاوازی ئایدۆلۆجی و سیاسی و كۆمەڵایەتیشیان هەیە، بێجگە لەو كێشەیەی كە دەرگیری بووە لە ڕووی مەزهەبیشەوە بزوتنەوەی حوسییەكان و جەنگە چەكداریەكەیان كە ئیستا كێشەی تووندوتیژی و كوشتاری جۆراوجۆریشی لێ دەكەوێتەوە سەرباری هەموو ئەمانەش سیستەمی حوكمڕانی لە دەوڵەتی یەمەندا جیاوازە لە سیستەمی حوكمڕانی لە وڵاتانی ئەنجوومەنی هاریكاری كەنداودا .
“پشتیوانی ئێران لە ڕیكخراوانی تیرۆریستی لەبەرە جۆراوجۆرەكانی وەكو (لوبنان، غەزە، ناوچەی یەهودا و سامیرە، عێراق و شوێنانی دیكە) سەرچاوەیەكی دیكەی ئەو مەترسیەیە كە پێویستە لە هەردوو لایەنی ئەمنی و سیاسیشەوە بەرپەرچ بدرێتەوە، لەدوای هەڵگیرسانی شەڕی ( 2003 )ی عێراقەوە، ئەمریكا و بەریتانا و وڵاتانی دیكە زیاتر پەیان بەم رەهەندەی مەترسی ئێرانی برد، بەڵام گەلێك لە وڵاتانی دیكە وەكو پێویست ئەم كارەی ئێران بە هەند ناگرن، چونكە بەهەندگرتن و بەهەندنەگرتنی ئەم كارەی ئێران وەستاوەتە سەر ڕێژەی ئەو مەترسیە ئێرانیە لەسەر بەرژەوەندی ئەو دەوڵەتانە.
وەزارەتی دەرەوەی ئیسرائیل، لەڕێگەی بڕیاری ژمارە (1747) ی ئەنجوومەنی ئاسایشەوە كار بۆ ئەوە دەكات ئەم بابەتە بخاتە بەرنامەی كاری نێو دەوڵەتیەوە. ئەو بڕیاری (1747) یەكێك لە بەندەكانی قەدەغەكردنی ناردنی چەكە بۆ ئێران” 11.
هەروەها ئێرانیش ئیستا دەور و كاریگەری خۆی هەیە بەپێی ئاست و پێگەیشتوویی سیاسی و ئابووری و سەربازی لە ناوچەكەدا بووەتە خاڵێكی نەگەتیڤی سیاسی لە بەرامبەر ئاڕاستەی سیاسی و سەربازی كەنداو و ناوچەكەدا و زیاتر هەوڵ بۆ سەپاندنی توانا سیاسی و ئایدۆلۆجی یەكەی خۆی دەدات بەسەر ناوچەكەدا. هەموو ئەو فاكتەرانەی سەرەوە كە باسم كرد هەر هەموویان خاڵی نەگەتیڤی دروستبوونی هێز و توانایە كە ئەنجوومەنی كەنداو بتوانێت دەور و كاریگەری هەبێت بەسەر ناوچەكەدا، وە لە لایەكی ترەوە پەیوەندییە نێودەوڵەتیەكان و سیاسەتی ئەمریكا و حلفی ناتۆ، لەلایەك وەك (مصگفی علوی سیف) باسی كردووە” پەیوەندی دوو قۆڵی لە نێوان ناتۆ و هەریەك لە بەحرین و كویت و قەتەر و ئیماراتی عەرەبی یەكگرتوو، هۆیەكە بۆ ئەوەی كە دەوڵەتانی ئەنجوومەنی كەنداوی عەرەبی هەست بە دڵەڕاوكێ بكەن و …….. ” 12 . ئەمە لە ئاستی پەیوەندی ناوچەیی و نێودەوڵەتی و هەروەها لەلایەكی ترەوە لەبەرئەوەی زۆرترین بڕی نەوت لە جیهاندا لەم ناوچەیەدایە وە ئەمەش ناكرێت ئەم هێزانە لە ناوچەكە وەكو هێزێك دەربكەوێت و بیانەوێت لەو ڕێگەیەوە بەرامبەر بە وڵاتانی زلهێز و پیشەسازی دنیا بتوانن كاریگەری لەسەر بەشێكی كەمیش بێت دابنێن بۆئەوەی نەتوانن ئەو ڕۆڵە ببینن، ئەمریكا دەیەوێت ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ لەڕێگەی هاوپەیمانییەوە ئامادەیی خۆی بسەپێنێ لە ناوچەكەدا، بەتایبەت ئەمریكا دەیەوێت ئەو ڕۆڵە ببینێت كە لە ئیستادا وەك یەك جەمسەر دەبینرێت لە ڕووكاری دەرەوەیدا، بەڵام بە كردەوە فرەجەمسەرییە بە شێوەیەكی ناڕاستەوخۆ.
ئەمریكا لەم ناوچەیەدا بەتایبەت و لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بەرژەوەندی تایبەتی و سیاسی و ئابووری هەیە .
“ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا سێ بەرژەوەندی ستراتیژی هەیە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا، یەكەم:- پابەندبوونی بەردەوامی بە هەڵئینجان و ناردنی نەوت و غاز لە كەنداودا بۆ جیهان، لەبەرئەوەی هەر ڕێگری كردنێك لە ناردنی وزە لە كەنداودا ئەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی نرخی نەوت لە جیهاندا ئەمەش كارێكی خراپ دەكاتە سەر ناتۆ و ئابووری جیهانی. دووەم:- خواستی ئەمریكا لە پەشیمان كردنەوەی وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە گەشەپێدانی چەكی كۆكوژ و تێكشكێنەر و بەشێوەیەكی تایبەت تر چەكی ئەتۆمی، وە لەم ڕووەوە ئەمریكا وای دەبینێت كە ڕێگری بكات لە ئیسرائیل لە گەشەپێدانی بۆمبی ئەتۆمی. سێیەم:- هەروەها خواستی ئەوەشی هەیە ئاستێك بۆ تووند و تیژی دابنێت كە چوارچێوەیەكی تیرۆریستیانەی بەخۆوە گرێ داوە لە ناوچەكەدا “13، هەروەها بۆ جێبەجێكردنی ئەم بەرژەوەندییە كە (هاوڕێی بەردەوامی نییە، بەرژەوەندی بەردەوامی هەیە) پێویستی بەوە هەیە پارێزگاری لە تەرازووی هێز بكات لە ناوچەكە، ئەویش تاكڕەوی سیاسیانە و سەربازییانەی خۆیەتی لە ناوچەكەدا و هەروەها بوون و بڵاوەپێكردنی هێزە سەربازییەكان و دانانی بنكەی سەربازی لە ناوچەی كەنداودا لەپێناو ڕێگەگرتن لەهەر هەژموونی هێزێكی گەورەی دەرەوەی ئەنجوومەنی هاریكاری دوورگەی عەرەبی كە چاوی بڕیبێت لە ناوچەی زۆر و زەبەندی وزەی جیهان بەم هۆیەوە دەیەوێت هیچ هێزێك نەتوانێت كاریگەری لەسەر سیاسەت و ئامانجی ئابووری و سەربازی ئەمریكا دابنێت لە ناوچەكەدا. “سیاسەتی دەرەوەی ئەمریكی پابەندی هیچ پرەنسیپ و ستراتیژ و تاكتیكێكی دیاریكراو نییە، بەڵكو بە هەموو ئەو ڕەهەندانەیەوە، بەگوێرەی پێگەی بابەتەكە لە مەیدانی نێودەوڵەتی دا، بەگوێرەی زروفی (هەلومەرجی واقیعی) بابەتەكە و بەپێی ئەو ساتە مێژویی و سیاسی و بەپێی پلان و ستراتیژی بەرژەوەندی خۆی كە تیایەتی، سیاسەتی ئابووری و سەربازی دادەڕێژێ و پیادەی دەكات. كەواتە بەو پێودانگە دەتوانرێ بگوترێ كە واقیعیەت، مانای ئەخلاقیەت ناگەیەنێ، بەڵكو ڕێك پێچەوانەكەیەتی، هەروەها مانای نەرم و نیانیش ناگەیەنێ، بەڵكو زەبر و زەنگ دەگەیەنێ، بەڵام مانای ڕیسك نەكردن دەگەیەنێ، واقیعیەت ئەوەیە چۆن ئامانجی خۆت بەدی دێنی، ئیدی بە هەر ڕێگا و لە هەر ڕێگایەكەوە بێ”14 .
خواستی خۆی زاڵ بكات بەسەر هەناردەكردن و نەكردنی نەوت بۆ دەرەوەی كەنداو و بازاڕەكانی جیهان بەو شێوەیەی كە خۆی بە باشی دەزانێت، بۆئەوەی كار لەسەر نرخی نەوت نەكات لە بازاڕی جیهانی نەوتدا هەروەها هێزە نەیارەكانی لەسەرئاستی نێودوڵەتی پێ سزا بدات وەكو دابەزینی نرخی نەوت لە ئیستای جیهان…ئەمریكا لە كۆن و لە ئیستاشدا، “بەگوێرەی بۆچوونی (جوزیف نای) مامۆستای پەیوەندیە نێودەوڵەتیەكان لە زانكۆی هارفارد، بەپێی زروف و هەلومەرجی دیاردە و ڕووداوەكان، پەنای وەبەر هێزی نەرم، هێزی ڕەق و هێزی زیرەك بردووە. هێزی نەرم: بریتی یە لە بەكارهێنانی دبلوماسیەت و ئیغرائات و ڕازی كردن و سزای ئابووری و جوان نواندنی كەلتوور و بەها ئەمریكیەكان. هێزی ڕەق: بریتی یە لە بەكارهێنانی هێزی سوپایی و هەواڵگری (ئۆپەراسۆنی تایبەتی) . هێزی زیرەك : بەگوێرەی بۆچوونی (نای) بریتی یە لە تێكەڵكردنی هەردوو هێزی نەرم و ڕەق، بە هەم ئاهەنگی لە ڕای دروستكردنی هێزێكی گوشاری ئەوتۆ كە هەردوو لایەنی ترساندن و تەماح وەبەرخستن لەخۆی بگرێت لەپێناوی وەدی هاتنی ئامانجەكانی سیاسەتی دەرەوە، لە بار و دۆخێكی نێودەوڵەتی دیاریكراودا” 15.
لەلایەكی ترەوە بوونی هێزە سەربازییەكانی لە ناوچەكە و بەتایبەتی لە كەنداوی عەرەبی دا لەپێناوی ئەوەی بتوانێت هێز و تواناییەكان و سەرەڕۆییەكانی و باڵادەستی ئێران لە ناوچەكەدا سنووردار بكات. بوونی هێزی سەربازی ئەمریكا و هاوپەیمانەكانی لە ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و بەتایبەتی لە چەند وڵاتێكی ئەندامی ئەنجوومەنی هاریكاری كەنداوی عەرەبی واتای لەدەستدانی تەرازووی هێزە لەلایەن ئەو ئەنجوومەنەوە لە بەرامبەر هێزەكانی دەرەوەی خۆیدا، وا دێتە بەرچاو بەشێوەیەكی حاشا هەڵنەگر ئەم ناوچانە لە سەردەمەكانی فرەجەمسەری و دوو جەمسەری و هەروەها یەك جەمسەریدا هیچ وەختێك نەیان توانیبێت هێزی فشار و هاوتا هێزی سەربازی و سیاسی و ئابووری بن لە ناوچەكە و جیهاندا، لەبەرئەوەی سیستەمی بەرهەمهێنان و سیستەمە سیاسی و كۆمەڵایەتیەكەیان ناتوانێت سەر مەشقی دروستكردنی هێزی ئابوری و سیاسی و سەربازی بێت لە ناوچەكەدا، لێرەوە دەمەوێت لە ڕوانگەی چەند بیرمەندێكی بواری تەرازووی هێز شرۆڤەی سیاسەتی هێز بكەین لە ناوچەی ئەنجوومەنی هاریكاری كەنداوی عەرەبی، بەشێكن لە دەوڵەتانی عەرەبی و هەروەها بەشێكیشە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستی گەورە. ئەو نموونانەی كە باسیان دەكەین هەریەكەو بۆ تەرازوی هێز دید و تێڕوانینێكی هەیە كە لە پەیوەندی نێودەوڵەتیدا شوێن و جێگەی خۆی هەیە.
درێژەی هەیە…