هونەرمەندو سەردەمی بوون… نووسینی: نەجم محەمەد

قسەکردن دەربارەی پەیوەندی نێوان هونەرمەند و سەردەمی (بوون) بابەتێکی قووڵ و ڕیشەدارە وهونەرمەند ناتوانێت لە بۆشاییدا ژیان بکات و بەرهەم بێنێت. ئەو بەشێکە لە کۆمەڵگە و سەردەمێکی تایبەت و کاریگەری ڕاستەوخۆیان لەسەر یەکتری هەیە، سەردەم هونەرمەند دروست دەکات وهونەرمەندیش سەردەم دروست دەکات

سەردەم و ئەو هۆکارە مێژوویی، کۆمەڵایەتی، سیاسی و کەلتورییانە کە هونەرمەند تیایدا گەورە دەبێت، ڕاستەوخۆ سەرجەم بیرۆکەکان، نێوەرۆک و تەکنیکەکانی ئەو دیاری دەکەن..

دیالێکتیکی نێوان هونەرمەند و کۆمەڵگە:

 هونەرمەند وەک مێژووبێژ و دەروونناسی سەردەمەکەی خۆی کاردەکات. هونەرمەند بەهۆی هەستی ناسکەوە ڕەفتارە کۆمەڵایەتییەکان، ناکۆکییەکان، ئارەزوومەندانەکان و ترسەکانی سەردەمەکەی خۆی هەست پێدەکات و وێنەی ئەمانە دەکێشێت.

 تێڕامانی دەروونی هونەرمەند دەروونی کۆمەڵگە دەناسێت و ئەو پەستان و نیگەرانییانە لە بەرهەمەکانی دەردەخات. وەک تابلۆکانی ئێدوارد مونک کە ترس و نیگەرانییەکانی کەسێتی مۆدێرن لەکۆتاییەکانی سەدەی نۆزدەیەم نیشان دەدات.

ڕەخنەی کۆمەڵایەتی زۆرجار هونەرمەند وەک ڕەخنەگرێکی کۆمەڵگە دەردەکەوێت. ئەو کەموکوڕی و لەمپەرەکان و نادادییەکانی سەردەمەکەی ڕەنگ دەکات. نووسەرێک وەک ڤیکتۆر هیوگۆ لە ڕۆمانی “بێدەنگەکان”دا نادادی کۆمەڵگەی سەردەمی خۆی بە دیار خست.

وێنەگرتنی مێژوویی هونەرمەند بەڵگەنامەی سەردەمەکەی خۆیەتی  تابلۆکانی هونەرمەندانی سەردەمی ڕێنیسانس، وەک لیۆناردۆ داڤینشی، تەنها تابلۆ نەبوون، بەڵکو وێنەی ئەو گۆڕانکارییە عەقڵانی و زانستییانە بوون کە لە سەردەمی خۆیاندا ڕووی دەدا.

هونەرمەند تەنها وەک ئامێرێکی تۆمارکەری ڕاستەوخۆی سەردەم ناڕوات، بەڵکو کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەرگۆڕینی بیرکردنەوەو هەستی گشتی  کەلتوری هەمەجۆر دەبێت

 پێشەوای فکری هونەرمەند دەتوانێت بیرۆکەی نوێ بخاتە ناو کۆمەڵگەوە و شێوازی بیرکردنەوەی خەڵک بگۆڕێت. هونەرمەندانی ڕێنسانس سەرنجی مرۆڤایەتیان خستە سەر مرۆڤ وەک ناوەندی گەردوون، کە ئەمەش گۆڕانکارییەکی بەرچاوی لە کەلتوری ڕۆژئاوادا دروست کرد.

بە دروستکردنی زمانێکی نوێ هونەرمەند دەتوانێت شێوازێکی نوێی دەربڕین و زمانێکی هونەری دروست بکات کە کاری لەسەر هونەرمەندانی دوای خۆی و تەنانەت شێوازی ژیانی خەڵکیش دەکات… ئیمپرێسیۆنیزم یان شێوازی ئازادی هونەری مۆدێرن، تەنها لە هونەردا نەمایەوە، بەڵکو شێوازی بینین و هەستپێکردنی مرۆڤی گۆڕی.

نیشانەی کولتوری هونەرمەند دەبێتە نیشانەیەکی سەردەمێک ناوی هونەرمەندێکی مەزن وەک مایکڵ ئەنجێلۆ یان بێتهۆڤن بەشێکن لە ناسنامەی کەلتوری سەردەمەکە، یانی بەرهەمەکانیان نیشانەی ئەو کاتەن و باسی پێشکەوتن و دەستکەوتی ئەو کاتەی مرۆڤایەتی دەکەن.

پەیوەندی نێوان هونەرمەند و سەردەم هەرگیز ڕاستەوخۆ و سادە نییە زۆر جار هونەرمەند ڕێگەی نێوان پەسەندکراوەکان و پێشەنگی دەگرێت.

 هونەرمەند وەک پێشەوای گۆڕان زۆر جار هونەرمەند پێشتر لە کۆمەڵگە هەست بە گۆڕان دەکات و ئەوی پێشبینى دەکات. بەرهەمەکانی دەبنە هۆی قەیران و نائارامی لە ناو بیرۆکە کۆنەکاندا. وەک هونەری ئابستراکت، کە لە سەرەتادا زۆر کەس پێی ناڕازی بوون، بەڵام دواتر وەک زمانێکی نوێی هونەری قبووڵ کرا.

هونەرمەند وەک ڕەوتێکی دەربڕین، دەربڕینی ئەو شتانەیە کە خەڵکی ئاسایی ناتوانن یان نایانەوێت بیانڵێن. ئەو دەنگێک دەبێت بۆ بێدەنگەکان و چاوێک دەبێت بۆ بینینی ڕاستییە نادیارەکان.

هونەرمەند میراتگری سەردەمەکەی خۆیەتی و لەهەمان کاتتدا دروستکەری سەردەمێکی نوێ یە،  سەردەم پێداویستییەکانی بە هونەرمەند دەگوازێت و هونەرمەندیش وەڵامی ئەو پێداویستیانە دەداتەوە بە شێوازێکی خۆڕایی و خەیاڵی. بەم شێوەیە، هونەرمەند و سەردەم وەک دوو لایەنی  تێکەڵاو لەگەڵ یەکدا دەژین و یەکتری بەرەو پێش دەبەن.

تێبینی:

  ڕێبازی ئیمپرێسیۆنیزم یەکێکە لە گرنگترین بزووتنەوە هونەرییەکانی مۆدێرن لە سەدەی نۆزدەهەمدا مانای ئیمپرێسیۆنیزم بە کورتی:

ئیمپرێسیۆنیزم بزووتنەوەیەکی هونەری بوو کە سەرەتا لە وێنەکێشانی فەڕەنسا سەری هەڵدا(نزیکەی ١٨٦٠–١٩٠٠). ئەم هونەرە زیاتر ویستی ڕەنگ و ڕووناکی و هەستی یەکەمی هونەرمەند پیشان بدات، لەبری وێنەکێشانی ورد و ڕێک و تەواو. وەک “تێبینییەکی خێرا یان خەیاڵێکی کاتێکی کەم دەچێت…..